AI sistemi
Girdi alıp tahmin, sınıflandırma, içerik veya eylem üreten yapay zekâ tabanlı sistem. Tek bir ürün veya model anlamına gelmez.
BAŞVURU MASASI
Sözlük
Kayıt sistemi boyunca kullanılan 98 kontrollü terim.
- SÜRÜM
- 0.3.1
- STATÜ
- kurucu sürüm · yayımlandı
Üretken sistem
Kullanıcı isteğine göre metin, görsel, ses, kod veya başka çıktı üretebilen sistem.
GEO
Bu eserde, üretken sistemlerde bir varlığın bulunma, kanıtla eşleşme ve doğru temsil edilme koşullarını ölçülebilir biçimde iyileştirme disiplini.
Varlık
Başka kişi veya şeylerden ayırt edilmesi gereken kişi, kurum, marka, ürün, hizmet, yer, eser, etkinlik veya kavram.
Dijital temsil
Bir dijital sistemin bir varlık hakkında kimlik, özellik, ilişki, sınır, kanıt ve zaman bilgileriyle kurduğu anlam.
Mention / adılma
Bir varlığın adının veya açık kimlik işaretinin cevapta geçmesi.
Citation / kaynak gösterme
Cevapta bir kaynağa görünür gönderme yapılması. Kaynağın ilgili iddiayı desteklediği ayrıca kontrol edilir.
Recommendation / öneri
Bir varlığın kullanıcıya uygun seçenek olarak sunulması.
İddia
Doğru, yanlış, eksik veya belirsiz olarak değerlendirilebilen olgusal cümle ya da cümle parçası.
Kaynak
Bilginin geldiği belge, kayıt, sayfa, veri tabanı veya başka yayın yüzeyi.
Kanıt
Belirli bir iddiayı, belirli kapsam ve zamanda gerçekten destekleyen doğrulanabilir kayıt.
Birincil kaynak
Olaya, karara veya üretilen bilgiye doğrudan bağlı özgün kayıt.
Bağımsız kanıt
İddia sahibinden kurumsal veya yöntemsel olarak ayrı bir kaynağın sağladığı doğrulama.
Retrieval / bilgi seçimi
Bir sistemin belirli bir soru için kullanabileceği bilgi veya kaynakları bulup seçmesi.
Crawling / tarama
Otomatik bir aracın bir URL'yi keşfetmesi, istemesi ve sunulan içeriği almaya çalışması.
Indexing / indeksleme
Erişilen içeriğin analiz edilip bir arama veya retrieval sisteminde kullanılabilir kayda dönüştürülmesi.
Yapılandırılmış veri
Sayfadaki bilgiyi tanımlı alanlar ve ilişkilerle makineye açıklayan işaretleme.
JSON
Veriyi anahtar ve değerlerden oluşan düzenli bir yapıda taşıyan metin biçimi.
JSON-LD
JSON kullanarak varlıklar ve ilişkiler hakkında bağlantılı veri anlamı ifade etme biçimi.
Kanonik URL
Benzer veya yinelenen web adresleri arasında tercih edilen sayfa adresi için verilen sinyal.
Kanonik kimlik kaydı
NOMOS GEO'nun önerdiği; bir varlığın kararlı kimliğini, adlarını, ilişkilerini, durumunu ve kanıt bağlarını yöneten ana kayıt.
Kanonik ad
Belirli kayıt ve kullanım bağlamında tercih edilen ana ad.
Alternatif ad
Aynı varlık için kullanılan ve ana ad dışında kalan geçerli ad.
Varlık çözümleme
Bir ad veya kaydın hangi gerçek varlığa ait olduğunu belirleme işlemi.
Rol
Bir kişi veya kimliğin kuruluş içindeki görev veya ilişki türü. Rol, bütün yetkileri kendiliğinden vermez.
Yetki
Belirli bir işlemi, belirli kapsam ve koşullarda yapabilme izni veya hukukî gücü.
Delegasyon
Bir tarafın sahip olduğu yetkinin tanımlı bölümünü başka bir aktöre, sınır ve süreyle devretmesi.
Yetim hesap
Güncel sahibi veya sorumlusu bulunmayan, fakat hâlâ var olan hesap.
Gölge yetki
Resmî rol kaydında açıkça görünmeyen, fakat başka bir yol üzerinden fiilen kullanılabilen izin.
Artık erişim
Görev veya ihtiyaç bittikten sonra açık kalan erişim.
Servis hesabı
İnsan dışı bir iş yükünün çalışması için kullanılan hesap.
Service principal
Microsoft Entra bağlamında bir uygulama veya hizmet örneğini güvenlik kimliği olarak temsil eden nesne.
Managed identity
Kimlik bilgilerinin yaşam döngüsü bulut sağlayıcısı tarafından yönetilen iş yükü kimliği.
AI ajan kimliği
Belirli amacı, sponsoru, araçları, izinleri ve eylem geçmişi bulunan AI ajanını ayırt eden kimlik.
Teknik aktör
Bir eylemi sistem üzerinde fiilen gerçekleştiren insan, uygulama, iş yükü veya ajan kimliği.
Temsil edilen özne
Eylemin adına veya yararına gerçekleştirildiği kişi ya da kuruluş.
Başlatan
Bir eylemi veya eylem önerisini doğuran ilk tanımlı aktör ya da olay.
Onaylayan
Belirli içerik, hedef, kapsam ve süre için eyleme izin veren yetkili taraf.
İcracı
Onaylanan veya izin verilen eylemi teknik olarak gerçekleştiren aktör.
Provenance / köken zinciri
Bir kayıt veya eylemin kim tarafından, hangi girdilerle, ne zaman ve hangi süreçle üretildiğini gösteren ilişki zinciri.
Trace ID / iz kimliği
Dağıtık sistemde ilişkili teknik olayları aynı iz altında birleştiren kimlik. Tek başına yetki veya doğruluk kanıtı değildir.
İnsan onayı
Yetkili bir insanın neyi, neden ve hangi sonuçla onayladığını anlayarak belirli bir eyleme izin vermesi.
Bilgilendirilmiş onay
Karar için maddi öneme sahip amaç, kapsam, risk, alternatif ve sonuçlar görülmeden verilmeyen onay.
Eyleme özgü onay
Hedefi, kapsamı, etkisi ve zamanı belirli tek bir işlemle sınırlı onay.
Anlamlı insan gözetimi
İnsanın yalnız ekranda bulunmadığı; inceleyebildiği, itiraz edebildiği, durdurabildiği ve sonucu değiştirebildiği gözetim.
Otomasyon yanlılığı
Bir insanın otomatik veya AI çıktısını yalnız sistem ürettiği için gereğinden fazla doğru kabul etme eğilimi.
Lastik damga kararı
İnsan onayı görünmesine rağmen gerçek inceleme, anlama veya değiştirme imkânı bulunmayan biçimsel karar.
Onay yorgunluğu
Çok sık, belirsiz veya gereksiz onay talebinin insan dikkatini ve karar kalitesini aşındırması.
Görev ayrılığı
Kritik işlemin hazırlama, onaylama, uygulama ve kapatma yetkilerinin uygunsuz biçimde tek elde toplanmaması.
Karar izi
Bir kararın girdisini, sistem sürümünü, önerisini, insan incelemesini, onayını, uygulamasını ve sonucunu ilişkilendiren kayıt zinciri.
İtiraz yolu
Etkilenen kişinin kararı anlayabilmesi, düzelttirebilmesi ve yetkili bir insan veya bağımsız merci önünde yeniden inceletebilmesi için tanımlı süreç.
Yüksek etkili karar
Kişinin hak, güvenlik, geçim, temel hizmet, itibar veya önemli fırsatlarını maddi biçimde etkileyebilen karar.
Karar yaşam döngüsü
Bir kararın başlatma, veri toplama, üretme, inceleme, onay, uygulama, bildirim, itiraz, düzeltme ve kapanış aşamalarının bütünü.
Geriye dönük yeniden değerlendirme
Sistem veya koşul değiştiğinde geçmiş kararların yeni risk ışığında tanımlı kapsamla tekrar incelenmesi.
Tarihsel doğruluk
Bir kaydın, verildiği anda geçerli olan bilgi ve kuralları doğru yansıtması.
Güncel geçerlilik
Geçmişte doğru olan bir karar veya bilginin bugünkü kullanım için hâlâ geçerli olup olmadığı.
Append-only / eklemeli kayıt
Geçmiş olayların sessizce üzerine yazılmadığı; yeni durumların ayrı ve sıralı olaylar olarak eklendiği kayıt modeli.
Yayılım makbuzu
Bir düzeltme veya kısıtlamanın hangi downstream sisteme ne zaman ulaştığını ve orada nasıl uygulandığını gösteren kanıt.
Yeniden doğma riski
Silinen, düzeltilen veya kısıtlanan verinin önbellek, yedek, dışa aktarım ya da model belleğinden tekrar ortaya çıkması.
Silme
Verinin tanımlı aktif veya saklama yüzeyinden geri getirilemeyecek ya da kullanılamayacak şekilde kaldırılması işlemi; kapsamı teknik ve hukukî bağlama göre belirtilir.
Legal hold / hukukî saklama
Normal silme sürecini, belirli bir hukukî veya delil koruma gerekçesiyle dar kapsamda ve kayıtlı biçimde durduran saklama yükümlülüğü.
Medya sanitizasyonu
Bir veri taşıyıcısındaki bilgiyi tanımlı tehdit ve yeniden kullanım koşullarına göre erişilemez hâle getirme süreci.
Model unlearning
Belirli eğitim verisinin model davranışı üzerindeki etkisini azaltmayı veya kaldırmayı amaçlayan teknik süreç; kayıt silmeyle aynı işlem değildir.
Kullanmama kısıtı
Silme veya unlearning tamamlanana kadar belirli verinin retrieval, karar, eğitim, öneri veya araç kullanımına sokulmamasını sağlayan geçici kontrol.
Serbest bırakma kapısı
Bir veri, model veya işlev yeniden kullanılmadan önce tanımlı test ve insan onayının geçmesini zorunlu kılan kontrol.
Pending / beklemede durumu
Nihai kararın henüz verilmediği fakat sahibinin, nedeninin, sonraki adımının, süresinin ve yükseltme yolunun kayıtlı olması gereken geçici durum.
Güvenli durdurma
Belirli riski keserken etki alanını sınırlayan, kanıtı koruyan ve güvenli hizmet seçeneklerini değerlendiren kayıtlı durdurma süreci.
Yeniden başlatma kapısı
Kök neden, düzeltme, test, insan onayı ve geri alma hazırlığı tamamlanmadan sistemin yeniden açılmasını engelleyen kontrol.
Prompt injection
Bir girdinin AI sistemini amaçlanan talimat, politika veya yetki sınırlarının dışına itmeye çalışması.
Dolaylı prompt injection
Saldırgan talimatın web sayfası, belge, e-posta, görsel, araç çıktısı veya retrieval kaynağı gibi dış içerikle taşınması.
Kaynak zehirleme
Retrieval veya karar ortamındaki kaynakların sistemi yanlış yönlendirecek biçimde kirletilmesi.
Sentetik uzlaşma
Aynı kökten çoğalan kopyaların bağımsız kaynak çokluğu ve ortak görüş görünümü üretmesi.
Kaynak aklama
Zayıf veya kanıtsız bir iddianın kopya ve atıf zincirleriyle güvenilir görünmesi.
AI tedarik zinciri
Model, veri seti, API, eklenti, araç, altyapı ve bunların alt bağımlılıklarından oluşan dış bileşen zinciri.
AI veya temsil olayı
AI ya da bağlı yayın, veri ve araç zincirinde yanlış temsil, güvenlik, gizlilik, yetki, hizmet veya kanıt bütünlüğü zararı doğuran durum.
Truth Pack
Denetimde referans alınan atomik iddiaları, kaynakları, çelişkileri, kapsamı, zamanı ve insan kararlarını sürümlü biçimde bağlayan kanıt paketi.
Referans gerçeklik
Belirli varlık, kapsam, zaman ve kullanım bağlamı için uygun kanıt yöntemiyle kabul edilen denetim referansı.
Query registry / soru kayıt kümesi
Testten önce sürümlenen soru metinleri, amaçlar, risk sınıfları ve çalıştırma koşulları kümesi.
Atomik iddia
Tek başına doğrulanabilir veya çözümsüz bırakılabilir en küçük maddi önerme.
Claim ledger / iddia defteri
Her atomik iddianın varlık, kanıt, sonuç, önem, denetçi, gerekçe ve belirsizlik bağını tutan sürümlü kayıt.
Non-compensation / telafi etmeme
Kritik bir başarısızlığın çok sayıdaki düşük etkili başarıyla ortalamada kapatılamaması ilkesi.
Çıktı değişkenliği
Aynı veya benzer koşullardaki AI çıktılarının zaman ve tekrarlar arasında değişmesi.
Ölçüm belirsizliği
Örnekleme, koşul farkı, sınıflandırma ve yöntem sınırlarından doğan sonuç belirsizliği.
Güven aralığı
Belirli varsayımlar altında bir tahminin ölçüm belirsizliğini nicel olarak özetleyen istatistiksel aralık; modelin kendi güven beyanı değildir.
Denetim bağımsızlığı
Denetçi kararını uygunsuz baskıdan koruyan, çıkarları açıklayan ve kendi işini tek başına onaylamasını engelleyen çalışma koşulu.
Tekrarlanabilirlik
Yeterli başka bir denetçinin aynı protokol ve kanıtlarla seçili sonuçları makul ölçüde yeniden üretebilmesi.
Düzeltme makbuzu
Hata, kök neden, değişiklik, dağıtım, canlı doğrulama, yeniden test, regresyon ve kapanış kanıtını tek kimlikte bağlayan kayıt.
Regresyon
Bir düzeltmenin komşu kayıt, dil, yüzey, özellik veya kullanıcı yolunda yeni hata üretmesi.
Alan eşliği
Kimlik, hüküm, normatif güç, sürüm, tarih, kaynak, lisans ve sınır gibi bağlayıcı alanların yayın yüzeyleri arasında anlam bakımından aynı kalması.
Kontrollü transkreasyon
Hedef dilde doğal bir metin kurarken atomik iddia, normatif güç, kaynak kapsamı, hukukî sınır ve makine alanı eşliğini koruyan aktarım.
Geriye dönük uyumluluk
Yeni sürümün tanımlı eski tüketici ve dosya davranışlarını bozmadan çalışabilmesi.
Kırıcı değişiklik
Mevcut alanı, normu, sözleşmeyi veya tüketici davranışını uyumsuz kılan değişiklik.
Migration map / geçiş eşlemesi
Eski ve yeni alan, değer, kural ve dosya yapıları arasındaki dönüşümü açıklayan sürümlü eşleme.
Deprecation / kullanımdan kaldırma
Bir alan veya sürümün uyarı, alternatif, destek süresi ve kaldırma tarihiyle kontrollü biçimde kullanımdan çıkarılması.
Canonicalization package
Belirli yayın sürümünün kimliğini, kanonik adresini, DOI ilişkilerini, dosyalarını, hash'lerini, lisansını ve arşiv aynalarını tek manifestte bağlayan paket.
Dosya bütünlük hash'i
Belirli algoritmayla hesaplanan ve karşılaştırılan byte dizisinin değişip değişmediğini sınamaya yarayan özet değer.
Uygunluk beyanı
Denetlenen kayıt, dil, yüzey, sistem, sürüm, tarih, kapı, istisna, denetim türü ve karar sahibini açıkça gösteren sonuç kaydı.
Emanet ve bakım
Eserin kurucu niyetini, erişimini, sürüm geçmişini ve son geçerli durumunu kişi veya kurum değişiminde koruyan düzen.