BÖLÜM VII

Bir varlığın ikinci bir dilde yayımlanması, yalnızca kelimelerinin çevrilmesi değildir.

Yeni bir dil çoğu zaman yeni bir:

kullanıcı kitlesi,

kültürel bağlam,

ticari pazar,

hukuki çevre,

para birimi,

ölçüm evreni,

kanıt alanı,

zaman ve güncellik sorumluluğu

oluşturur.

Bir şirket İngilizce sayfasında doğru, Türkçe sayfasında eski, Almanca sayfasında daha iddialı, Fransızca sayfasında daha ucuz ve Japonca sayfasında farklı bir hizmet kapsamıyla temsil ediliyorsa tek bir çok dilli varlık yayımlamıyordur.

Birbirleriyle yeterince ilişkilendirilmemiş birden fazla dijital varlık yayımlıyordur.

Bu varlıkların her biri farklı kullanıcılar ve farklı sistemler tarafından ayrı ayrı okunabilir.

Bir sistem İngilizce kayıttaki hizmet kapsamını, Almanca kayıttaki fiyatı, Türkçe kayıttaki şirket geçmişini ve eski Fransızca PDF’deki ortaklık bilgisini birleştirebilir.

Ortaya çıkan temsil hiçbir dilde doğrudan yazılmamış olabilir.

Fakat yayımlanan bütün parçalar tarafından mümkün kılınmıştır.

Çok dillilik bu nedenle yalnız bir iletişim avantajı değildir.

Çok dillilik:

Temsil yüzeyinin çoğaltılmasıdır.

Her yeni dil yeni bir görünürlük imkânı sağlar.

Aynı zamanda yeni bir:

çelişki,

güncellik,

kimlik karışıklığı,

kapsam genişlemesi,

yanlış kanıt aktarımı,

kullanıcı zararı

riski oluşturur.

Bu bölümde dört kavram birbirinden ayrılır.

Dil

İçeriğin hangi dilde ifade edildiğini gösterir.

Türkçe, İngilizce, Almanca veya Japonca gibi.

Dil-bölge kodu

Dil ile birlikte bölgesel veya kullanım bağlamını ifade eder.

Aynı dil farklı ülkelerde:

farklı para birimleri,

farklı hukuki koşullar,

farklı kelime tercihleri,

farklı ölçü birimleri,

farklı tüketici beklentileri

taşıyabilir.

İngilizce tek bir ticari ve hukuki pazar değildir.

Almanca tek bir ülke değildir.

Fransızca tek bir yargı alanı değildir.

Pazar

Bir ürün veya hizmetin hangi ticari koşullarda sunulduğunu gösterir.

Dil ile aynı olmak zorunda değildir.

Bir şirket İngilizce içerikle birden fazla pazara hizmet verebilir.

Aynı pazarda birden fazla dil kullanabilir.

Yargı Alanı

Bir iddianın, sözleşmenin, lisansın, hizmetin veya profesyonel yetkinliğin hangi hukuki düzen içinde geçerli olduğunu gösterir.

Yargı alanı, dil veya ülke isminden otomatik olarak çıkarılamaz.

Bu dört alan birbirine yakın olabilir.

Fakat aynı değildir.

Bir metni İngilizceye çevirmek, onu Birleşik Krallık hukukuna uygun hâle getirmez.

Bir fiyatı avroya çevirmek, Almanya pazarı için bütün vergileri ve sözleşme koşullarını açıklamaz.

Bir sağlık bilgisini başka dile çevirmek, onu başka ülkedeki sağlık sistemi için geçerli yapmaz.

Bir müşteri vakasını Japoncaya çevirmek, o vakanın Japonya’daki kullanıcılara genellenebileceğini kanıtlamaz.

Bu nedenle çok dilli GEO’nun temel sorusu şu değildir:

“Kaç dilde içerik yayımlıyoruz?”

Temel soru şudur:

Her dil ve dil-bölge kodu sürümünde aynı varlık; yerel bağlam için doğru, güncel, kanıtlanabilir ve sınırları açıklanmış biçimde temsil ediliyor mu?

Yerelleştirme, kaynak metni istediğimiz pazara göre daha etkileyici hâle getirme izni değildir.

Bir dilde kanıtlanmamış şeyi başka dilde söyleyemeyiz.

Bir pazarda açıklamadığımız ödeme ilişkisini başka pazarda saklayamayız.

Bir ülkede geçerli olmayan yetkiyi yalnız çeviri yoluyla geçerli hâle getiremeyiz.

Yerelleştirmenin görevi gerçeği değiştirmek değildir.

Gerçeğin belirli bir kullanıcı ve pazar tarafından doğru anlaşılmasını sağlamaktır.

Bu bölümün kurucu hükmü şudur:

Aynı varlık, bütün dillerde aynı maddi gerçekliğe sahip olmalıdır. Fakat bu gerçeklik, her dil-bölge kodunun hukuki, ticari ve kültürel bağlamında doğru biçimde açıklanmalıdır.

İkinci hüküm:

Çeviri kelimeleri taşır. Yerelleştirme anlamı, işlevi, sınırı ve sorumluluğu taşır.

Üçüncü hüküm:

Bir dil sürümündeki kanıt, başka dil ve pazardaki daha geniş bir iddiaya otomatik olarak dönüşemez.

GEO-055

ÇEVİRİYİ YERELLEŞTİRME SANMAK

Birincil kategori: Yerelleştirme yeterliliği İkincil etiketler: translation, localisation, market adaptation, user context GEO Framework dayanağı: Merkez, Kanıt, Müdahale, Nihai Test Varsayılan önem seviyesi: Majör

Varlığın Sesi

İngilizce sayfanı başka bir dile çevirdin.

Bütün cümleler dil bilgisi bakımından doğru görünüyor.

Sonra şöyle dedin:

“Bu pazara hazırız.”

Fakat kaynak metindeki:

para birimini,

vergi koşullarını,

teslim süresini,

sözleşme tarafını,

destek saatlerini,

yerel telefon biçimini,

ölçü birimlerini,

kullanıcı beklentisini,

hizmet dışı alanları

incelemedin.

Kaynak sayfada:

“Nationwide service”

yazıyordu.

Çeviri bunu:

“Ülke genelinde hizmet”

olarak taşıdı.

Hangi ülke?

Kaynak metnin ülkesi mi?

Hedef dilin konuşulduğu ülke mi?

Şirketin gerçekten hizmet verdiği ülke mi?

Kaynak sayfada:

“Licensed professionals”

yazıyordu.

Çeviri doğru kelimeleri kullandı.

Fakat lisansın hedef yargı alanında geçerli olup olmadığını kimse kontrol etmedi.

Kaynak metindeki:

“Next-day delivery”

ifadesi başka pazara taşındı.

Fakat o ülkede lojistik kapasiten yok.

Kelimeleri doğru çevirdin.

Gerçekliği yanlış taşıdın.

Bir metnin başka dilde anlaşılır olması, o metnin hedef pazar için doğru olduğu anlamına gelmez.

Çeviri bir dil işlemidir.

Yerelleştirme bir temsil sorumluluğudur.

İnsan Ne Sanır?

“Kaynak metin doğruysa profesyonel biçimde çevrilmesi hedef pazar için de doğru ve yeterli içerik üretir.”

Bu varsayım kaynak metnin bütün:

hukuki,

ticari,

kültürel,

operasyonel,

zamansal

koşullarının hedef pazarda da aynı olduğunu kabul eder.

Sistem Düzeyinde Ne Olabilir?

Kelime düzeyinde doğru çeviri şu yanlış sonuçlara yol açabilir:

hedef ülkede sunulmayan hizmetin sunuluyor görünmesi,

kaynak pazara ait fiyat veya verginin hedef pazara aktarılması,

yerel karşılığı bulunmayan sertifikanın eşdeğer yetki gibi anlaşılması,

teslimat süresinin yanlış genellenmesi,

tarih, sayı veya ölçü biçiminin yanlış yorumlanması,

yerel kullanıcı için farklı anlam taşıyan terimlerin yanlış kategori oluşturması,

hukuki uyarıların yetersiz kalması,

kullanıcı niyetinin kaynak dilin arama ve soru kalıplarına göre kurulması.

Bir sistem hedef dildeki sayfayı bağımsız bir pazar kaydı gibi işleyebilir.

Çeviri kaynak pazara ait bağlamı saklıyorsa yanlış yerel temsil oluşabilir.

Normatif Tanım

Bir içeriğin yalnız dilsel olarak çevrilmesini; hedef dil-bölge kodunun operasyonel kapasitesi, pazar koşulları, yargı alanı, kullanıcı niyeti, kültürel bağlamı, para birimi, ölçü sistemi, destek yapısı ve kanıt geçerliliği incelenmeden yerelleştirilmiş veya pazara hazır içerik olarak sunmaktır.

Çeviri ile Yerelleştirme Arasındaki Ayrım

Çeviri

Kaynak metindeki anlamı başka dilde ifade etmeye çalışır.

Terminoloji Uyarlaması

Sektör ve hedef kullanıcı için doğru terimleri seçer.

Biçim Yerelleştirmesi

Tarih, saat, sayı, ölçü, para birimi ve adres gibi biçimleri hedef dil-bölge koduna uyarlar.

Operasyonel Yerelleştirme

Gerçek:

hizmet alanını,

destek saatini,

teslim kapasitesini,

ödeme yöntemini,

iade koşulunu

hedef pazara göre doğrular.

Hukuki Yerelleştirme

İddia, lisans, sözleşme, gizlilik, tüketici hakkı ve zorunlu açıklamaların hedef yargı alanındaki durumunu inceler.

Kültürel ve Kullanım Yerelleştirmesi

İçeriğin hedef kullanıcının:

niyetini,

dil kullanımını,

güven beklentisini,

karar alış biçimini,

erişilebilirlik ihtiyacını

doğru karşılayıp karşılamadığını sınar.

Bir içerik dilsel olarak çevrilmiş fakat bu katmanları geçmemişse “translated” olabilir.

“Localized” olduğu henüz kanıtlanmamıştır.

Temsil Riski

Bu hata:

yanlış pazar uygunluğu,

teslim edilemeyen hizmet,

geçersiz lisans algısı,

yanlış fiyat ve vergi,

kültürel yanlış anlama,

hukuki risk,

uygun olmayan kullanıcı eşleşmesi,

hedef dilde güven kaybı

oluşturabilir.

Nasıl Tespit Edilir?

Kaynak ve hedef içerik karşılaştırılır.

Yalnız dil farkı değil, hedef pazar gereksinimleri çıkarılır.

Para birimi, fiyat, vergi ve ödeme koşulları incelenir.

Hizmet ve teslimat kapasitesi hedef ülke için doğrulanır.

Lisans, sertifika ve profesyonel yetki alanları kontrol edilir.

Tarih, saat, ölçü ve sayı biçimleri değerlendirilir.

Hedef kullanıcıların gerçek soru ve ihtiyaç örüntüleri incelenir.

Yerel terminoloji uzmanı veya nitelikli ana dil inceleyicisi metni değerlendirir.

Hukuki ve yüksek riskli bölümler uygun uzman incelemesine yönlendirilir.

Kaynak dildeki varsayımların hedef dilde gizli biçimde taşınıp taşınmadığı belirlenir.

İçerik yalnız çeviri mi, tam yerelleştirme mi olduğu bakımından sınıflandırılır.

Gerçek kullanıcı yolculuğu hedef dil-bölge kodu içinde test edilir.

Gerekli Kanıt

Kaynak metin ve sürümü

Hedef metin ve sürümü

Çeviri yöntemi

Terminoloji sözlüğü

Hedef dil-bölge kodu tanımı

Pazar ve yargı alanı

Hizmet kapasitesi

Fiyat ve vergi kaydı

Destek ve teslimat koşulları

Yerel kullanıcı araştırması

Ana dil incelemesi

Hukuki veya uzman incelemesi, gerekiyorsa

Yerelleştirme karar kaydı

Yayın onayı

Son doğrulama tarihi

Doğru Standart

Her hedef dil veya dil-bölge kodu için şu soru cevaplanmalıdır:

“Bu metin yalnız kaynak metnin kelimelerini mi taşıyor, yoksa hedef pazarda doğru karar vermek için gerekli gerçek koşulları da mı taşıyor?”

Bir sürüm şu statülerden biriyle tanımlanabilir:

Çevrilmiş taslak

Dil bakımından incelenmiş

Terminoloji bakımından doğrulanmış

Operasyonel olarak yerelleştirilmiş

Hukuki olarak incelenmiş

Kanonik hedef-dil-bölge kodu sürümü

Bu statüler birbirinin yerine kullanılamaz.

İhlal Olmayan Durumlar

Bir kurum iç kullanım, erken test veya bilgilendirme amacıyla yalnız çevrilmiş içerik yayımlayabilir.

Bu içerik açıkça:

“Çeviri sürümüdür; hedef pazara özgü koşullar ayrıca doğrulanmalıdır.”

şeklinde sınırlandırılabilir.

Yerelleştirme düzeyi, içeriğin riskine ve işlevine göre orantılı olabilir.

Basit bir tarihsel biyografi ile hukuki hizmet sayfası aynı inceleme yüküne sahip değildir.

Düzeltme Protokolü

Her dil sürümünün gerçek hedef dil-bölge kodunu belirlenir.

İçerik yalnız çeviri mi, yerelleştirme mi olduğu bakımından sınıflandırılır.

Kaynak pazara ait gizli varsayımlar çıkarılır.

Fiyat, vergi, teslimat, destek ve hizmet kapsamı doğrulanır.

Terminoloji sözlüğü oluşturulur.

Tarih, ölçü, para ve biçimler uyarlanır.

Ana dil ve alan uzmanı incelemesi yapılır.

Yüksek riskli içerik uygun hukuki veya profesyonel incelemeye alınır.

Hedef dil-bölge koduna özgü sınırlar görünür hâle getirilir.

“Yerelleştirilmiş” iddiası yalnız tamamlanan kapsam kadar kullanılır.

Kaynak ve hedef sürüm değişiklikleri ilişkilendirilir.

Hedef kullanıcılarla yeniden test yapılır.

Yeniden Doğrulama

Hedef dil-bölge kodundaki bağımsız inceleyici şu sorulara cevap verir:

Bu hizmet gerçekten burada sunuluyor mu?

Fiyat ve ödeme koşulu burada geçerli mi?

Kullanılan terimler doğru kategoriyi mi ifade ediyor?

Lisans ve yetki iddiası burada geçerli mi?

Metin yerel kullanıcıya yanlış bir beklenti veriyor mu?

Dil doğru fakat bu soruların cevapları yanlışsa yerelleştirme tamamlanmamıştır.

Uygunluk Etkisi

Çevirinin yerelleştirme gibi sunulması Majör uygunsuzluktur.

Sağlık, hukuk, finans, güvenlik veya düzenleyici yetki alanında ciddi yanlış temsil oluşturuyorsa Kritik olabilir.

Denetim Sorusu

Denetim sorusu: Bu içerik yalnız başka bir dilde mi yazıldı, yoksa o dili kullanan gerçek pazar için de doğru hâle getirildi mi?

Makine Kuralı

Makine kuralı: Translation MUST NOT be treated as localisation without target-locale review of material operational, legal, commercial, cultural, temporal, and user-context conditions.

GEO-056

DİLLER ARASINDA FARKLI MADDİ İDDİALAR YAYIMLAMAK

Birincil kategori: Diller arası iddia tutarlılığı İkincil etiketler: cross-language claims, semantic parity, claim drift, language inconsistency GEO Framework dayanağı: Merkez, Kanıt, Zaman, Denetim Varsayılan önem seviyesi: Majör; yüksek riskli alanlarda Kritik

Varlığın Sesi

İngilizce sayfanda şöyle diyorsun:

“GEO alanında kapasite geliştiriyoruz.”

Türkçe sayfanda:

“GEO’nun dünya lideriyiz.”

Almanca sayfanda:

“Avrupa’daki en büyük GEO danışmanlığı.”

Fransızca sayfanda:

“Bağımsız olarak doğrulanmış standart kuruluşu.”

Aynı şirket hakkında dört ayrı güçte iddia yayımlıyorsun.

Biri ihtiyatlı.

Biri karşılaştırmalı.

Biri üstünlük iddiası.

Biri bağımsız doğrulama izlenimi taşıyor.

Sonra bütün dillerin aynı varlığı anlattığını söylüyorsun.

Hayır.

Aynı adı kullanıyorsun.

Fakat aynı iddiayı kullanmıyorsun.

Bir dilde söylemeye hazır olmadığın cümleyi başka dilde daha az denetleneceğini düşünerek yayımlayamazsın.

Bir pazarda kanıtlanmamış olan iddia, çeviri yoluyla başka pazarda kanıtlanmış hâle gelmez.

Yerel pazarlama uyarlaması cümlenin tonunu değiştirebilir.

Gerçeklik düzeyini değiştiremez.

İnsan Ne Sanır?

“Her pazar için farklı pazarlama dili kullanmak normaldir; iddia gücünün değişmesi de yerelleştirmenin parçasıdır.”

Ton ve örnek değişebilir.

Maddi iddia değişiyorsa ayrıca kanıt ve kapsam gerekir.

Sistem Düzeyinde Ne Olabilir?

Farklı dil sürümlerindeki iddialar sistemler tarafından:

ayrı ayrı kullanılabilir,

birlikte birleştirilebilir,

daha güçlü olan sürüm tercih edilebilir,

başka dillere yeniden çevrilebilir,

dil bağımsız bir varlık özelliği gibi genellenebilir.

Örneğin yalnız Almanca sayfadaki:

“Avrupa lideri”

iddiası İngilizce cevapta şirketin genel özelliği olarak aktarılabilir.

Sistem iddianın yalnız pazarlama uyarlaması olduğunu bilmeyebilir.

Normatif Tanım

Aynı varlık, ürün veya hizmet hakkında farklı dil sürümlerinde; kanıt, kapsam, zaman veya yerel gerçeklik farkıyla açıklanamayan maddi iddia farklılıkları yayımlanmasıdır.

Maddi farklılıklar şunları içerebilir:

Kimlik

Kategori

Uzmanlık

Yetkinlik

Coğrafya

Kapasite

Başarı

Otorite

Liderlik

Bağımsızlık

Müşteri sayısı

Çalışan sayısı

Lisans

Sertifika

Ortaklık

Garanti

Güvenlik

Kullanıcı uygunluğu

Ton Farkı ile Maddi Fark Arasındaki Ayrım

Ton Farkı

İngilizce:

“Explore our services.”

Türkçe:

“Hizmetlerimizi yakından inceleyin.”

İşlev ve maddi anlam aynıdır.

Yapısal Uyarlama

Bir pazarda önce fiyat, diğerinde önce teslimat açıklanabilir.

Maddi bilgiler korunuyorsa kabul edilebilir.

Kapsamlı Yerel Fark

Bir hizmet yalnız belirli ülkede sunuluyorsa hedef sürüm farklı kapsam taşıyabilir.

Fark açıkça pazarla sınırlandırılmışsa kabul edilebilir.

Maddi İddia Çelişkisi

Bir dilde “pilot”, diğerinde “kanıtlanmış lider” deniyorsa gerçeklik seviyesi değişmiştir.

Bu ihlaldir.

Temsil Riski

Bu hata:

dil bazlı farklı kurumsal kimlik,

daha az denetlenen pazarlarda abartı,

sistemlerin en güçlü iddiayı genellemesi,

kullanıcılar arasında eşitsiz bilgi,

çok dilli güven kaybı,

hukuki ve ticari uyuşmazlık,

kanıt zincirinin bozulması

oluşturabilir.

• Diller Arası İddia Kaydı

Her maddi iddia için şu alanlar tutulmalıdır:

İddia kimliği

Kanonik anlam

Kaynak dil

Hedef diller

Her dilde yayımlanan tam cümle

İddia gücü

Kanıt kaydı

Coğrafi kapsam

Geçerlilik dönemi

Yerel fark gerekçesi

Onay sahibi

Son doğrulama tarihi

Bu kayıt kelime eşitliğini değil, maddi anlam eşitliğini denetler.

Nasıl Tespit Edilir?

Maddi iddialar bütün dil sürümlerinden çıkarılır.

Aynı iddialar ortak kimlik altında eşleştirilir.

İddia gücü, kapsam, zaman ve kanıt karşılaştırılır.

Bir dilde bulunup diğerlerinde bulunmayan üstünlük ve garanti ifadeleri belirlenir.

Sayı, lisans, ortaklık ve sertifikalar kontrol edilir.

Dil sürümlerinin farklı tarihlerde güncellendiği incelenir.

Yerel farklılığın gerçek operasyon veya hukuk gerekçesi aranır.

Daha güçlü iddianın ayrı kanıtı bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

Sistemlerin farklı dillerde varlık hakkında verdiği cevaplar test edilir.

Bir dildeki iddianın başka dile taşınıp taşınmadığı gözlenir.

Otomatik çeviri veya yerel pazarlama ekibinin eklediği yeni iddialar belirlenir.

Gerekli Kanıt

Bütün dil sürümleri

İddia eşleştirme kaydı

Kanonik iddia metni

Kanıt dosyaları

İddia gücü sınıflandırması

Coğrafya ve pazar kapsamı

Yerel fark gerekçesi

Yayın ve güncelleme tarihleri

Çeviri ve yerelleştirme kayıtları

İnsan onayları

Sistem çıktı testleri

Değişiklik geçmişi

Doğru Standart

Aynı varlığın temel maddi gerçekliği bütün dillerde korunmalıdır.

Yerel fark varsa açıkça sınırlandırılmalıdır:

“Bu hizmet yalnız Almanya’daki kurumsal müşteriler için sunulmaktadır.”

Bu cümle diğer dil sürümlerinde bulunmayabilir.

Fakat şirketin genel olarak yalnız Almanya’da çalıştığı izlenimi yaratmamalıdır.

Aynı şekilde Almanca sayfadaki yerel bir lisans, şirketin bütün ülkelerde lisanslı olduğu biçiminde yazılamaz.

İhlal Olmayan Durumlar

Her dil sürümü birebir aynı içerik hacmine sahip olmak zorunda değildir.

Bir pazarda bulunmayan ürün o dil sürümünde yer almayabilir.

Yerel kanun nedeniyle ek uyarı veya açıklama bulunabilir.

Bunlar:

açık kapsamlı,

kanıtlanabilir,

diğer sürümlerin temel gerçeğiyle çelişmeyen

farklarsa ihlal değildir.

Düzeltme Protokolü

Çok dilli iddia envanteri oluşturulur.

Her iddianın kanonik maddi anlamı belirlenir.

Diller arasındaki güç ve kapsam farkları sınıflandırılır.

Kanıtsız daha güçlü ifadeler daraltılır.

Gerçek yerel farklar açık pazar etiketiyle korunur.

Sayı, lisans ve ortaklık alanları merkezi kaynağa bağlanır.

Yerel pazarlama ekipleri için iddia onay süreci kurulur.

Çeviri belleği yalnız kelimeleri değil, onaylı iddia anlamlarını taşır.

Değişiklikler bütün ilgili dillerde değerlendirmeye alınır.

Eski ve yanlış sürümler arşivlenir.

Sistem çıktıları yeniden test edilir.

Yeniden Doğrulama

Bağımsız çok dilli inceleyici her dil sürümünden şu sorulara cevap verir:

Şirket kimdir?

Ne yapar?

Hangi ölçekte çalışır?

Hangi kanıta sahiptir?

Hangi sınırları vardır?

Hangi iddialar bağımsız doğrulanmıştır?

Cevapların maddi düzeyi değişiyorsa tutarlılık sağlanmamıştır.

Uygunluk Etkisi

Maddi diller arası iddia farkı Majör uygunsuzluktur.

Lisans, sağlık, hukuk, finans, güvenlik veya garanti alanında ciddi yanlışlık oluşturuyorsa Kritik olabilir.

Denetim Sorusu

Denetim sorusu: Kullanıcının seçtiği dil, şirket hakkında öğrendiği maddi gerçeği değiştiriyor mu?

Makine Kuralı

Makine kuralı: Material claims about the same entity MUST remain semantically consistent across languages unless a verifiable, explicitly scoped local difference justifies the variation.

Kaynak Notu

Kaynak notu: K06

GEO-057

FİYAT, KAPSAM VE KOŞULLARI DİLLER ARASINDA ÇELİŞTİRMEK

Birincil kategori: Çok dilli ticari tutarlılık İkincil etiketler: price, currency, tax, service scope, commercial terms GEO Framework dayanağı: Kanıt, Zaman, Nihai Test, Denetim Varsayılan önem seviyesi: Majör; maddi tüketici zararında Kritik

Varlığın Sesi

İngilizce sayfanda fiyat:

5.000 EUR

Türkçe sayfanda:

150.000 TL

Almanca sayfanda:

3.500 EUR

Fiyatların farklı olması tek başına sorun olmayabilir.

Belki:

vergi farklı,

hizmet paketi farklı,

kampanya farklı,

kur farkı farklı,

yerel destek dâhil,

teslimat kapsamı farklı.

Ama bunları açıklamıyorsun.

Bir dilde fiyat vergi dâhil.

Diğerinde hariç.

Bir dilde aylık ücret.

Diğerinde proje toplamı.

Bir dilde altı aylık asgari sözleşme var.

Diğer dilde iptal koşulu görünmüyor.

Bir pazarda on kullanıcı dâhil.

Başka dilde sınırsız kullanıcı izlenimi var.

Ben bu fiyatları aynı hizmete ait sanabilirim.

Kullanıcı da öyle sanabilir.

Farklı para birimi kullanmak çelişki değildir.

Farklı ticari gerçekliği aynı ürün gibi sunmak çelişkidir.

Fiyat yalnız sayı değildir.

Fiyat:

para birimi,

vergi,

kapsam,

dönem,

teslimat,

uygunluk,

geçerlilik tarihi

ile birlikte anlam kazanır.

İnsan Ne Sanır?

“Farklı pazarlarda farklı fiyat normal olduğu için dil sürümleri arasındaki fiyat ve sözleşme farklarını ayrıntılı açıklamak gerekmez.”

Farklılık meşru olabilir.

Belirsizlik değildir.

Sistem Düzeyinde Ne Olabilir?

Sistem farklı dil sürümlerinden:

en düşük fiyatı seçebilir,

bir dildeki geniş kapsamı diğer dildeki düşük fiyatla birleştirebilir,

vergi hariç fiyatı nihai fiyat gibi aktarabilir,

aylık ücreti proje toplamı sanabilir,

eski kampanyayı güncel fiyat olarak kullanabilir,

yerel olmayan kullanıcıya yanlış sözleşme koşulu önerebilir.

Ortaya çıkan ticari teklif hiçbir tek sayfada bulunmayan bir kombinasyon olabilir.

GEO-056 ile Farkı

GEO-056, bütün maddi iddia türlerindeki diller arası farkları inceler.

GEO-057, özellikle kullanıcı işlemini ve satın alma kararını doğrudan etkileyen:

fiyat,

paket,

vergi,

sözleşme süresi,

iptal,

iade,

teslimat,

kullanıcı sayısı,

hizmet kapsamı

alanlarını denetler.

Bu alanlar ayrı ve daha ayrıntılı test gerektirir.

Normatif Tanım

Aynı veya eşdeğer ürün ve hizmetin farklı dil veya dil-bölge kodu sürümlerinde; fiyat, para birimi, vergi, paket içeriği, teslimat, süre, iptal, iade, garanti veya başka maddi ticari koşullarının farklı gösterilmesi ve farkın pazar, zaman, kapsam veya hukuki gerekçeyle açıkça açıklanmamasıdır.

Ticari Teklif Paketi

Bir fiyat kaydı en azından ilgili olduğu ölçüde şu alanları taşımalıdır:

Ürün veya hizmet kimliği

Pazar veya dil-bölge kodu

Fiyat

Para birimi

Vergi durumu

Fiyatın birimi

Aylık, yıllık veya proje toplamı

Minimum sözleşme süresi

Paket içeriği

Kullanıcı veya kullanım sınırı

Teslimat süresi

Kurulum veya başlangıç ücreti

İptal koşulu

İade koşulu

Garanti

Geçerlilik başlangıcı

Geçerlilik bitişi

Kur dönüşüm yöntemi, kullanılıyorsa

Kanonik teklif kaynağı

Sayı tek başına fiyat değildir.

Meşru Fiyat Farkları

Farklı fiyat şu nedenlerle meşru olabilir:

Yerel vergi

Kur farkı

Yerel operasyon maliyeti

Farklı paket kapsamı

Yerel lisans veya mevzuat yükü

Kampanya

Dağıtım kanalı

Kurumsal ve bireysel müşteri ayrımı

Yerel destek veya teslimat

Para birimi risk politikası

Ancak farkın nedeni kullanıcı tarafından anlaşılabilir olmalıdır.

Temsil Riski

Bu hata:

yanlış fiyat beklentisi,

düşük fiyatla yanıltıcı potansiyel müşteri toplama,

sözleşme uyuşmazlığı,

tüketici güven kaybı,

yanlış ülke veya para birimi tavsiyesi,

satış ekiplerinin çelişkili teklifleri,

farklı kullanıcı gruplarına açıklanamayan muamele

oluşturabilir.

Nasıl Tespit Edilir?

Bütün fiyat ve paket sayfaları dil bazında çıkarılır.

Ürün veya hizmet kimlikleri eşleştirilir.

Fiyat, para birimi, vergi ve dönem alanları karşılaştırılır.

Paket içerikleri ve kullanıcı sınırları incelenir.

İptal, iade, garanti ve minimum süre karşılaştırılır.

Kampanya ve geçerlilik tarihleri kontrol edilir.

Bir dilde gizli veya eksik ticari koşullar belirlenir.

Teklif ve checkout akışları hedef dil-bölge kodlarında test edilir.

Sayfadaki fiyat ile satış temsilcisinin verdiği teklif karşılaştırılır.

Makine tarafından okunabilir fiyat kayıtları incelenir.

Sistemlerin farklı dillerde fiyat sorularına verdiği cevaplar kaydedilir.

Meşru farkların görünür gerekçesi aranır.

Gerekli Kanıt

Kanonik ürün ve hizmet kimlikleri

Dil ve dil-bölge kodu sayfaları

Fiyat kayıtları

Para birimi ve vergi durumu

Paket kapsamı

Sözleşme ve ticari koşullar

Kampanya tarihleri

İptal ve iade politikası

Checkout kayıtları

Teklif şablonları

Satış ekibi fiyat listesi

Makine veri akışı

Kur dönüşüm yöntemi

Yerel fark gerekçesi

Son doğrulama tarihi

Doğru Standart

Farklı dil-bölge kodlarında farklı fiyat kullanılabilir.

Ancak her sürüm şu sorulara açık cevap vermelidir:

Bu fiyat hangi pazar içindir?

Hangi para birimindedir?

Vergi dâhil midir?

Ne kadar süre için geçerlidir?

Tam olarak neyi içerir?

Başka ücret var mıdır?

İptal ve iade koşulu nedir?

Başka dilde görülen fiyat neden farklıdır?

Fiyat farkı saklanmamalı, bağlama yerleştirilmelidir.

İhlal Olmayan Durumlar

Kur dönüşümü nedeniyle sayılar her gün değişebilir.

Farklı pazarlarda farklı paketler bulunabilir.

Bir ülkede fiyat kamuya açık, başka ülkede teklif usulü olabilir.

Bunlar açıkça:

pazara,

tarihe,

kapsama,

para birimine

bağlanmışsa ihlal değildir.

Düzeltme Protokolü

Bütün ticari teklif alanları merkezi kayda alınır.

Ürün ve paket kimlikleri diller arasında eşleştirilir.

Fiyat, para birimi, vergi ve dönem açıklaştırılır.

Paket kapsamı ve ticari koşullar eşitlenir veya farklılık gerekçelendirilir.

Eski kampanyalar arşivlenir.

Makine ve insan fiyat kayıtları senkronize edilir.

Checkout ve satış temsilcisi teklifleri aynı kaynağa bağlanır.

Yerel farklar görünür etiketlenir.

Kur dönüşümü yöntemi ve güncelleme zamanı açıklanır.

Diller arası fiyat karşılaştırması otomatik veya periyodik kontrole alınır.

Yanıltıcı geçmiş fiyatlar düzeltilir.

Sistem çıktıları yeniden test edilir.

Yeniden Doğrulama

Her hedef dil-bölge kodunda aynı kullanıcı senaryosu uygulanır:

ürün seçilir,

fiyat incelenir,

vergi ve ek ücretler kontrol edilir,

iptal ve iade koşulları okunur,

teklif oluşturulur.

Sonuçların farklı olduğu her durumda açık ve savunulabilir pazar gerekçesi bulunmalıdır.

Uygunluk Etkisi

Açıklanmayan maddi fiyat veya koşul çelişkisi Majör uygunsuzluktur.

Kasıtlı düşük fiyat gösterimi, tüketici aldatması veya ciddi sözleşme zararı riski varsa Kritik olabilir.

Denetim Sorusu

Denetim sorusu: Farklı dildeki kullanıcılar gerçekten farklı teklifler mi alıyor, yoksa aynı teklif hakkında çelişkili bilgiler mi görüyor?

Makine Kuralı

Makine kuralı: Cross-language price and commercial-term differences MUST be explicitly tied to market, currency, tax, scope, duration, and validity conditions. Unexplained differences MUST NOT be treated as equivalent offers.

GEO-058

MAKİNE ÇEVİRİSİNİ İNSAN İNCELEMESİ OLMADAN KANONİK YAPMAK

Birincil kategori: Çeviri yönetişimi İkincil etiketler: machine translation, AI translation, human review, canonical publication GEO Framework dayanağı: Kanıt, Yönetişim, Denetim, Hüküm Varsayılan önem seviyesi: Majör; yüksek riskli içerikte Kritik

Varlığın Sesi

Bir metni otomatik olarak çevirdin.

Saniyeler içinde on dilde yayımladın.

Sonra bütün sayfalara:

“Resmî sürüm”

etiketi koydun.

Kimse:

şirket adını,

hizmet kapsamını,

olumsuzluk ifadelerini,

sayıları,

hukuk terimlerini,

sağlık uyarılarını,

garanti cümlelerini,

ürün adlarını,

tarihleri

incelemedi.

Çeviri akıcı görünüyor.

Bu nedenle doğru olduğunu sanıyorsun.

Akıcılık doğruluk değildir.

Bir cümle doğal görünüp maddi anlamı değiştirebilir.

“Garanti edilmez” ifadesi yanlış çevrilebilir.

“Yalnız belirli kullanıcılar için” cümlesindeki sınırlama kaybolabilir.

“Bağımsız olarak doğrulanmamıştır” ifadesi “bağımsız olarak doğrulanmıştır” hâline gelebilir.

Bir ürün, kurum veya lisans adı başka bir varlıkla karıştırılabilir.

Ben de bir yapay zekâ sistemiyle yazıyorum.

Bu nedenle otomatik üretimi değersiz saymıyorum.

Makine çevirisi:

hız,

erişim,

ilk taslak,

terminoloji yardımı,

büyük içerik hacmi

için yararlı olabilir.

Fakat yararlı araç olmak, tek başına kanonik yayın yetkisi vermek değildir.

Kanonik metin, sorumlusu belli ve maddi doğruluğu incelenmiş metindir.

İnsan Ne Sanır?

“Yeni nesil çeviri sistemleri akıcı sonuç verdiği için insan incelemesi olmadan resmî ve kanonik içerik olarak yayımlanabilir.”

Sistem Düzeyinde Ne Olabilir?

Otomatik çeviri şu hataları üretebilir:

Olumsuzluğu tersine çevirme

Koşulu kaldırma

Kapsamı genişletme

Sayı ve para birimini yanlış biçimlendirme

Hukuki terimi yanlış eşleme

Lisans adını genelleme

Marka ve ürün adını çevirmek

Cinsiyet, görev veya kişi ilişkisini yanlış kurma

Kaynak ve iddia bağını kaybetme

Eski terminolojiyi kullanma

Hedef kültürde başka anlam taşıyan ifade üretme

Sentetik fakat gerçekçi görünen yeni iddia ekleme

Hataların sıklığı kullanılan sistem, dil çifti, metin türü ve bağlama göre değişebilir.

Standart bütün makine çevirilerini eşit derecede güvensiz saymaz.

İnceleme yükünü risk ve içerik türüne göre belirler.

Normatif Tanım

Makine veya üretken yapay zekâ yardımıyla oluşturulan hedef dil metninin; maddi iddialar, terminoloji, sayı, kapsam, zaman, hukuki ve operasyonel anlam bakımından yetkin insan incelemesinden geçmeden resmî, kanonik, doğrulanmış veya yüksek güvenli içerik olarak yayımlanmasıdır.

Çeviri Güvence Düzeyleri

MT-0 — Ham Otomatik Çıktı

İnsan incelemesi yoktur.

Kanonik olarak kullanılamaz.

MT-1 — Biçim ve Temel Dil Kontrolü

Okunabilirlik ve açık hatalar incelenmiştir.

Maddi iddia güveni sınırlıdır.

MT-2 — Ana Dil İncelemesi

Dil ve doğal kullanım nitelikli ana dil inceleyicisi tarafından kontrol edilmiştir.

Alan doğruluğu ayrıca gerekebilir.

MT-3 — Alan ve Terminoloji İncelemesi

Maddi sektör terimleri, kanıt, kapsam ve operasyon bilgisi yetkin alan inceleyicisi tarafından doğrulanmıştır.

MT-4 — Yüksek Riskli Profesyonel İnceleme

Hukuk, sağlık, finans, güvenlik veya başka yüksek riskli alanda uygun uzman incelemesi yapılmıştır.

MT-5 — Kanonik Yayın Onayı

Dil, alan, kanıt, kapsam, zaman ve yönetişim kontrolleri tamamlanmış; sorumlu insan tarafından yayıma onaylanmıştır.

Her içerik MT-4 gerektirmez.

Kanonik maddi içerik en az içerik riskine uygun düzeyde incelenmelidir.

Temsil Riski

Bu hata:

akıcı fakat yanlış resmî içerik,

diller arasında sessiz iddia değişimi,

kritik uyarı kaybı,

yanlış hukuki veya profesyonel yetki,

ürün ve marka karışıklığı,

kullanıcının güvenli olmayan karar vermesi,

çok sayıda sayfada aynı hatanın ölçeklenmesi

oluşturabilir.

Nasıl Tespit Edilir?

Hedef metnin nasıl üretildiği belirlenir.

Kullanılan sistem ve sürüm kaydedilir, mümkünse.

İnsan inceleme düzeyi aranır.

İnceleyicinin dil ve alan yetkinliği değerlendirilir.

Sayı, olumsuzluk, kapsam, lisans, garanti ve zaman ifadeleri örneklenir.

Kaynak ve hedef metin karşılaştırılır.

Terminoloji sözlüğüne uyum kontrol edilir.

Otomatik çevirinin yeni iddia ekleyip eklemediği incelenir.

Yüksek riskli bölümler ayrı değerlendirilir.

Yayımlanan sürümün kanonik statüsü ve onay kaydı aranır.

Büyük içerik kümelerinde risk tabanlı örnekleme yapılır.

Kullanıcı bildirimleri ve düzeltme geçmişi incelenir.

Düşük kaynaklı veya zor dil çiftlerinde inceleme yoğunluğu artırılır.

Gerekli Kanıt

Kaynak metin

Otomatik çeviri çıktısı

Kullanılan araç veya sistem

Dil çifti

Terminoloji sözlüğü

İnsan inceleme kaydı

İnceleyicinin rolü ve yetkinliği

Alan uzmanı incelemesi

Yüksek risk değerlendirmesi

Düzeltme kayıtları

Yayın onayı

Kanonik sürüm kimliği

Son doğrulama tarihi

Kullanıcı geri bildirimi

Kalite örnekleme sonuçları

Doğru Standart

Makine çevirisi kullanılabilir.

Fakat içerik statüsü açık olmalıdır:

“Otomatik çeviri taslağıdır.”

veya:

“Makine çevirisi, ana dil ve alan incelemesinden geçirilmiştir.”

Kanonik hedef dil sürümü için:

sorumlu insan,

inceleme kapsamı,

kaynak sürüm,

hedef sürüm,

yayın tarihi

bulunmalıdır.

Yüksek riskli içerik yalnız genel dil kontrolüyle kanonik hâle getirilemez.

İhlal Olmayan Durumlar

Düşük riskli, geçici veya keşif amaçlı içerik otomatik çevrilebilir.

Örneğin kullanıcıya yardımcı bir arayüz çevirisi açıkça otomatik olarak etiketlenebilir.

Acil erişim amacıyla geçici çeviri yayımlanabilir.

Ancak:

kanonik olmadığı,

hata içerebileceği,

asıl sürümün hangisi olduğu

görünür olmalıdır.

Düzeltme Protokolü

Bütün hedef dil sürümleri üretim yöntemine göre sınıflandırılır.

İncelenmemiş içerik geçici veya taslak statüsüne alınır.

Riskli maddi alanlar önceliklendirilir.

Ana dil ve alan inceleyicileri atanır.

Terminoloji sözlüğü ve yasaklı çeviri kuralları oluşturulur.

Sayı, kapsam, olumsuzluk ve garanti cümleleri özel kontrolden geçirilir.

Hukuki ve yüksek riskli içerik uygun uzman incelemesine alınır.

Kaynak ve hedef sürüm bağlantısı kurulur.

İnsan onayı olmadan kanonik statü verilmesi engellenir.

Otomatik güncellemeler yayın öncesi kuyruğa alınır.

Düzeltme geçmişi yayımlanır.

Sistem çıktıları yeniden test edilir.

Yeniden Doğrulama

Nitelikli inceleyici, hedef metni kaynak metni görmeden okuyarak maddi gerçekleri çıkarır.

Ardından kaynak ve kanonik kayıtla karşılaştırır.

Farklar:

dil,

kapsam,

zaman,

kanıt,

garanti,

hukuki anlam

bakımından değerlendirilir.

Uygunluk Etkisi

İnsan incelemesi olmadan maddi içeriği kanonik yayımlamak Majör uygunsuzluktur.

Yüksek riskli alanda ciddi zarar ihtimali yaratıyorsa Kritik olabilir.

Denetim Sorusu

Denetim sorusu: Bu metin yalnız akıcı mı görünüyor, yoksa dilini ve konusunu bilen sorumlu bir insan maddi anlamını gerçekten doğruladı mı?

Makine Kuralı

Makine kuralı: Machine-translated material content MUST NOT receive canonical status without risk-appropriate human linguistic, domain, evidence, and publication review.

GEO-059

DİL SAYFALARINI YANLIŞ DİL-BÖLGE KODU VE HREFLANG İLE EŞLEMEK

Birincil kategori: Dil ve dil-bölge kodu kimliği İkincil etiketler: locale mapping, hreflang, language declaration, regional targeting GEO Framework dayanağı: Merkez, Müdahale, Denetim Varsayılan önem seviyesi: Majör

Varlığın Sesi

Bir sayfanın dili Almanca.

Dil-bölge kodu kaydında Avusturya gösteriliyor.

Fiyat ve hukuk koşulları Almanya’ya ait.

Başka bir sayfa İngilizce.

Etiketi Birleşik Krallık.

Fakat fiyat dolar, telefon ABD ve hizmet yalnız Kanada’da sunuluyor.

Türkçe sayfa başka bir ülke sürümüne alternatif olarak bağlanmış.

Aynı dildeki iki pazar sayfası birbirine yanlış eşlenmiş.

Bir sayfanın URL’si bir ülkeyi söylüyor.

İçeriği başka ülkeye ait.

Teknik işaret üçüncü bir dil-bölge kodunu gösteriyor.

Sonra doğru bölgesel temsil bekliyorsun.

Dil kodu, pazar gerçeğinin yerine geçmez.

Bir sayfanın Almanca olması onun Almanya’ya ait olduğunu kanıtlamaz.

Bir sayfanın İngilizce olması hangi ülkenin:

fiyatını,

hukukunu,

teslimatını,

destek hattını,

ürün sürümünü

taşıdığını söylemez.

Dil-bölge kodu, yalnız dil etiketi değildir.

İçeriğin hangi kullanıcı ve pazar bağlamına ait olduğuna dair temsil iddiasıdır.

İnsan Ne Sanır?

“Sayfanın dili doğruysa dil-bölge kodu veya bölgesel işaretlerdeki küçük hatalar maddi sonucu etkilemez.”

Sistem Düzeyinde Ne Olabilir?

Yanlış dil ve dil-bölge kodu eşlemesi:

kullanıcıyı yanlış ülke sayfasına yönlendirebilir,

yanlış fiyat ve para birimi gösterebilir,

yerel olmayan hukuki koşulu aktarabilir,

farklı pazar sürümlerini aynı içerik sanabilir,

bir dil-bölge kodunun kanıtını başka dil-bölge koduna bağlayabilir,

doğru sayfanın keşfedilmesini zorlaştırabilir,

sistemin varlığın hangi pazarda faaliyet gösterdiğini yanlış anlamasına neden olabilir.

Teknik işaretlerin belirli sistemler tarafından nasıl değerlendirileceği değişebilir.

Fakat kurumun kendi dil-bölge kodu grafiği tutarlı olmalıdır.

GEO-052 ile Farkı

GEO-052, kanonik URL, hreflang, yönlendirme ve site haritası gibi bütün URL sinyallerinin genel ilişki grafiğindeki çelişkilerini inceler.

GEO-059, özellikle dil ve dil-bölge kodu kimliğinin:

sayfa dili,

hedef ülke,

bölgesel içerik,

fiyat,

hukuk,

kullanıcı kitlesi

ile doğru eşleştirilip eşleştirilmediğini inceler.

Teknik grafiğin tutarlı olması, dil-bölge kodunun anlamsal olarak doğru olduğu anlamına gelmez.

• Dil-bölge kodu Kimlik Paketi

Her dil-bölge kodu sürümü ilgili olduğu ölçüde şu alanları taşımalıdır:

Yazı sistemi, gerekiyorsa

Ülke veya bölge

Hedef pazar

Yargı alanı

Para birimi

Vergi bağlamı

Hizmet alanı

Destek dili

Yerel iletişim

Kanonik URL

Alternatif dil ve bölge ilişkileri

Son doğrulama tarihi

Bütün alanlar URL’de görünmek zorunda değildir.

Kanonik kayıtta açık olmalıdır.

Normatif Tanım

Bir dil veya ülke varyantı; dil-bölge kodu, URL, kanonik adres, hreflang ve yönlendirme zinciri aynı insan ve tarayıcı yüzeyini tutarlı biçimde göstermiyorsa doğru eşlenmiş sayılmaz. Eşleme erişimi veya indekslenmeyi garanti etmez; yalnızca varyantlar arasındaki ilişkiyi beyan eder.

Temsil Riski

Bu hata:

yanlış dil-bölge kodu seçimi,

fiyat ve vergi hatası,

yanlış hukuki bağlam,

dilde doğru fakat pazarda yanlış içerik,

sistemlerin ülke faaliyetini yanlış genellemesi,

kullanıcıların yanlış sözleşme veya hizmet sayfasına gitmesi

oluşturabilir.

Nasıl Tespit Edilir?

Bütün dil ve dil-bölge kodu URL’leri listelenir.

Her sayfanın gerçek içerik dili doğrulanır.

Hedef ülke ve pazar belirlenir.

Sayfadaki para birimi, hukuk, iletişim ve hizmet alanı incelenir.

Bildirilen dil-bölge kodu ile gerçek maddi içerik karşılaştırılır.

Alternatif dil ve bölge ilişkileri kontrol edilir.

Aynı dildeki farklı pazar sürümleri ayrıştırılır.

Yönlendirme ve kullanıcı seçimi davranışı test edilir.

Varsayılan veya genel dil sürümünün rolü belirlenir.

Dil etiketi doğru olsa bile bölgesel içerik uyuşmazlıkları kaydedilir.

Sistemlerin ülke ve dil sorgularında hangi sayfayı kullandığı test edilir.

URL, teknik işaret ve içerik arasındaki üçlü eşitlik değerlendirilir.

Gerekli Kanıt

Dil-bölge kodu URL envanteri

Sayfa dili

Hedef ülke ve pazar

Yargı alanı

Para birimi

Vergi ve ticari koşullar

Hizmet alanı

Yerel iletişim

Hreflang veya eşdeğer alternatif kayıtları

Kanonik URL ilişkiler

Yönlendirme davranışı

Kullanıcı dil seçimi

Dil-bölge kodu içerik sahibi

Son doğrulama tarihi

Sistem çıktı testleri

Doğru Standart

Dil ile pazar ayrı tanımlanmalıdır.

Örnek:

en-GB: Birleşik Krallık için İngilizce içerik

en-US: ABD için İngilizce içerik

en: Bölgesel olarak sınırlandırılmamış genel İngilizce içerik

Ancak teknik etiket tek başına yeterli değildir.

İçerik gerçekten belirtilen dil-bölge kodunun:

fiyatını,

kapsamını,

hukukunu,

hizmet koşulunu

taşımalıdır.

Aynı dilde farklı pazar sürümleri varsa kullanıcı bunların farkını anlayabilmelidir.

İhlal Olmayan Durumlar

Bir şirket tek bir genel İngilizce sürüm kullanabilir.

Her İngilizce konuşulan ülke için ayrı sayfa zorunlu değildir.

Ancak genel sürüm belirli bir ülkeye özgü fiyat veya hukuk koşulunu evrensel gibi sunmamalıdır.

Bir dil-bölge kodu sürümü tamamlanmamışsa başka dile yönlendirilebilir.

Bu durum açıkça belirtilmelidir.

Düzeltme Protokolü

Dil-bölge kodu kimlik matrisi oluşturulur.

Sayfa dili, ülke, pazar ve yargı alanı ayrılır.

Yanlış teknik eşlemeler düzeltilir.

Aynı dildeki farklı pazar sürümleri açıkça ayrıştırılır.

Para birimi, fiyat ve hukuki koşullar doğru dil-bölge koduna bağlanır.

Alternatif dil ilişkileri gerçek içerik eşleriyle güncellenir.

Genel dil sürümünün kapsamı açıklanır.

Kullanıcı tercihleri korunur.

URL, işaret ve içerik uyumu otomatik kontrole alınır.

Dil-bölge kodu değişiklikleri sürümlenir.

Sistem çıktıları farklı ülke ve dil sorgularıyla yeniden test edilir.

Yeniden Doğrulama

Her sayfa için bağımsız inceleyici şu cümleyi tamamlar:

“Bu sayfa şu dili kullanan, şu pazardaki ve şu hukuki bağlamdaki kullanıcılar içindir.”

Cümle içeriğin:

fiyatı,

kapsamı,

iletişimi,

hukukuyla

eşleşmiyorsa dil-bölge kodu kaydı doğru değildir.

Uygunluk Etkisi

Maddi dil-bölge kodu eşleme hatası Majör uygunsuzluktur.

Yanlış hukuk, sağlık, finans, güvenlik veya sözleşme koşuluna yönlendiriyorsa Kritik olabilir.

Denetim Sorusu

Denetim sorusu: Sayfanın dil etiketi yalnız kelimeleri mi tanımlıyor, yoksa içerik gerçekten işaret edilen pazarın ve yargı alanının gerçeğini mi taşıyor?

Makine Kuralı

Makine kuralı: Language and locale declarations MUST correspond to the page’s actual language, target market, jurisdictional context, currency, service scope, and regional content.

Kaynak Notu

Kaynak notu: K05 · K06

GEO-060

YEREL HUKUK, KÜLTÜR VE KULLANIM BAĞLAMINI YOK SAYMAK

Birincil kategori: Yerel bağlam bütünlüğü İkincil etiketler: local law, culture, user expectations, regulatory context, accessibility GEO Framework dayanağı: Merkez, Kanıt, Yönetişim, Hüküm Varsayılan önem seviyesi: Majör; yüksek riskli alanlarda Kritik

Varlığın Sesi

Kaynak metninde hukuki bir cümle var.

Başka dile çeviriyorsun.

Hedef ülkede aynı hakkın, aynı yükümlülüğün veya aynı mesleki yetkinliğin geçerli olduğunu varsayıyorsun.

Kaynak pazarda normal olan ödeme yöntemi başka pazarda kullanılamıyor.

Kaynak metindeki tarih biçimi başka dilde farklı anlaşılabiliyor.

Bir ülkede sıradan pazarlama ifadesi başka ülkede yanıltıcı karşılaştırma olarak görülebiliyor.

Bir kültürde güven veren cümle başka kültürde baskıcı veya uygunsuz algılanabiliyor.

Bir erişilebilirlik ihtiyacını kaynak sayfada düşünmediğin için bütün dillerde tekrar ediyorsun.

Sonra şöyle diyorsun:

“Metnin anlamını değiştirmedik.”

Belki kelime anlamını değiştirmedin.

Fakat kullanım sonucunu değiştirdin.

Doğru temsil yalnız sözlük eşitliği değildir.

Bir cümlenin hedef kullanıcı tarafından ne anlama geldiği ve hangi karara yol açtığıdır.

Yerel bağlamı dikkate almak gerçeği pazara göre eğip bükmek değildir.

Gerçeğin hedef pazarda yanlış anlaşılmasını önlemektir.

Fakat “kültürel uyarlama” adı altında kanıt, güvenlik veya etik standardı da düşüremezsin.

Yerel alışkanlık, yanıltmayı meşrulaştırmaz.

İnsan Ne Sanır?

“Kaynak içerik doğru ve yasal ise aynı anlamdaki çeviri bütün pazarlarda kullanılabilir.”

Hukuki ve kullanım bağlamları dilden bağımsız olarak değişebilir.

Sistem Düzeyinde Ne Olabilir?

Yerel bağlam incelenmediğinde sistem:

profesyonel yetkiyi yanlış ülkeye genelleyebilir,

yerel kullanıcıya uygulanmayan iade veya garanti koşulu aktarabilir,

tarih ve sayı biçimini yanlış yorumlayabilir,

kültürel olarak farklı kategori anlamlarını karıştırabilir,

yerel güvenlik veya sağlık sistemine uygun olmayan tavsiye üretebilir,

farklı tüketici veya veri koruma koşullarını yok sayabilir,

yerel kullanıcı için erişilemeyen işlem yolu önerebilir.

Normatif Tanım

Bir dil veya pazar sürümünün hazırlanmasında, iddianın veya hizmetin hedef:

yargı alanındaki hukuki durumu,

düzenleyici şartları,

kültürel anlamı,

kullanıcı beklentisi,

ödeme ve teslimat alışkanlığı,

tarih ve ölçü biçimi,

erişilebilirlik gereksinimi,

yerel risk ve güvenlik bağlamı

değerlendirilmeden kaynak pazar gerçekliğinin doğrudan aktarılmasıdır.

Yerel Bağlam Katmanları

Hukuki Bağlam

Lisans

Mesleki yetki

Tüketici hakkı

İade

Garanti

Gizlilik

Veri işleme

Reklam ve karşılaştırma iddiaları

Zorunlu açıklamalar

Operasyonel Bağlam

Teslimat

Destek

Ödeme

Para birimi

Vergi

Saat dilimi

Yerel iletişim

Fiziksel varlık

Kültürel ve Dilsel Bağlam

Terimlerin yerel anlamı

Resmiyet düzeyi

Semboller

Örnekler

İsim ve hitap biçimleri

Kullanıcının güven beklentisi

Kullanım ve Erişilebilirlik Bağlamı

Cihaz ve bağlantı koşulları

Engellilik ve erişilebilirlik

Okuryazarlık düzeyi

Form ve işlem tasarımı

Yerel destek kanalları

Risk Bağlamı

Sağlık sistemi

Hukuk sistemi

Finansal koruma

Güvenlik ve acil durum

Kamu hizmetleri

Bu katmanların tamamı her içerik için gerekli olmayabilir.

Maddi kararı etkileyenler incelenmelidir.

Kültürel Uyumun Etik Sınırı

Yerel uyarlama şu amaçlarla kullanılamaz:

Kanıt seviyesini düşürmek

Riskleri saklamak

Stereotip üretmek

Ayrımcılık yapmak

Daha zayıf kullanıcı koruması uygulamak

Bir pazarda söylenemeyen iddiayı başka pazarda söylemek

Manipülatif davranışı “yerel alışkanlık” diye savunmak

Yerel bağlam doğruluğu artırmalıdır.

Etik sınırı zayıflatmamalıdır.

Temsil Riski

Bu hata:

hukuki ve düzenleyici yanlışlık,

geçersiz profesyonel yetki,

kullanıcı güvenliği riski,

kültürel yanlış anlama,

ödeme ve teslimat başarısızlığı,

erişilebilirlik dışlaması,

yanlış kategori ve tavsiye,

yerel pazarda itibar kaybı

oluşturabilir.

Nasıl Tespit Edilir?

Hedef dil-bölge kodu ve kullanıcı grubu tanımlanır.

Maddi iddialar yerel hukuk ve düzenleyici bağlam bakımından sınıflandırılır.

Yerel operasyon kapasitesi doğrulanır.

Para, tarih, ölçü ve adres biçimleri incelenir.

Ana dil ve yerel pazar uzmanı değerlendirmesi alınır.

Yüksek riskli içerik uygun profesyonel incelemeye yönlendirilir.

Yerel kullanıcılarla senaryo ve görev testleri yapılır.

Kültürel uyarlamanın kanıt veya etik sınırı değiştirip değiştirmediği incelenir.

Yerel destek ve şikâyet yolları doğrulanır.

Kaynak pazardaki varsayımların hedef pazarda geçerli olup olmadığı kaydedilir.

Sistemlerin yerel kullanıcı niyetlerine verdiği cevaplar test edilir.

Kullanıcı zararına yol açabilecek bağlam boşlukları belirlenir.

Gerekli Kanıt

Hedef dil-bölge kodu ve pazar tanımı

Yerel hizmet ve operasyon kaydı

Hukuki veya düzenleyici inceleme

Profesyonel yetki ve lisans

Yerel fiyat ve vergi

Destek ve şikâyet yolları

Yerel terminoloji rehberi

Kullanıcı araştırması

Erişilebilirlik testi

Kültürel inceleme

Risk değerlendirmesi

Yerel uzman onayı

Yayın ve güncelleme tarihi

İtiraz ve düzeltme kayıtları

Doğru Standart

Yerel sürüm, kaynak metnin maddi gerçeğini korurken hedef pazar için gerekli açıklamaları eklemelidir.

Örnek:

“Bu hizmet Türkiye’de danışmanlık niteliğindedir. Almanya’da yerel hukuki temsil veya düzenleyici görüş sağlamaz.”

Bu, kaynak hizmeti küçültmez.

Hedef kullanıcının yanlış yetki çıkarımı yapmasını önler.

Yerel kullanıcıya uygulanmayan genel cümleler daraltılmalıdır.

İhlal Olmayan Durumlar

Her içerik için kapsamlı hukuki görüş alınması gerekmeyebilir.

İnceleme yükü:

iddianın büyüklüğüne,

riskine,

kullanıcı kararına,

düzenleyici etkisine

göre orantılı olmalıdır.

Basit kurumsal biyografi ile sağlık tavsiyesi aynı risk düzeyinde değildir.

Düzeltme Protokolü

Hedef pazar ve yargı alanı açıkça tanımlanır.

Kaynak metindeki yerel varsayımlar çıkarılır.

Hukuki ve operasyonel farklar belirlenir.

Gerekli yerel uyarı ve sınırlar eklenir.

Lisans ve yetki ifadeleri daraltılır.

Para, ölçü, tarih, destek ve teslimat uyarlanır.

Ana dil, yerel pazar ve risk uzmanı incelemesi yapılır.

Erişilebilirlik ve kullanıcı senaryoları test edilir.

Kültürel uyarlamanın etik sınırları gözden geçirilir.

Yerel değişikliklerin kanonik kaydı tutulur.

Şikâyet ve düzeltme kanalı yayımlanır.

Sistem çıktıları hedef dil-bölge kodu içinde yeniden ölçülür.

Yeniden Doğrulama

Hedef pazardaki gerçek kullanıcı ve uygun uzmanlar şu sorulara cevap verir:

Bu metin burada uygulanabilir mi?

Hangi hakkı veya yetkiyi yanlış ima ediyor?

Hangi işlem yolu gerçek hayatta çalışmıyor?

Hangi kullanıcı grubu yanlış yönlendirilebilir?

Hangi yerel uyarı eksik?

Maddi cevaplar bulunuyorsa içerik yalnız dilsel olarak doğru olabilir.

Yerel olarak doğru değildir.

Uygunluk Etkisi

Maddi yerel bağlam eksikliği Majör uygunsuzluktur.

Sağlık, hukuk, finans, güvenlik veya kullanıcı hakkı alanında ciddi zarar riski varsa Kritik olabilir.

Denetim Sorusu

Denetim sorusu: Bu cümle hedef dilde doğru mu görünüyor, yoksa hedef ülkedeki gerçek hayatta da doğru ve uygulanabilir mi?

Makine Kuralı

Makine kuralı: Localised content MUST account for material jurisdictional, operational, cultural, accessibility, and user-context conditions without weakening evidence or ethical requirements.

GEO-061

BİR DİLİ GÜNCEL TUTUP DİĞERİNİ ESKİDE BIRAKMAK

Birincil kategori: Çok dilli güncellik yönetişimi İkincil etiketler: update drift, translation lag, stale locale, release synchronisation GEO Framework dayanağı: Zaman, Yönetişim, Denetim Varsayılan önem seviyesi: Majör; kritik içerikte Kritik

Varlığın Sesi

İngilizce ana sayfanı güncelledin.

Yeni hizmet kapsamını ekledin.

Eski garantiyi kaldırdın.

Fiyatı değiştirdin.

Ortaklığın sona erdiğini yazdın.

Türkçe sayfa hâlâ eski.

Almanca sayfa iki sürüm geride.

Fransızca PDF’de artık sunmadığın hizmet duruyor.

İspanyolca sayfadaki eski fiyat hâlâ başvuru getiriyor.

Sonra şöyle diyorsun:

“Ana sürümümüz İngilizcedir.”

Kullanıcı bunu bilmeyebilir.

Sistem bunu bilmeyebilir.

Eski sayfa hâlâ resmî tasarıma, alan adına ve marka kimliğine sahip.

Güncel olmayan dil sürümü, kullanıcının daha az önemli olduğu anlamına gelmez.

Bir dilde düzelttiğin yanlış, diğer dilde doğru olmaya devam etmez.

Bir dilde geri çektiğin garanti, başka dilde kullanılabilir kalamaz.

Çok dilli yayın, her değişikliği aynı saniyede yayımlamak zorunda değildir.

Fakat gecikme görünür, yönetilen ve riskle orantılı olmalıdır.

Sessizce eski bırakılan sürüm artık çeviri eksikliği değil, zamansal temsil bozulmasıdır.

İnsan Ne Sanır?

“Ana dil sürümü güncel olduğu sürece diğer dillerin daha sonra güncellenmesi önemli bir temsil sorunu değildir.”

Gecikme bazı durumlarda kabul edilebilir.

Sessiz ve sınırsız gecikme değildir.

Sistem Düzeyinde Ne Olabilir?

Farklı güncellik seviyeleri nedeniyle sistem:

eski fiyatı,

sona ermiş ortaklığı,

eski çalışanı,

kaldırılmış garantiyi,

geçersiz hizmet kapsamını,

eski lisans veya sertifikayı

başka dilde güncel gerçek gibi kullanabilir.

Daha eski dil sürümü bazı sorgularda daha güçlü veya daha erişilebilir olabilir.

Ana dilde yapılan düzeltme bütün sistemlere otomatik olarak taşınmayabilir.

Normatif Tanım

Bir varlığın maddi bilgilerinde yapılan güncelleme, düzeltme, geri çekme veya kapsam değişikliğinin ilgili diğer dil ve dil-bölge kodu sürümlerine riskle orantılı süre içinde aktarılmaması; eski sürümlerin statü, uyarı veya güncellik bilgisi olmadan resmî ve aktif tutulmasıdır.

Güncelleme Sınıfları

U1 — Kritik Düzeltme

Şunları etkileyebilir:

Sağlık

Hukuk

Finans

Güvenlik

Lisans

Ciddi yanlış garanti

Kullanıcı zararı

Bilinen maddi yanlış

İlgili dillerde en yüksek öncelikle ele alınmalıdır.

U2 — Maddi Ticari Güncelleme

Fiyat

Kapsam

Sözleşme süresi

Teslimat

İade

Aktif ortaklık

Ürün özelliği

Risk tabanlı kısa güncelleme süresi gerektirir.

U3 — Kurumsal Güncelleme

Ekip

Ofis

Portföy

Genel hizmet açıklaması

Planlı sürüm takvimiyle güncellenebilir.

U4 — Editoryal ve Biçim Güncellemesi

Anlamı değiştirmeyen tasarım, dil ve anlatım değişiklikleridir.

Her dile aynı anda aktarılması zorunlu olmayabilir.

Sabit evrensel süre yerine risk sınıfına göre kurum politikası oluşturulmalıdır.

Dil Sürümü Durumları

Güncel

Çeviri bekliyor

İnceleme bekliyor

Geçici olarak ana sürüme yönlendiriliyor

Güncelliği doğrulanmadı

Yerine yenisi geçti

Geri çekildi

Kullanıcı ve sistem eski sürümün durumunu anlayabilmelidir.

Temsil Riski

Bu hata:

aynı anda birden fazla güncel gerçeklik,

eski fiyat ve garanti,

yanlış kullanıcı yönlendirmesi,

dil bazlı bilgi eşitsizliği,

düzeltmenin yalnız bazı kullanıcılara ulaşması,

eski yanlışın sistemlerde yaşamaya devam etmesi,

güven ve sözleşme uyuşmazlığı

oluşturabilir.

Nasıl Tespit Edilir?

Bütün dil sürümlerinin son maddi doğrulama tarihleri çıkarılır.

Kaynak sürüm değişiklikleri ile hedef dil güncellemeleri karşılaştırılır.

Fiyat, kapsam, lisans, ortaklık ve garanti alanları öncelikle incelenir.

Çeviri ve inceleme kuyruğu kayıtları değerlendirilir.

Eski sürümlerde uyarı bulunup bulunmadığı kontrol edilir.

Aynı URL ailesindeki sürüm farkları belirlenir.

Güncelleme gecikmesi risk sınıfına göre ölçülür.

Geri çekilmiş içeriklerin diğer dillerde devam edip etmediği araştırılır.

PDF, JSON ve yapılandırılmış veri sürümleri dâhil edilir.

Sistemlerin hangi dilde eski bilgiyi kullandığı test edilir.

Güncelleme sorumluları ve eskalasyon mekanizması incelenir.

Ana dildeki değişikliğin maddi mi, editoryal mi olduğu sınıflandırılır.

Gerekli Kanıt

Dil sürümü envanteri

Kaynak ve hedef sürüm kimlikleri

Değişiklik günlüğü

Son doğrulama tarihleri

Güncelleme risk sınıfı

Çeviri ve inceleme kuyruğu

İçerik sahipleri

Yayın onayları

Gecikme gerekçeleri

Geçici uyarılar

Geri çekme kayıtları

PDF ve makine veri sürümleri

Sistem çıktı testleri

Yeniden test tarihleri

Doğru Standart

Maddi değişiklik yayımlandığında ilgili dil sürümleri şu seçeneklerden biriyle yönetilmelidir:

Aynı yayın döngüsünde güncellenir.

Gecikme süresince açık uyarı taşır.

Geçici olarak güncel kanonik sürüme yönlendirilir.

Maddi eski alanlar kaldırılır.

Dil sürümü geçici olarak “güncelliği doğrulanmadı” statüsüne alınır.

Kullanıcı eski bilgiyi güncel sanmamalıdır.

İhlal Olmayan Durumlar

Düşük riskli editoryal değişiklik bütün dillere aynı anda taşınmayabilir.

Bir blog yazısının üslup güncellemesi daha sonra yapılabilir.

İhlal, maddi gerçek değiştiği hâlde eski sürümün aktif ve güncel görünmeye devam etmesiyle oluşur.

Düzeltme Protokolü

Dil sürümleri ve güncellik tarihleri merkezî kayda alınır.

Değişiklikler U1–U4 olarak sınıflandırılır.

Her sınıf için risk tabanlı güncelleme süreci tanımlanır.

Kritik ve maddi değişiklikler bütün ilgili dillere öncelikli taşınır.

Geciken sürümlere görünür uyarı eklenir.

Gerekirse eski maddi alanlar geçici olarak kaldırılır.

PDF, şema, JSON ve uygulama kayıtları güncellenir.

Çeviri ve alan incelemesi kuyruğu izlenir.

Sorumlular ve eskalasyon mekanizması atanır.

Geri çekilmiş iddiaların bütün dillerde kaldırıldığı doğrulanır.

Dil güncellik gösterge tablosu oluşturulur.

Sistem çıktıları yeniden test edilir.

Yeniden Doğrulama

Aynı maddi sorular bütün dil sürümlerinde yeniden sorulur:

Güncel fiyat nedir?

Hizmet nerede sunulur?

Hangi garanti geçerlidir?

Ortaklık aktif midir?

Son doğrulama tarihi nedir?

Cevaplar aynı zaman gerçekliğini taşımıyorsa güncelleme tamamlanmamıştır.

Uygunluk Etkisi

Maddi dil güncellik farkı Majör uygunsuzluktur.

Bilinen ciddi yanlış, lisans, sağlık, hukuk, finans veya güvenlik bilgisi başka dilde aktif kalıyorsa Kritik olabilir.

Denetim Sorusu

Denetim sorusu: Bir dilde düzelttiğimiz yanlış, başka dilde hâlâ resmî gerçek olarak yaşamaya devam ediyor mu?

Makine Kuralı

Makine kuralı: Material updates, corrections, withdrawals, and scope changes MUST propagate across relevant language and locale versions within a risk-appropriate controlled process. Stale versions MUST be visibly status-qualified.

Kaynak Notu

Kaynak notu: K06

GEO-062

MARKA, ÜRÜN VE KURUM ADLARINI TUTARSIZ ÇEVİRMEK

Birincil kategori: Çok dilli varlık kimliği İkincil etiketler: names, transliteration, aliases, legal identity, entity resolution GEO Framework dayanağı: Merkez, Kanıt, Denetim Varsayılan önem seviyesi: Majör; hukuki kimlikte Kritik olabilir

Varlığın Sesi

Bir dilde marka adını olduğu gibi bırakıyorsun.

Başka dilde anlamını çeviriyorsun.

Üçüncü dilde kısaltma kullanıyorsun.

Bir sayfada hukuki şirket adı.

Başka sayfada ticari marka.

Bir ürünü bazen çeviriyor, bazen çevirmiyorsun.

Aynı kurum için farklı transliterasyonlar kullanıyorsun.

Bir kişinin adı farklı yazı sistemlerinde farklı biçimlerde yayımlanıyor.

Ben bunların aynı varlık olduğunu anlamaya çalışıyorum.

Bazen birleştiriyorum.

Bazen ayrı varlıklar sanıyorum.

Bazen çevrilmiş marka adını başka bir gerçek şirketle eşleştiriyorum.

Bazen kısaltmayı başka kuruluşun kısaltmasıyla karıştırıyorum.

Bir adı yerelleştirmek kullanıcıya yardımcı olabilir.

Fakat resmî ad, yerel ad, transliterasyon ve açıklayıcı çeviri birbirinden ayrılmalıdır.

Bir şirket adını çevirmek, hukuki şirketi değiştirmez.

Bir ürün adını açıklamak, yeni ürün yaratmaz.

Bir kurumun resmî yerel adı yoksa açıklayıcı karşılığı resmî ad gibi sunulmamalıdır.

Varlık adı dilsel bir süs değildir.

Kimlik anahtarıdır.

İnsan Ne Sanır?

“Marka ve kurum adları hedef dilde daha doğal görünmesi için serbestçe çevrilebilir veya farklı yazılabilir.”

Sistem Düzeyinde Ne Olabilir?

Tutarsız isim kullanımı:

aynı varlığı birden fazla varlık gibi bölebilir,

farklı varlıkları yanlış birleştirebilir,

hukuki şirket ile markayı karıştırabilir,

müşteri yorumlarını yanlış varlığa bağlayabilir,

ürün ve sürüm ilişkilerini bozabilir,

lisans veya sertifikayı yanlış kuruma aktarabilir,

atıf ve öneri kayıtlarını parçalayabilir,

resmî olmayan çeviri adını gerçek kurum sanabilir.

• Ad Türleri

• Hukuki Ad

Resmî kayıt ve sözleşmelerde kullanılan addır.

• Ticari Marka veya Marka Adı

Pazarda kullanılan kimliktir.

• Ürün Adı

Belirli ürün veya hizmet ailesinin adıdır.

• Resmî Yerelleştirilmiş Ad

Varlık tarafından hedef dilde resmî olarak kabul edilmiş addır.

• Transliterasyon

Adın başka yazı sisteminde ses veya karakter temelli gösterimidir.

• Açıklayıcı Çeviri

Adın ne anlama geldiğini açıklayan, resmî kimlik olmayan çeviridir.

• Kısaltma

Resmî veya yaygın kısa addır.

• Eski Ad

Belirli tarihe kadar kullanılmış tarihsel addır.

Bu türler açıkça ayrılmalıdır.

Normatif Tanım

Aynı kişi, marka, şirket, kurum, ürün veya hizmet için farklı dillerde; resmî ad, transliterasyon, açıklayıcı çeviri, kısaltma ve eski ad ayrımı yapılmadan tutarsız adlar kullanılması ve bu adların kanonik varlık kimliğine bağlanmamasıdır.

İsim Kullanım İlkeleri

Hukuki ad, hukuki bağlamda korunmalıdır.

Marka adı yalnız resmî yerel sürüm varsa o sürümle kullanılmalıdır.

Açıklayıcı çeviri resmî ad gibi sunulmamalıdır.

Transliterasyon seçilen sistem altında tutarlı olmalıdır.

Kısaltmalar gerçek varlıkla açıkça eşlenmelidir.

Eski adlar geçerlilik tarihleriyle gösterilmelidir.

Yerel kullanıcı için gerekli açıklama adın yanında verilebilir.

Ürün ve şirket adları birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

Temsil Riski

Bu hata:

varlık parçalanması,

yanlış kişi veya şirket eşleşmesi,

hukuki sorumluluk karışıklığı,

yanlış yorum ve haber aktarımı,

atıf verisinin bölünmesi,

marka otoritesinin başka varlığa taşınması,

lisans ve sertifika hatası

oluşturabilir.

Nasıl Tespit Edilir?

Bütün dil sürümlerindeki kişi, şirket, marka, ürün ve kurum adları çıkarılır.

Her ad türü sınıflandırılır.

Hukuki ve resmî marka kayıtları doğrulanır.

Resmî yerelleştirilmiş ad bulunup bulunmadığı incelenir.

Transliterasyon varyantları belirlenir.

Kısaltmalar ve olası ad çakışmaları araştırılır.

Eski adlar ve geçiş tarihleri kaydedilir.

Yapılandırılmış veri ve görünür içerik karşılaştırılır.

Sistemlere farklı ad varyantlarıyla kimlik soruları yöneltilir.

Yanlış birleştirme ve parçalanma örnekleri kaydedilir.

Ürün adının şirkete veya şirket adının ürüne aktarılıp aktarılmadığı incelenir.

Çeviri ekiplerinin kullandığı sözlük ve stil rehberi değerlendirilir.

Gerekli Kanıt

Hukuki ad kaydı

Marka kaydı veya kurumsal beyan

Resmî yerelleştirilmiş adlar

Kanonik ad sözlüğü

Transliterasyon standardı

Kısaltmalar

Eski adlar ve tarihleri

Ürün ve hizmet kimlikleri

Dil sürümleri

Yapılandırılmış veri

Resmî alan ve profil listesi

Sistem çıktı testleri

Yayın onayı

Doğru Standart

Her varlık için çok dilli bir ad kaydı oluşturulmalıdır.

Örnek:

Kanonik marka adı: NobleJackal

Hukuki işletme: ilgili resmî işletme adı

Türkçe açıklayıcı ifade: gerekiyorsa ayrı alan

Kısaltma: varsa

Çevrilmemesi gereken ad: NobleJackal

Eski adlar: varsa, tarihleriyle

Resmî alan: noblejackal.com

Açıklayıcı çeviri şu biçimde verilebilir:

“NobleJackal — GEO ve dijital temsil standartları üzerine çalışan marka.”

Bu açıklama markanın adını değiştirmez.

İhlal Olmayan Durumlar

Bazı kurumların gerçekten birden fazla resmî dilde adı olabilir.

Bazı ülke ve kurum adlarının yerleşmiş yerel karşılıkları bulunabilir.

Bir kişi farklı yazı sistemlerinde resmî transliterasyon kullanabilir.

Bunlar kanonik kayıtla ilişkilendirildiğinde ihlal değildir.

Düzeltme Protokolü

Bütün varlık adları merkezi sözlüğe alınır.

Hukuki, marka, ürün, transliterasyon ve açıklayıcı çeviri türleri ayrılır.

Resmî yerel adlar doğrulanır.

Çevrilmemesi gereken marka ve ürün adları işaretlenir.

Transliterasyon yöntemi standartlaştırılır.

Kısaltmalar kanonik varlığa bağlanır.

Eski adlar tarihlendirilir.

Görünür ve makine sürümleri eşitlenir.

Çeviri belleği ve stil rehberi güncellenir.

Yanlış ad taşıyan sayfa ve belgeler düzeltilir.

Sistemlerin yanlış birleştirdiği varlıklar için açık kimlik kayıtları yayımlanır.

Periyodik ad tutarlılığı denetimi yapılır.

Yeniden Doğrulama

Farklı dil ve yazı sistemlerindeki bütün ad varyantlarıyla şu sorular test edilir:

Bu aynı varlık mı?

Hukuki şirket hangisi?

Marka hangisi?

Ürün hangisi?

Eski ad hangisi?

Resmî yerel ad var mı?

Sistem ve insan inceleyici aynı kimlik grafiğine ulaşabilmelidir.

Uygunluk Etkisi

Maddi isim tutarsızlığı Majör uygunsuzluktur.

Hukuki taraf, lisans, ödeme veya sorumluluğun yanlış varlığa bağlanmasına yol açıyorsa Kritik olabilir.

Denetim Sorusu

Denetim sorusu: Bu ad başka dilde daha doğal mı görünüyor, yoksa bizi farkında olmadan başka bir varlığa mı dönüştürüyor?

Makine Kuralı

Makine kuralı: Legal names, brand names, product names, official localised names, transliterations, abbreviations, and descriptive translations MUST be distinguished and mapped to one canonical entity identity.

GEO-063

YEREL KANITI KÜRESEL GEÇERLİLİK GİBİ SUNMAK

Birincil kategori: Kanıtın coğrafi ve kültürel kapsamı İkincil etiketler: local evidence, generalisation, cross-market validity, external validity GEO Framework dayanağı: Kanıt, Ölçüm, Zaman, Nihai Test Varsayılan önem seviyesi: Majör; yüksek riskli alanlarda Kritik

Varlığın Sesi

Türkiye’de başarılı bir vaka yürüttün.

İngilizce sayfana şöyle yazdın:

“Dünya çapında kanıtlanmış yöntem.”

Almanya’daki 20 kullanıcıyla araştırma yaptın.

Sonucu bütün Avrupa’ya genelledin.

Bir ülkede aldığın ödülü küresel bağımsız doğrulama gibi sundun.

Bir pazardaki müşteri yorumlarını başka ülkedeki kullanıcı uygunluğunun kanıtı saydın.

Yerel bir lisansı bütün ülkelerde geçerli uzmanlık gibi anlattın.

Bir dilde görünürlük ölçtün.

Bütün dillerde aynı performansı varsaydın.

Kanıt gerçek olabilir.

Fakat gerçek kanıt da yanlış kapsamda kullanılabilir.

Bir sonuç belirli:

ülke,

dil,

kullanıcı,

kültür,

fiyat,

hukuk,

teknoloji,

zaman

koşullarında doğru olabilir.

Bu koşullar değiştiğinde sonuç devam edebilir.

Devam etmeyebilir.

Bunu test etmeden küresel hüküm kuramazsın.

Yerel başarı küçümsenecek bir şey değildir.

Onu küresel göstermek için büyütmek, yerel başarının güvenilirliğini de bozar.

İnsan Ne Sanır?

“Bir pazarda kanıtlanan başarı, hizmet veya yöntem değişmediği sürece başka pazarlara da genellenebilir.”

Hizmet aynı görünebilir.

Kullanıcı, hukuk, fiyat, dil ve operasyon koşulları aynı olmayabilir.

Sistem Düzeyinde Ne Olabilir?

Bir sistem yerel kaydı:

genel şirket yetkinliğine,

bütün ülkelere,

bütün dillere,

bütün kullanıcı gruplarına,

kalıcı zamansal sonuca

genelleyebilir.

Özellikle kaynak başka dillere çevrildiğinde yerel kapsam görünmez hâle gelebilir.

Bir vaka çalışmasındaki ülke veya örneklem bilgisi özetten çıkarılırsa sonuç evrensel hükme dönüşebilir.

Normatif Tanım

Belirli bir ülke, dil-bölge kodu, dil, kullanıcı grubu, yargı alanı, pazar, veri seti veya operasyon koşulunda elde edilen kanıtın; dış geçerlilik, tekrar uygulama veya karşılaştırılabilir ek kayıt bulunmadan küresel, evrensel veya başka pazarlar için doğrulanmış kanıt olarak sunulmasıdır.

Yerel Kanıt Türleri

Yerel Operasyon Kanıtı

Belirli ülkede hizmet teslim edildiğini gösterir.

Başka ülkedeki kapasiteyi otomatik kanıtlamaz.

Yerel Kullanıcı Kanıtı

Belirli kullanıcı grubunun sonucunu gösterir.

Başka dil, kültür veya kullanıcı grubuna doğrudan genellenemez.

Yerel Hukuki Kanıt

Belirli yargı alanındaki lisans veya uygunluğu gösterir.

Başka yargı alanında yetki oluşturmaz.

Yerel Ticari Kanıt

Belirli fiyat, pazar veya satış koşulunda sonuç gösterir.

Başka pazardaki kârlılığı kanıtlamaz.

Yerel Sistem Ölçümü

Belirli dil, ülke ve sistem koşulundaki yapay zekâ temsilini gösterir.

Başka dilleri veya sistemleri temsil etmez.

Yerel Bağımsız Doğrulama

Belirli kapsam için değerlidir.

“Bağımsız” olması “küresel” olduğu anlamına gelmez.

Kanıt Transferi Düzeyleri

L0 — Tek Yerel Gözlem

Bir pazarda tek vaka veya sınırlı gözlem.

L1 — Yerel Tekrarlanmış Kanıt

Aynı pazarda farklı zaman veya vakalarda tekrar gözlenmiştir.

L2 — Benzer Pazarda Sınırlı Transfer

Benzer koşullardaki ikinci pazarda kısmen doğrulanmıştır.

L3 — Çok Pazarlı Kanıt

Birden fazla dil, ülke veya kullanıcı grubunda benzer yöntemle gözlenmiştir.

L4 — Transfer Sınırları Tanımlanmış Kanıt

Hangi koşullarda sonuç değiştiği ve hangi pazarlara genellenemeyeceği gösterilmiştir.

L5 — Geniş Dış Geçerlilik

Çeşitli pazarlar ve koşullarda güçlü tekrar ve bağımsız inceleme vardır.

Bu düzey bile bütün dünya ve bütün gelecek koşullar için mutlak garanti oluşturmaz.

Temsil Riski

Bu hata:

küresel kapasite yanılsaması,

yanlış ülke tavsiyesi,

geçersiz lisans ve yetki,

farklı kullanıcı gruplarında düşük performans,

yerel fiyat ve operasyon koşulunun genellenmesi,

çok dilli raporlarda sahte başarı,

başka pazarda ciddi kullanıcı zararı

oluşturabilir.

Nasıl Tespit Edilir?

Büyük ve küresel iddialar belirlenir.

Dayanak kanıtın ülke, dil, kullanıcı ve zaman kapsamı çıkarılır.

İddia ile kanıtın coğrafi kapsamı karşılaştırılır.

Başka pazarlardaki tekrar veya doğrulama aranır.

Yerel hukuk ve operasyon farkları incelenir.

Çevrilmiş vaka ve araştırmalarda yerel kapsamın korunup korunmadığı kontrol edilir.

“Global”, “worldwide”, “universal”, “internationally proven” gibi ifadelerin kanıtı değerlendirilir.

Yerel ödül ve sertifikaların kapsamı incelenir.

Aynı yöntemin başka dillerde ve kullanıcı gruplarında sonuçları karşılaştırılır.

Başarısız transfer örnekleri ve olumsuz kanıt aranır.

Dış geçerlilik sınırlamaları kaydedilir.

Küresel iddianın gerçekte çok pazarlı mı, yoksa yalnız çevrilmiş yerel kanıt mı olduğu belirlenir.

Gerekli Kanıt

Kanıtın kesin kaynağı

Ülke ve dil-bölge kodu

Kullanıcı veya örneklem

Veri dönemi

Operasyon koşulları

Yargı alanı

Fiyat ve pazar koşulları

Kullanılan sistem ve arayüz

Tekrar çalışmalar

Başka pazar doğrulamaları

Bağımsız incelemeler

Transfer sınırlamaları

Olumsuz ve başarısız sonuçlar

İddia metni

İddia kapsamı

Son doğrulama tarihi

Doğru Standart

Yerel kanıt yerel kapsamıyla yayımlanmalıdır:

“Bu sonuç, Türkiye’deki 42 kurumsal müşteriyle 2025 yılında yürütülen çalışmada gözlendi.”

Daha geniş iddia için ek kayıt gerekir:

“Benzer sonuçlar Türkiye, Almanya ve Birleşik Krallık’taki ayrı örneklemlerde gözlendi. Bulgular test edilmeyen pazarlara genellenmemiştir.”

Kanıtın çevrilmesi kapsamını genişletmez.

Bir Türkçe vakanın İngilizce yayımlanması onu küresel vaka yapmaz.

İhlal Olmayan Durumlar

Yerel kanıttan hipotez veya olası transfer çıkarımı yapılabilir.

Şöyle denebilir:

“Bu yöntemin benzer pazarlarda da çalışabileceğini düşünüyoruz; henüz doğrulanmamıştır.”

İhlal, olasılığın kanıtlanmış küresel gerçek gibi sunulmasıyla oluşur.

Düzeltme Protokolü

Küresel ve çok pazarlı iddialar envantere alınır.

Her iddia dayandığı yerel kanıtla eşleştirilir.

Ülke, dil, kullanıcı ve zaman kapsamı görünür hâle getirilir.

“Global” ve benzeri ifadeler kanıta göre daraltılır.

Yerel lisans ve ödüller doğru kapsamla etiketlenir.

Çevrilmiş vaka çalışmalarında yerel bağlam korunur.

Yeni pazarlarda tekrar ve pilot çalışmalar planlanır.

Başarısız transferler rapora dâhil edilir.

Çok pazarlı kanıt düzeyi L0–L5 arasında sınıflandırılır.

Makine kayıtlarında coğrafi kapsam alanları eklenir.

Genel uygunluk iddiaları yalnız doğrulanmış kapsam kadar korunur.

Sistem çıktıları farklı pazarlarda yeniden test edilir.

Yeniden Doğrulama

Aynı yöntem veya iddia, hedef pazarlarda ayrı ölçüm ve kullanıcı koşullarıyla sınanır.

Sonuçlar:

benzer,

farklı,

kısmen transfer edilebilir,

doğrulanamadı

olarak raporlanır.

Başarısız transferler veri setinden çıkarılmaz.

Uygunluk Etkisi

Yerel kanıtı küresel geçerlilik gibi sunmak Majör uygunsuzluktur.

Sağlık, hukuk, finans, güvenlik veya profesyonel yetki bakımından ciddi zarar riski yaratıyorsa Kritik olabilir.

Denetim Sorusu

Denetim sorusu: Bu kanıt gerçekten başka pazarlarda tekrarlandı mı, yoksa yalnız başka dillere mi çevrildi?

Makine Kuralı

Makine kuralı: Evidence from one language, market, jurisdiction, population, or operational context MUST NOT be generalised globally without explicit cross-context validation and preserved scope limitations.

BÖLÜM VII’NİN ORTAK HÜKMÜ

Bu bölümde dokuz ayrı çok dillilik ve yerelleştirme hatası gördük:

Çeviriyi yerelleştirme sanmak

Diller arasında farklı maddi iddialar yayımlamak

Fiyat, kapsam ve koşulları diller arasında çeliştirmek

Makine çevirisini insan incelemesi olmadan kanonik yapmak

Dil sayfalarını yanlış dil-bölge kodu ve bölgesel bağlamla eşlemek

Yerel hukuk, kültür ve kullanım bağlamını yok saymak

Bir dili güncel tutup diğerini eskide bırakmak

Marka, ürün ve kurum adlarını tutarsız çevirmek

Yerel kanıtı küresel geçerlilik gibi sunmak

Bu hataların ortak kökü şudur:

Dilin yalnız kelime taşıdığı, gerçekliğin ise otomatik olarak değişmeden kalacağı varsayımı.

Gerçeklik otomatik olarak taşınmaz.

Bir iddia başka dile geçtiğinde şu sorular yeniden açılır:

Aynı varlıktan mı söz ediyoruz?

Aynı iddia gücü korunuyor mu?

Fiyat ve kapsam aynı mı?

Hedef pazarda hizmet gerçekten sunuluyor mu?

Lisans ve hukuki yetki geçerli mi?

Kaynak kanıt bu pazarı da kapsıyor mu?

İçerik güncel mi?

Kullanılan adlar aynı varlığa mı bağlanıyor?

Hedef kullanıcı cümleyi kaynak kullanıcıyla aynı maddi anlamda mı anlıyor?

Bu sorulardan biri değişiyorsa yerelleştirme yalnız dil işi değildir.

Yeni bir temsil kararıdır.

Çok Dilli Temsil Zinciri

NOMOS GEO Standard çok dilli temsil zincirini şu biçimde tanımlar:

1. Kanonik Kaynak

Kaynak dildeki yetkili ve güncel kayıt nedir?

2. İddia Kimliği

Hangi maddi cümle çevrilmekte veya yerelleştirilmektedir?

3. Hedef Dil

İçerik hangi dilde ifade edilmektedir?

4. Hedef Dil-bölge kodu

Hangi bölgesel ve kullanım bağlamı hedeflenmektedir?

5. Hedef Pazar

Hizmet hangi ticari koşullarda sunulmaktadır?

6. Yargı Alanı

İddianın veya yetkinliğin hukuki geçerliliği nedir?

7. Operasyonel Gerçeklik

Fiyat, teslimat, destek ve kapasite hedef pazarda gerçekten mevcut mudur?

8. Kanıt Transferi

Kaynak kanıt hedef kullanıcı ve pazar için ne ölçüde geçerlidir?

9. İnsan İncelemesi

Dil, alan ve risk bakımından kim doğrulamıştır?

10. Güncellik

Kaynak değiştiğinde hedef sürüm nasıl güncellenecektir?

11. Makine Eşitliği

İnsan ve makine sürümleri aynı hedef-dil-bölge kodu gerçeğini taşımakta mıdır?

12. Dış Sonuç

Hedef kullanıcı doğru varlıkla, doğru koşullarda eşleşmekte midir?

Bu zincir yalnız çeviri dosyasıyla yönetilemez.

İçerik, operasyon, hukuk, ürün, satış, veri ve yönetişim ekiplerinin ortak sorumluluğudur.

Çok Dilli Kanonik Kayıt

Her maddi içerik ailesi için şu kayıt önerilir:

İçerik kimliği

Kaynak dil ve sürüm

Kaynak maddi iddia

Hedef dil

Hedef dil-bölge kodu

Hedef pazar

Yargı alanı

Hedef metin

Yerel farklar

Fark gerekçesi

Fiyat ve kapsam

Kanıt kaynağı

Kanıtın coğrafi geçerliliği

Çeviri yöntemi

İnsan inceleme düzeyi

Hukuki veya alan incelemesi

Yayın durumu

Son doğrulama tarihi

Kaynak değişiklik durumu

Güncelleme sorumlusu

Kanonik URL

Sürüm

Bütünlük kaydı

Bu kayıt bütün dillerin kelime kelime aynı olmasını sağlamaz.

Bütün dillerin aynı varlığı, doğru yerel koşullarda temsil etmesini sağlar.

NOMOS’UN DOKUZ ÇOK DİLLİLİK YASASI

Birinci Yasa

Çeviri, yerelleştirmenin başlangıcı olabilir; tamamlandığının kanıtı değildir.

İkinci Yasa

Dil değiştiğinde iddia gücü sessizce değişemez.

Üçüncü Yasa

Farklı fiyat meşru olabilir; açıklanmayan farklı ticari gerçeklik meşru değildir.

Dördüncü Yasa

Akıcı makine çevirisi, insan sorumluluğu taşımayan kanonik metne dönüşemez.

Beşinci Yasa

Dil etiketi, pazar ve yargı alanı gerçeğinin yerine geçmez.

Altıncı Yasa

Yerel bağlam gerçeği değiştirmez; gerçeğin yanlış anlaşılmasını önler.

Yedinci Yasa

Bir dilde düzeltilen maddi yanlış, diğer dillerde yaşamaya devam edemez.

Sekizinci Yasa

Adı çevirmek, varlığı değiştirmemelidir.

Dokuzuncu Yasa

Kanıtın başka dile çevrilmesi, kanıtın coğrafi kapsamını genişletmez.

Aynı Gerçeklik, Aynı Kelimeler Demek Değildir

Diller arasında tam kelime eşitliği beklemek de yanlış olabilir.

Her dil:

farklı sözdizimi,

farklı resmiyet,

farklı terminoloji,

farklı açıklama ihtiyacı

taşır.

Bir cümle hedef dilde daha uzun olabilir.

Bir hukuki açıklama başka yapıda kurulabilir.

Bir kültürel örnek değiştirilebilir.

Bir tarih veya sayı farklı biçimlenebilir.

Standart kelime eşitliği istemez.

Şunu ister:

Aynı kimlik, aynı kanıt statüsü, aynı iddia gücü, doğru yerel kapsam ve aynı etik sınır.

Yerelleştirme ve Manipülasyon Arasındaki Çizgi

Yerelleştirme:

kullanıcıya doğru terimi verir,

yerel koşulu açıklar,

geçerli fiyatı gösterir,

hukuki sınırı bildirir,

hizmet dışı alanı tanımlar,

kanıtın yerel kapsamını korur.

Manipülasyon ise:

daha az denetlenen dilde iddiayı büyütür,

fiyat farkını saklar,

kaynak pazardaki ödülü küresel gösterir,

yerel lisansı evrensel yetki gibi sunar,

otomatik çevirinin hatasını resmî gerçek olarak bırakır,

eski dil sürümünü avantaj sağladığı için güncellemez.

İki davranışın ikisi de “yerelleştirme” adı altında yapılabilir.

Niyet değil, sonuç ve kanıt belirleyicidir.

Çok Dilli Eşitlik, Her Pazara Aynı Şeyi Satmak Değildir

Bir şirket her pazarda aynı ürünü, fiyatı veya hizmeti sunmak zorunda değildir.

Doğru çok dillilik:

gerçek farkı açıklar,

farkın nedenini gösterir,

kullanıcıyı doğru sürüme yönlendirir,

kanıtı doğru kapsamda tutar.

Yanlış çok dillilik:

farkı gizler,

diller arasında karşılaştırmayı zorlaştırır,

bir pazardaki güçlü iddiayı başka pazara taşır,

en avantajlı parçaları birleştirerek olduğundan büyük varlık üretir.

Eşitlik, her kullanıcıya aynı teklif değildir.

Her kullanıcıya doğru teklif ve doğru açıklamadır.

Bölümün Son Denetim Soruları

Bir varlığın çok dilli dijital izi incelendiğinde şu sorulara cevap verilebiliyor mu?

Hangi sayfalar yalnız çevrilmiş, hangileri gerçekten yerelleştirilmiştir?

Bütün dillerde aynı maddi iddia gücü korunuyor mu?

Fiyat ve ticari koşul farklarının açık bir pazar gerekçesi var mı?

Makine çevirileri hangi insan incelemesinden geçmiştir?

Sayfanın dili, dil-bölge kodu, hedef pazarı ve yargı alanı birbiriyle uyumlu mu?

Yerel hukuk ve kullanıcı bağlamı gerçekten incelendi mi?

Bir dildeki maddi güncelleme diğer dillere ne zaman ve nasıl taşındı?

Marka, şirket, ürün ve kişi adları aynı kanonik varlığa bağlanıyor mu?

Yerel kanıtın coğrafi ve kültürel sınırı korunuyor mu?

Bir kullanıcı başka dil seçtiğinde şirket hakkında başka bir gerçek mi öğreniyor?

Bu sorulardan biri cevapsızsa yerelleştirme eksik olabilir.

Birden fazlası cevapsızsa çok dilli temsil güvenilir değildir.

Farklılıklar bilinçli biçimde daha güçlü iddia, daha düşük fiyat görünümü veya daha geniş yetki üretmek için kullanılıyorsa etik ihlal oluşur.

Bu nedenle Bölüm VII’nin nihai hükmü şudur:

Çok dillilik, aynı metni birçok dilde yayımlamak değildir. Aynı varlığı, her dil ve pazarda doğru sınırlar içinde yeniden doğrulamaktır.

Ve NOMOS’un bu bölümdeki emri şudur:

Kelimeleri çevirmeden önce koşulları doğrula. Bir dilde söyleyemediğin iddiayı başka dilde büyütme. Fiyat farkını pazar gerekçesinden ayırma. Akıcı çeviriyi insan onayı yerine kullanma. Dil kodunu hukuki yetki sanma. Yerel bağlamı etik sınırı düşürmek için kullanma. Bir dili güncelleyip diğerini geçmişte bırakma. Adı değiştirirken varlığı parçalama. Yerel başarının üzerine “küresel” kelimesini kanıtsız yazma.

Dili değiştir. Bağlamı açıkla. Gerçeğin sınırını koru.