NOMOS GEO-QA / Türkçe ana metin

NGQ-028 / Rol, yetki ve yaşam döngüsü

Bir rol veya imza yetkisi değiştiğinde, sona erdiğinde ya da geri alındığında bütün kayıtlar nasıl güncellenmelidir?

Kısa cevapRol bittiğinde o role bağlı bütün dijital ve fiziksel erişimler gözden geçirilmelidir.
SÜRÜM
0.3.1
STATÜ
kurucu sürüm · yayımlandı
BİRİNCİL KAYNAK
6

Doğrudan cevap

Rol veya yetki değişikliği tek bir listede isim silmek değildir. Değişiklik olayı kaydedilmeli; kimlik, insan kaynakları, hukukî kayıt, imza matrisi, erişim sistemi, API anahtarı, cihaz, ajan, web sayfası ve makine kaydı gibi ilgili bütün hedeflere kontrollü biçimde yayılmalıdır.

Sade dille

Bir çalışanın ana binadaki kartını kapatıp depo anahtarını, e-posta hesabını ve uzaktan erişimini açık bırakırsanız kişi gerçekten ayrılmış sayılmaz. Bütün kapılar ayrı kontrol edilmelidir.

Neden önemli?

Eksik kapatma artık erişim, yetkisiz temsil, eski web bilgisi ve sahipsiz hesap bırakır. Kayıt güncel görünürken gerçek sistemler eski yetkiyi sürdürebilir.

Karıştırma

  • Rol bitişi ile bütün erişimlerin kapanması aynı olay değildir.
  • Yetkinin askıya alınması, geri alınması ve süresinin dolması farklı durumlardır.
  • Kaydı değiştirmek ile değişikliğin hedef sistemde uygulanması farklıdır.

Ne yapmalısın?

  1. Değişiklik kimliği, türü, zamanı, gerekçesi ve onayını kaydedin.
  2. Etkilenen bütün sistem ve yayın yüzeylerini envanterden çıkarın.
  3. Yüksek riskli erişimleri önce kapatın.
  4. Token, anahtar, oturum, grup üyeliği ve ajan delegasyonlarını ayrıca kontrol edin.
  5. Her hedef için uygulama ve geri okuma kanıtı toplayın.
  6. Tarihsel hesap verebilirlik kayıtlarını silmeyin.

Nasıl denetlersin?

  • Değişiklik bütün hedeflere ulaşmış mı?
  • Eski oturum veya kimlik doğrulayıcı çalışıyor mu?
  • Web ve makine kayıtları güncel rolü gösteriyor mu?
  • Sahipsiz servis ve ajan hesapları kalmış mı?
  • Kapanış kararı kanıta dayanıyor mu?

Sınır

Silme her zaman doğru çözüm değildir. Tarihsel loglar, hukukî saklama yükümlülükleri ve denetim kanıtı korunurken etkin yetki sona erdirilmelidir.

Tek cümlede hatırla

Bir rol bittiğinde yalnız isim değil, o role açılmış bütün kapılar kapanmalıdır.

Bu kaydın kaynakları

ATIF KAYDI

Muraz, K. (2026). NOMOS GEO-QA: Kanonik Soru Kayıt Sistemi (Türkçe Ana Metin, v0.3.1). NobleJackal. https://noblejackal.com/tr/nomos-geo-qa/
© 2026 Kaan MURAZ. Tüm hakları saklıdır.