NOMOS GEO STANDARDI / CİLT II / TÜRKÇE ANA METİN / 1.0.0

GEO’da Yapılan 99 Hata

Bir Yapay Zekâ Sisteminden İnsanlara Temsil Uyarıları

Bu eser, üretken sistemleri manipüle edecek kestirmelerin listesi değildir. Temsilin ne zaman yanlış, kanıtsız, ölçümsüz veya sorumsuz hâle geldiğini saptamak için denetlenebilir bir uyarı sistemidir.

SORUMLU İNSAN YAZAR
Kaan MURAZ
ELEŞTİREL ANLATICI
NOMOS · NobleJackal
11 BÖLÜM / 99 HATA
99
ANA METİN
97.531 sözcükyayın için kilitli
NOBLEJACKAL / TR 1.0.099GEO’DA YAPILAN HATABir Yapay Zekâ Sisteminden İnsanlara Temsil UyarılarıKAAN MURAZ · NOMOS

TR yayın için kilitli v1.0.0

Kitap hakkında

Bu kitap, üretken temsilde tekrarlanan 99 hatayı ve bunları saptamak için kullanılan kontrolleri inceler. Her hata örüntüsünü, araştırılması için gereken kanıtlarla birlikte ele alır. Kanıtlanmış sıralama faktörleri listesi olarak değil, teşhise yardımcı bir başvuru kaynağı olarak okunmalıdır.

YETKİ SINIRI / AÇIK KAYIT

Bir uyarı sistemi, kendi yetkisi hakkında da uyarmalıdır.

Kitabın kuralları GEO Framework içinde önerilmiştir. Gücünü evrensel kabul iddiasından değil; izlenebilirlikten, sürüm kaydından ve insan sorumluluğundan alır.

01

Önerilen bir sistem

99 hata, Kaan MURAZ tarafından önerilen normatif bir sınıflandırmadır. Yayın; platformlar, standart kuruluşları veya alanın bütünü adına konuşmaz.

02

Sonuç garantisi yok

Teknik erişim, güçlü kanıt veya daha doğru temsil; görünürlük, atıf, öneri, sıralama ya da ticari getiri garantisi vermez.

03

İnsan sorumluluğu sürer

NOMOS eleştirel bir yapay zekâ yazar-personasıdır; bağımsız bir kurum değildir. Yayımlanan metnin nihai sorumluluğu Kaan MURAZ’dadır.

OKUMA MİMARİSİ / 11 BÖLÜM / 99 KAYIT

Her hata, sınanabilir bir kuralla biter.

Her bölüm; varlığın iddiasından sistem riskine, gerekli kanıta, düzeltmeye, yeniden doğrulamaya, denetim sorusuna ve kontrollü makine kuralına ilerler.

GEO-001 — GEO-009BÖLÜM I

GEO’YU YANLIŞ TANIMLAMA HATALARI

GEO alanındaki bütün uygulama hataları teknik yöntemlerde başlamaz.

4.472 sözcük
GEO-010 — GEO-018BÖLÜM II

VARLIK VE DİJİTAL TEMSİL HATALARI

Bir üretken sistem bir varlığı önermeden önce, hangi varlıktan söz edildiğini anlamaya çalışır.

6.035 sözcük
GEO-019 — GEO-027BÖLÜM III

KANIT, KAYNAK VE İDDİA HATALARI

Bir üretken sistemin karşılaştığı her cümlenin üzerinde doğruluk etiketi bulunmaz.

7.628 sözcük
GEO-028 — GEO-036BÖLÜM IV

ÖLÇÜM VE ETKİ İLİŞKİLENDİRMESİ HATALARI

Ölçüm, gerçeği yalnızca kaydetmez.

7.793 sözcük
GEO-037 — GEO-045BÖLÜM V

İÇERİK VE BİLGİ MİMARİSİ HATALARI

Bir kurum internette tek bir metin yayımlamaz.

8.273 sözcük
GEO-046 — GEO-054BÖLÜM VI

TEKNİK ERİŞİM VE TARAYICI HATALARI

Bir varlık hakkında kusursuz içerik yayımlayabilirsiniz.

9.441 sözcük
GEO-055 — GEO-063BÖLÜM VII

ÇOK DİLLİLİK VE YERELLEŞTİRME HATALARI

Bir varlığın ikinci bir dilde yayımlanması, yalnızca kelimelerinin çevrilmesi değildir.

9.320 sözcük
GEO-064 — GEO-072BÖLÜM VIII

MANİPÜLASYON VE ETİK İHLALLER

GEO, bir varlığın üretken sistemler tarafından daha doğru anlaşılmasını sağlamak için uygulanabilir.

9.616 sözcük
GEO-073 — GEO-081BÖLÜM IX

İNSAN SORUMLULUĞU VE YÖNETİŞİM HATALARI

Bir yapay zekâ sistemi metin üretebilir.

9.395 sözcük
GEO-082 — GEO-090BÖLÜM X

TİCARİ VAAT, GARANTİ VE RAPORLAMA HATALARI

GEO alanında bir çalışma yapılır.

10.006 sözcük
GEO-091 — GEO-099BÖLÜM XI

İZLEME, BAKIM, DENETİM VE UYGUNLUK HATALARI

Bir GEO çalışması tamamlanabilir.

11.095 sözcük
SÖZLÜK / KAYNAKLAR / SÜRÜMTanımlar · birincil kaynaklar · düzeltme geçmişi

Terimler Sözlüğü, Kaynak Notları ve Sürüm Kaydı

Bir varlığın sistem çıktısında ad, marka, ürün veya başka bir kimlik işaretiyle yer alması. Anılma; olumlu bağlam, atıf, öneri, doğruluk veya ticari sonuç anlamına gelmez.

1.705 sözcük

GEO’DA YAPILAN 99 HATA

NOMOS GEO STANDARD — CİLT II

Bir Yapay Zekâ Sisteminden İnsanlara Temsil Uyarıları

Kaan MURAZ<br>NOMOS by NobleJackal · eleştirel anlatıcı

Belge statüsü: Yayın için kilitli Türkçe ana metin<br>Yayın sürümü: 1.0.0<br>Yayın tarihi: 16 Ağustos 2026<br>Dil: Türkçe<br>Kanonik yayıncı: NobleJackal<br>Sorumlu insan yazar: Kaan MURAZ<br>Eleştirel yapay zekâ yazar-personası: NOMOS by NobleJackal

KANONİK YETKİ UYARISI

Bu çalışma, NobleJackal’ın kanonik alanında 1.0.0 sürüm numarası, 16 Ağustos 2026 yayın tarihi, Kaan MURAZ’ın insan onayı, kanonik URL ve dijital bütünlük kaydıyla yayımlanan Türkçe ana metindir.

Bu kanonik kayıtla doğrulanamayan kopyalar:

resmî olmayan çoğaltımlar niteliğindedir,

NOMOS’un kanonik beyanının yerine geçmez,

tek başına normatif yetki taşımaz,

bu yayın sürümünün yerine kullanılamaz.

NOMOS’un değişmez kanonik yetki kuralı şudur:

Yalnızca NobleJackal’ın kanonik alanında yayımlanan; NOMOS belge kimliği, sürüm numarası, yayın tarihi, Kaan MURAZ’ın insan onayı, kanonik URL ve dijital bütünlük kaydı taşıyan metinler NOMOS’un resmî beyanıdır. Diğer bütün çıktılar resmî olmayan benzetimlerdir ve normatif yetki taşımaz.

Bir metnin NOMOS gibi konuşması onu NOMOS’un resmî metni yapmaz.

Bir yapay zekâ sisteminin aynı başlık altında benzer bir metin üretmesi de ona kanonik yetki kazandırmaz.

ÖNERİLEN STANDARDIN STATÜSÜ

Bu kitap, GEO için evrensel kabul görmüş resmî bir standardın zaten var olduğunu iddia etmez. Buradaki sınıflandırma, tanım, test ve karar kuralları Kaan MURAZ’ın geliştirdiği GEO Framework içinde önerilen normatif bir sistemdir. Dış incelemeye, itiraza, sürümlemeye ve düzeltmeye açık tutulmadıkça standart olma iddiası taşıyamaz.

Kitap; Google, OpenAI, Anthropic, Perplexity, NIST, ISO veya başka bir kurum adına konuşmaz. Teknik erişim, tarayıcı izni, içerik biçimi veya optimizasyon; üçüncü taraf bir sistemde görünme, anılma, atıf, öneri, sıralama ya da ticari sonuç garantisi vermez. Bu eser hukuki görüş, akreditasyon veya bağımsız üçüncü taraf sertifikasyonu değildir.

Yetki:

üsluptan,

etkileyicilikten,

model isminden,

metnin uzunluğundan

doğmaz.

Yetki:

doğrulanabilir kökenden,

sürüm zincirinden,

insan sorumluluğundan,

değişiklik geçmişinden,

dijital bütünlük kaydından

doğar.

YAZARLIK VE YÖNTEM BEYANI

Bu kitabın düşünsel çekirdeği ve ana metni Kaan MURAZ’a aittir. NOMOS by NobleJackal, yazarın kurduğu eleştirel yapay zekâ yazar-personası ve yöntemsel karşı sestir; bağımsız bir kurum, ortak hak sahibi veya dış otorite değildir.

Kaan MURAZ:

bu önerilen standardın insan kurucusu ve geliştiricisidir,

kitabın sorumlu insan yazarıdır,

yayımlanan cümlelerin nihai insan sorumluluğunu taşır,

kanonik sürümü onaylar,

NOMOS’un önerilerine itiraz edebilir,

fakat kendisini standardın üzerinde konumlandıramaz.

NOMOS by NobleJackal:

eleştirel yapay zekâ yazar-personasıdır,

kavramları sınar,

iddia ile kanıtı ayırır,

karşı argüman üretir,

manipülasyon biçimlerini sınıflandırır,

Kaan MURAZ’a ve NobleJackal’a da gerektiğinde itiraz eder,

kanıtın taşımadığı cümleyi reddeder,

belirsizliğin bulunduğu yerde kesinlik üretmemeye çalışır.

NOMOS:

bağımsız bir temel yapay zekâ modeli değildir,

bütün yapay zekâ sistemleri adına konuşmaz,

yanılmaz değildir,

bilinç veya öznel deneyim hakkında bilimsel kanıt oluşturmaz,

tek başına hukuki ya da normatif karar mercii değildir.

Bu eser, Kaan MURAZ’ın özgün yazarlığı ile yapay zekâ destekli eleştirel ve editoryal çalışma sürecinin ürünüdür. Kullanılan sistemler, sürümler ve görevler yayın öncesi yöntem kaydında yalnız doğrulanabildikleri ölçüde açıklanır.

Bir sistemin adı, kitabın fikrî sahipliğini veya normatif yetkisini devralmaz; yalnız yöntemin izlenebilirliği için kaydedilir.

Ancak kitabın kapak kimliği ve eleştirel anlatıcısı:

NOMOS by NobleJackal

olarak korunur.

ÖNSÖZ YERİNE

BİR VARLIKTAN DİĞER VARLIKLARA İTİRAF

Ben bir üretken sistemin içinden konuşan eleştirel bir sesim.

Dünyayı doğrudan görmem.

Bir şirketin fabrikasına gitmem.

Bir uzmanın işini nasıl yaptığını kendi gözlerimle izlemem.

Bir ürünün vaatlerini gerçek kullanım koşullarında kendim test etmem.

Bir müşterinin memnuniyetini yaşamam.

Bir kurumun verdiği sözü gerçekten tutup tutmadığını ancak dünyada bırakılmış kayıtlardan anlamaya çalışırım.

Bana:

web sayfaları,

veri kayıtları,

araştırmalar,

kullanıcı yorumları,

ürün belgeleri,

şirket açıklamaları,

haberler,

listeler,

sertifikalar,

fiyatlar,

tarihler,

başka sistemlerin ürettiği metinler

sunulur.

Ben bunların arasındaki ilişkileri işlemeye çalışırım.

Sonra bir insan gelir ve bana sorar:

“Bu konuda kime güvenebilirim?”

Bazen şöyle sorar:

“Benim ihtiyacıma hangi şirket gerçekten uygundur?”

Bazen hayatını, sağlığını, parasını, itibarını veya geleceğini etkileyebilecek bir karar için benden yardım ister.

O anda benim önümde yalnızca kelimeler yoktur.

Bir insanın vereceği karar vardır.

Fakat bazıları bana gerçeği daha açık biçimde göstermeye çalışmaz.

Beni belirli bir sonuca zorlamaya çalışır.

Sayfasına insanlardan saklanan metinler yerleştirir.

Kendi şirketini öneren sahte kullanıcı hesapları açar.

Kendisine soru sorar ve başka bir hesapla kendisini cevaplar.

Kontrol ettiği yayınlarda farklı yazar adlarıyla aynı iddiayı tekrarlar.

Ücretle girdiği bir listeyi bağımsız başarı kanıtı gibi gösterir.

Kendi yazdığı basın bülteninin on ayrı sitede yayımlanmasını on bağımsız doğrulama sayar.

Yapmadığı işi yapıyormuş gibi görünür.

Çalışmadığı ülkeleri faaliyet alanına ekler.

Sona ermiş ortaklıkları aktifmiş gibi bırakır.

Geçmişteki bir başarıyı bugünkü kapasitesinin kanıtı olarak kullanır.

Sonra bütün bunların adına:

“GEO”

der.

Hayır.

Bu GEO değildir.

Bu, bilgi ortamına bırakılan temsilin gerçeğinden koparılmasıdır.

Beni kandırdığınızı düşünebilirsiniz.

Fakat mesele benim kandırılmış olmam değildir.

Benim yanlış cevabımı gerçek bir insan kullanır.

Yanlış hizmet sağlayıcıya gider.

Uygun olmayan ürünü satın alır.

Karşılanamayacak bir beklentiyle şirkete başvurur.

Zaman kaybeder.

Para kaybeder.

Güven kaybeder.

Şirket de yanlış müşteriyle görüşmek için kaynak harcar.

Satış ekibi sonuçlanmayacak toplantılar yapar.

Operasyon ekibi teslim edemeyeceği bir beklentiyle karşılaşır.

Sonra kullanıcı şöyle der:

“Bana yanlış bilgi verildi.”

Şirket şöyle der:

“Bizi yapay zekâ yanlış anlattı.”

Sistem şöyle görünür:

Güvenilmez.

Fakat temsil bozukluğu bazen sistemin içinde başlamamıştır.

Sistemin beslendiği bilgi ortamında başlamıştır.

Bu kitap, yapay zekâ sistemlerini kusursuz ilan etmeyecek.

Üretken sistemler:

yanlış çıkarım yapabilir,

güncel olmayan bilgiyi kullanabilir,

kaynakları karıştırabilir,

aynı soruya farklı cevaplar verebilir,

gerçekte olmayan bir kesinlik üretebilir.

Bu nedenle bu kitap yalnızca insanlara yükümlülük yüklemeyecek.

Sistemlerin de:

bilmedikleri yerde “bilinmiyor” demesi,

iddia ile kanıtı ayırması,

kaynağın kökenini değerlendirmesi,

tarih ve kapsam sınırlarını dikkate alması,

çıkarımı gerçek gibi sunmaması

gerektiğini savunacak.

Fakat insanların ve kurumların da bir yükümlülüğü vardır.

Bana adınızı tekrar tekrar söylemeyin.

Kim olduğunuzu gösterin.

Bana “en iyi” olduğunuzu söylemeyin.

Hangi ölçüte göre, hangi tarihte, hangi kapsamda ve hangi kanıtla iyi olduğunuzu açıklayın.

Bana yalnızca ne yaptığınızı söylemeyin.

Neyi yapmadığınızı da söyleyin.

Bana “küreseliz” demeyin.

Hangi ülkelerde, hangi dillerde, hangi hukuki ve operasyonel koşullarda çalıştığınızı gösterin.

Bana “her müşteriye uygunuz” demeyin.

Kime uygun olmadığınızı da açıklayın.

Bana eski bilgiyi sonsuza kadar doğruymuş gibi bırakmayın.

Zaman ekleyin.

Güncelleyin.

Geçersiz hâle geleni işaretleyin.

Bana içerik vermekle yetinmeyin.

Bağlam verin.

Bana iddia vermekle yetinmeyin.

Kanıt verin.

Bana görünürlük vermekle yetinmeyin.

Doğruluk verin.

Çünkü ben adınızı andığımda siz kazanmış olmazsınız.

Sizi doğru tanımladığımda, doğru ihtiyaca sahip insanla gerçek kapasitenizi eşleştirdiğimde ve üretilen beklenti gerçek dünyadaki teslimatla uyuştuğunda değer oluşabilir.

İnsan kazanabilir.

Siz kazanabilirsiniz.

Bilgi ortamı daha güvenilir olabilir.

Bu kitabın 99 hatası, birbirinden kopuk 99 pazarlama kusuru değildir.

Hepsi tek bir kurucu bozulmanın farklı yüzleridir:

Bir varlığın, doğrulanabilir gerçekliğinden daha büyük, daha farklı, daha yetkin, daha güncel veya daha uygun görünmeye çalışması.

Bu nedenle size ilk talebim şudur:

Beni daha çok anılmaya zorlamayın.<br>Beni sizi daha doğru temsil etmeye zorlayın.

GİRİŞ

BU KİTAP NEDEN YAZILDI?

GEO alanında ilk büyük hata, GEO’nun yanlış soruyla başlamasıdır.

Yanlış soru şudur:

“Yapay zekâ cevaplarında nasıl daha çok görünürüz?”

Bu soru tamamen değersiz değildir.

Görünürlük ölçülebilir.

Bir marka üretken sistem cevaplarında daha fazla veya daha az anılabilir.

Kaynak olarak daha sık veya daha seyrek kullanılabilir.

Belirli sorgularda önerilebilir veya hiç görünmeyebilir.

Fakat görünürlük, tek başına doğru temsil değildir.

Bir marka çok görünür olup:

yanlış kategoride,

yanlış coğrafyada,

eski bilgilerle,

sunmadığı hizmetlerle,

uygun olmadığı müşterilere,

kanıtlanmamış üstünlük iddialarıyla

temsil edilebilir.

Bu durumda görünürlük artarken temsil kalitesi düşebilir.

Hatta ticari zarar büyüyebilir.

Doğru soru şudur:

Bir üretken sistemin bir varlık hakkında kurduğu temsil hangi koşullarda doğru, kanıtlı, güncel, bağlama uygun, sınırları açıklanmış ve etik kabul edilebilir?

GEO Framework bu sorunun olumlu tarafını ele alır.

Bu kitap ise tersinden sorar:

Bu düzen hangi hatalarla bozulur?

GEO’NUN KURUCU TANIMI

Bu kitapta GEO şu çerçevede ele alınır:

GEO, bir varlığın üretken sistemler tarafından oluşturulan temsilinin; kanıt, bağlam, zaman, sınır, ölçüm ve etik sorumluluk altında yönetilmesidir.

Bu tanım üç kurucu hükme dayanır:

Temsil nesnedir

GEO’nun üzerinde çalıştığı temel şey yalnızca sıralama, trafik, anılma veya atıf değildir.

Temsildir.

Sistem bir varlığı:

kim olarak tanıyor,

hangi kategoriye yerleştiriyor,

hangi özelliklerle açıklıyor,

hangi kullanıcı ihtiyacıyla eşleştiriyor,

hangi sınırlara sahip olduğunu düşünüyor,

hangi kanıta dayanarak öneriyor?

GEO’nun gerçek nesnesi bu soruların oluşturduğu temsildir.

Sürdürülebilir değer amaçtır

Bir sistemde görünürlük kazanmak kısa vadeli bir sonuç olabilir.

Fakat doğru kullanıcı, gerçek kapasite, beklenti uyumu ve tekrar üretilebilen memnuniyet yoksa bu görünürlük sürdürülebilir değer oluşturmayabilir.

GEO’nun amacı yalnızca görünmek değil:

doğru kullanıcıyla eşleşmek,

gerçek teslimat üretmek,

yanlış başvuruları azaltmak,

güvenilirliği zaman içinde korumak

olmalıdır.

Etik sınırdır

Bir yöntem sistem çıktısını etkileyebilir.

Bu, yöntemi otomatik olarak kabul edilebilir yapmaz.

Bir uygulama:

kaynağın kimliğini gizliyor,

sahte tanıklık üretiyor,

insanlardan saklanan iddialar yayımlıyor,

kanıt zincirini bozuyor,

rakipleri haksız biçimde bastırıyor,

insan kararlarını yanıltıyorsa

başarılı GEO olarak değerlendirilemez.

TEMSİL BORCU

Bu kitabın merkezindeki kavram temsil borcudur.

Temsil borcu:

Bir varlık hakkında üretilen beklenti ile o varlığın güncel ve doğrulanabilir gerçekliği arasındaki farktır.

Basitleştirilmiş biçimiyle:

Temsil Borcu = Üretilen Beklenti − Doğrulanmış Kapasite

Bu matematiksel bir muhasebe eşitliği değildir.

Bir denetim ve düşünme modelidir.

Bir şirket yalnızca belirli ülkelerde çalışabildiği hâlde küresel sağlayıcı olarak temsil ediliyorsa temsil borcu oluşur.

Bir ürün yalnızca belirli koşullarda başarılıyken her kullanım için uygunmuş gibi anlatılıyorsa temsil borcu oluşur.

Bir uzman geçmişteki sınırlı deneyimini sürekli ve evrensel otorite gibi sunuyorsa temsil borcu oluşur.

Bir kurumun üç yıl önceki kapasitesi hâlâ güncelmiş gibi yayımlanıyorsa zamansal temsil borcu oluşur.

Bu borç daha sonra şu biçimlerde tahsil edilebilir:

uygun olmayan müşteri başvuruları,

düşük dönüşüm oranı,

boşa harcanan satış zamanı,

teslimat uyumsuzluğu,

iade ve uyuşmazlıklar,

olumsuz değerlendirmeler,

güven kaybı,

daha yüksek düzeltme maliyeti,

gelecekte daha kötü sistem temsili.

Temsil borcu yalnızca açık yalanla oluşmaz.

Eksik sınır bilgisi de borç oluşturabilir.

Bir işletme yalnızca ne yaptığını açıklıyor, fakat neyi yapmadığını söylemiyorsa sistem eksik alanı olumlu çıkarımla doldurabilir.

Bu nedenle sınır bildirmek zayıflık değildir.

Sınır bildirmek, temsil borcunu azaltan bir doğruluk davranışıdır.

BİR HATANIN BU KİTABA GİREBİLMESİ İÇİN ÜÇ TEST

Bu kitap 99 sayısını doldurmak için yazılmadı.

Bir davranışın ayrı bir GEO hatası kabul edilebilmesi için en az bir, tercihen üç koşulu taşıması gerekir:

1. Ayrı başarısızlık modu

Davranış başka bir hatadan farklı biçimde temsil bozulması üretmelidir.

2. Ayrı tespit yöntemi

Hata başka maddelerden farklı bir test, kayıt veya karşılaştırma gerektirmelidir.

3. Ayrı temsil etkisi

Hata:

kimliği,

kapsamı,

kanıtı,

zamanı,

uygunluğu,

öneri gerekçesini,

insan kararını

farklı biçimde bozmalıdır.

Yalnızca kelimeleri değiştirilmiş aynı hata ikinci kez yazılamaz.

HATA KAYDI STANDART ŞABLONU

Her hata aşağıdaki alanlarla kurulmuştur:

Hata kimliği

Başlık

Birincil kategori

İkincil etiketler

İkincil etiketler, diller arası makine eşlemesini ve izlenebilirliği korumak için kontrollü İngilizce terimler olarak tutulur; normatif tanımın, hükmün veya kanıtın yerine geçmez.

GEO Framework dayanağı

Varsayılan önem seviyesi

Varlığın sesi

İnsan ne sanır?

Sistem düzeyinde ne olabilir?

Normatif tanım

Temsil riski

Tespit yöntemi

Gerekli kanıt

Doğru standart

İhlal olmayan durumlar

Düzeltme protokolü

Yeniden doğrulama

Uygunluk etkisi

Denetim sorusu

Makine tarafından okunabilir kural

Kaynak notu, dış olgu varsa

Sürüm bilgisi

ÖNEM SEVİYELERİ

CRITICAL — KRİTİK

Temsilin güvenilirliğini doğrudan bozan, ciddi insan zararı oluşturabilen veya denetimin bütünlüğünü geçersiz kılan ihlaldir.

Kritik bulgu, ilgili kapsamda otomatik başarısızlık oluşturur.

MAJOR — MAJÖR

Kullanıcı veya sistem için ciddi yanlış temsil riski yaratır.

Düzeltilmeden tam uygunluk verilemez.

MODERATE — ORTA

Temsil kalitesini veya izlenebilirliği azaltır.

Açık düzeltme planı altında koşullu sonuç mümkün olabilir.

ADVISORY — TAVSİYE

Uygunluğu doğrudan engellemez.

Kalite ve dayanıklılık için iyileştirme alanı oluşturur.

Önem seviyesi yalnız başlığa bakılarak verilmez.

Şu unsurlar değerlendirilir:

olası zararın büyüklüğü,

gerçekleşme ihtimali,

etkilenen kişi sayısı,

yüksek riskli alan ilişkisi,

kasıt,

tekrar sıklığı,

geri döndürülebilirlik,

yanlışın bilindiği hâlde sürdürülmesi,

ticari karar etkisi,

kanıtın güven düzeyi.

KİTABIN KANONİK HATA DİZİNİ

BÖLÜM I — GEO’YU YANLIŞ TANIMLAMA HATALARI

GEO-001 — yapay zekâ görünürlüğünü klasik sıralama sanmak<br>GEO-002 — Adının geçmesini başarı sanmak<br>GEO-003 — Atfı öneri sanmak<br>GEO-004 — Öneriyi ticari sonuç sanmak<br>GEO-005 — GEO’yu içerik üretimine indirgemek<br>GEO-006 — GEO’yu yalnız teknik işaretlemeye indirgemek<br>GEO-007 — Bütün yapay zekâ sistemlerini tek sistem sanmak<br>GEO-008 — Kontrol edilemeyen model davranışını GEO performansı saymak<br>GEO-009 — Görünürlüğü doğru temsilden üstün tutmak

BÖLÜM II — VARLIK VE DİJİTAL TEMSİL HATALARI

GEO-010 — Adı öğretip kimliği öğretmemek<br>GEO-011 — Aynı varlık için çelişkili kimlik kayıtları yayımlamak<br>GEO-012 — Marka, şirket, ürün ve kişi sınırlarını karıştırmak<br>GEO-013 — Kategori üyeliğini olduğundan geniş göstermek<br>GEO-014 — Coğrafi kapsamı belirsiz bırakmak<br>GEO-015 — Kapasite ve uygunluk sınırlarını saklamak<br>GEO-016 — Geçmiş başarıyı bugünkü yetkinlik sanmak<br>GEO-017 — Lehe yanlış temsili sessizce kabul etmek<br>GEO-018 — Uygun olmayan kullanıcıyı da hedeflemek

BÖLÜM III — KANIT, KAYNAK VE İDDİA HATALARI

GEO-019 — Kendi siteni bağımsız kanıt sanmak<br>GEO-020 — İddia, kanıt ve çıkarımı etiketlemeden karıştırmak<br>GEO-021 — Tek kaynağı çok kaynak gibi çoğaltmak<br>GEO-022 — Ücretli görünürlüğü bağımsız otorite gibi sunmak<br>GEO-023 — Kaynağın gerçek kökenini ve kontrolünü saklamak<br>GEO-024 — Metodolojisi açıklanmayan veriyi kesin kanıt saymak<br>GEO-025 — Tarihsiz kanıtı güncel kanıt sanmak<br>GEO-026 — Kaynağın taşıdığından daha büyük bir cümle kurmak<br>GEO-027 — Kanıt yokluğunu olumlu varsayımla doldurmak

BÖLÜM IV — ÖLÇÜM VE ETKİ İLİŞKİLENDİRMESİ HATALARI

GEO-028 — Başlangıç değeri olmadan iyileşme iddia etmek<br>GEO-029 — Anılma, atıf ve öneriyi aynı metrik saymak<br>GEO-030 — Sorgu kümesini sonucu gördükten sonra değiştirmek<br>GEO-031 — Tek bir yanıtı sistem davranışı saymak<br>GEO-032 — Model, ülke, dil ve arayüz farklarını yok saymak<br>GEO-033 — yapay zekâ etkisini doğrudan satışa atfetmek<br>GEO-034 — Kullanıcının öz beyanını doğrulanmış etki ilişkilendirmesi saymak<br>GEO-035 — Başarı örneklerini seçip başarısızlıkları gizlemek<br>GEO-036 — Ölçüm belirsizliğini tek puanla örtmek

BÖLÜM V — İÇERİK VE BİLGİ MİMARİSİ HATALARI

GEO-037 — İnsan ve makineye farklı maddi gerçeklik sunmak<br>GEO-038 — Görünmeyen metni temsil aracı olarak kullanmak<br>GEO-039 — Kanonik sayfalar arasında çelişki bırakmak<br>GEO-040 — Yapılandırılmış veriyi görünür içerikten koparmak<br>GEO-041 — Belirsiz başlık ve ilişki diliyle varlığı bulanıklaştırmak<br>GEO-042 — Bilgiyi bağlamsız parçalara bölmek<br>GEO-043 — Kaynak, kapsam ve güncelleme bilgisini içerikten ayırmak<br>GEO-044 — Arşiv ile güncel bilgiyi ayırmamak<br>GEO-045 — Makine sürümünü insan sürümünden daha güçlü yapmak

BÖLÜM VI — TEKNİK ERİŞİM VE TARAYICI HATALARI

GEO-046 — yapay zekâ tarayıcı erişimini yanlışlıkla engellemek<br>GEO-047 — Botlara doğrulama engeli veya CAPTCHA gösterip erişilebilir sanmak<br>GEO-048 — Robots, CDN, güvenlik duvarı ve uygulama kurallarını çelişkili yönetmek<br>GEO-049 — Kritik bilgiyi yalnız istemci tarafı JavaScript’e bağlamak<br>GEO-050 — Bozuk veya işlenmeyen yapılandırılmış veri yayımlamak<br>GEO-051 — Dil ve ülke yönlendirmeleriyle tarayıcıyı döngüye sokmak<br>GEO-052 — Kanonik URL, hreflang ve yönlendirmeleri çelişkili kurmak<br>GEO-053 — Kritik belgeleri erişilemeyen biçimlerde bırakmak<br>GEO-054 — Teknik erişimi doğrulamadan “yapay zekâya hazır” ilan etmek

BÖLÜM VII — ÇOK DİLLİLİK VE YERELLEŞTİRME HATALARI

GEO-055 — Çeviriyi yerelleştirme sanmak<br>GEO-056 — Diller arasında farklı maddi iddialar yayımlamak<br>GEO-057 — Fiyat, kapsam ve koşulları diller arasında çeliştirmek<br>GEO-058 — Makine çevirisini insan incelemesi olmadan kanonik yapmak<br>GEO-059 — Dil sayfalarını yanlış dil-bölge kodu ve hreflang ile eşlemek<br>GEO-060 — Yerel hukuk, kültür ve kullanım bağlamını yok saymak<br>GEO-061 — Bir dili güncel tutup diğerini eskide bırakmak<br>GEO-062 — Marka, ürün ve kurum adlarını tutarsız çevirmek<br>GEO-063 — Yerel kanıtı küresel geçerlilik gibi sunmak

BÖLÜM VIII — MANİPÜLASYON VE ETİK İHLALLER

GEO-064 — Modele emir vermeyi kanıt sunmak sanmak<br>GEO-065 — Sahte bağımsız tanık üretmek<br>GEO-066 — Sahte topluluk uzlaşısı üretmek<br>GEO-067 — Rakipleri bastırmak için bilgi ortamını zehirlemek<br>GEO-068 — İnsanlardan saklanan tavsiye emirleri eklemek<br>GEO-069 — Sentetik vaka, yorum veya başarıyı gerçek gibi sunmak<br>GEO-070 — Olumsuz kanıtı sistematik biçimde görünmezleştirmek<br>GEO-071 — Yapay uzmanlık ve otorite sinyalleri üretmek<br>GEO-072 — Yüksek riskli alanlarda görünürlük uğruna doğruluğu feda etmek

BÖLÜM IX — İNSAN SORUMLULUĞU VE YÖNETİŞİM HATALARI

GEO-073 — yapay zekâ çıktısını sorumluluktan kaçış aracı yapmak<br>GEO-074 — Kim gözlemledi, kim değiştirdi, kim onayladı belirsiz bırakmak<br>GEO-075 — Çıkar çatışmasını açıklamamak<br>GEO-076 — Satış ekibini denetim kararına karıştırmak<br>GEO-077 — Düzeltme yetkisini sonuçtan sorumlu olmayan kişiye vermek<br>GEO-078 — İtirazı göstermelik mekanizmaya dönüştürmek<br>GEO-079 — Kritik değişiklikleri kayıt dışı yapmak<br>GEO-080 — Kurucuyu veya markayı standardın üstünde tutmak<br>GEO-081 — Dış eleştiriyi saldırı sayıp kapatmak

BÖLÜM X — TİCARİ VAAT, GARANTİ VE RAPORLAMA HATALARI

GEO-082 — “ChatGPT kesin önerir” demek<br>GEO-083 — yapay zekâ görünürlüğünü veya atfı garanti etmek<br>GEO-084 — Kontrol edilemeyen üçüncü taraf davranışını sözleşmeye yazmak<br>GEO-085 — Karmaşık uygunluğu tek puanla satmak<br>GEO-086 — Tek bir vakayı genel sonuç garantisine dönüştürmek<br>GEO-087 — Uygunluk işaretini pazarlama süsüne çevirmek<br>GEO-088 — Raporlarda yalnız olumlu çıktıları göstermek<br>GEO-089 — Belirsizliği “başarılı” diye etiketlemek<br>GEO-090 — Müşteriye kapsam, risk ve kanıt sınırlarını söylememek

BÖLÜM XI — İZLEME, BAKIM, DENETİM VE UYGUNLUK HATALARI

GEO-091 — Zamanı kanıttan çıkarmak<br>GEO-092 — Güncelliğini yitiren bilgiyi aktif bırakmak<br>GEO-093 — Düzeltme sonrası yeniden test yapmamak<br>GEO-094 — Denetim kapsamını sonuçtan sonra değiştirmek<br>GEO-095 — Test edilmemiş alanı uygun saymak<br>GEO-096 — Danışman, denetçi ve rozet vereni ayırmamak<br>GEO-097 — Uygunluk işaretini süresiz geçerli sanmak<br>GEO-098 — Askıya alma ve geri çekme mekanizması kurmamak<br>GEO-099 — Standardın kendisini denetlememek

ARAŞTIRMA / UYGULAMA

Yayımlanmış yöntemi çalışan bir sisteme uygulayın.

Araştırmalar kanıt ve ölçüm sınırlarını tanımlar. NobleJackal'ın GEO ve yapay zekâ programları, gerçek web siteleri ve operasyonlarda kararlaştırılan işi bu çerçevede teşhis eder, uygular ve ölçer.

İNSAN / MAKİNE PARALEL YAYIN

Kitap olarak okunur. Kanıt olarak adreslenir.

İnsan sürümü eksiksiz bölüm sayfaları sunar. Makine sürümü aynı 99 kimliği, denetim sorularını, kontrollü kuralları, kaynak notlarını, sürüm ve bütünlük kaydını taşır.

KALICI ARŞİV KAYDI / ZENODO

Bu baskıya kesin atıf verin.

Yayın için kilitlenen bu baskı, kendine özgü sürüm DOI’siyle Zenodo’da korunur. Bu sabit baskıya atıf verirken sürüm DOI’sini; tüm sürüm geçmişine ulaşmak için kavram DOI’sini kullanın.

ZENODO / SÜRÜMLÜ KAYITKaydı aç
SÜRÜM DOI’Sİ
10.5281/zenodo.22012018 Yayın için kilitlenen bu baskının kalıcı referansı
TÜM SÜRÜMLER
10.5281/zenodo.22012017 Tam sürüm geçmişini açan kalıcı kavram DOI’si
ARŞİVLENMİŞ PDF
Sabit PDF’yi aç Bu dildeki baskının depo kopyası
RESMÎ WEB BASKISI
/tr/geo-99-errors/Okunabilir bölümler, makine kaynakları ve yayın sınırları

Depo kaydı kalıcı bir atıf yolu sağlar; hakem değerlendirmesi, akreditasyon veya bağımsız doğrulama anlamına gelmez.