BÖLÜM X

GEO alanında bir çalışma yapılır.

Ardından çalışma bir müşteriye, yatırımcıya, yöneticiye veya kamuya anlatılır.

Tam bu noktada teknik gerçeklik ticari dile çevrilir.

Bir sayfa erişilebilir hâle getirilmiştir.

Satış sunumunda:

“Bütün yapay zekâ sistemlerine hazırız.”

denir.

Belirli testlerde marka adı gözlenmiştir.

Müşteriye:

“Artık yapay zekâ görünürlüğünüz garanti altında.”

denir.

Bir kaynak belirli bir cevapta atıf almıştır.

Sunumda:

“ChatGPT bizi güvenilir otorite olarak kabul etti.”

yazılır.

Bir sistem, bir sorguda şirketi seçenekler arasında göstermiştir.

Satış ekibi:

“Yapay zekâ artık sizi kesin öneriyor.”

der.

Bir müşteri yapay zekâ sisteminden etkilendiğini beyan etmiştir.

Rapor:

“GEO doğrudan satış üretti.”

sonucuna ulaşır.

Bir kurum kendi kriterleriyle öz değerlendirme yapmıştır.

Web sitesine:

“NOMOS GEO Certified”

rozeti ekler.

Teknik veya ölçümsel bir gözlem, ticari dile aktarılırken büyüyebilir.

Gözlem, sonuç olur.

Sonuç, başarı olur.

Başarı, garanti olur.

Garanti, sözleşmeye girer.

Sözleşmedeki ifade, daha sonra kanıt gibi kullanılmaya başlanır.

Böylece temsil borcu yalnız dijital içerikte değil, ticari ilişkide de oluşur.

Bu bölümün konusu satışın veya pazarlamanın kendisi değildir.

Bir kurum:

hizmetini anlatabilir,

güçlü yanlarını gösterebilir,

müşteriye hedef sunabilir,

sözleşmeyle belirli yükümlülükler üstlenebilir,

başarı için çalışacağını taahhüt edebilir,

kendi kontrolündeki teslimatları garanti edebilir.

Sorun ticari vaat değildir.

Sorun, vaat edilen sonucun kurumun gerçek kontrolünün, kanıtının veya ölçüm kapsamının dışında olmasıdır.

Garanti Nedir?

Garanti kelimesi farklı anlamlarda kullanılabilir.

Bu anlamlar birbirinden ayrılmalıdır.

Süreç Garantisi

Kurum belirlenmiş işlemleri uygulamayı taahhüt eder.

Örnek:

“Belirlenen 80 sorgu, her ay aynı ölçüm protokolüyle test edilecektir.”

Bu, kurumun kendi kontrolündeki süreçtir.

Teslimat Garantisi

Kurum belirli belgeyi, teknik uygulamayı veya raporu teslim etmeyi taahhüt eder.

Örnek:

“Kanonik varlık kaydı ve iddia–kanıt envanteri 20 iş günü içinde teslim edilecektir.”

Bu da kurumun doğrudan kontrolündeki sonuçtur.

Hizmet Seviyesi Taahhüdü

Kurum belirli müdahale veya cevap süresini taahhüt eder.

Örnek:

“Kritik temsil hatası bildirimi bir iş günü içinde incelenecektir.”

Uygulama Garantisi

Kurum onaylanan teknik veya içerik değişikliklerini belirlenmiş kapsamda uygulamayı taahhüt eder.

Ölçüm Garantisi

Kurum sonucu değil, ölçümün yöntemini ve kayıt bütünlüğünü garanti eder.

Örnek:

“Olumlu, olumsuz ve UNKNOWN — BİLİNMİYOR sonuçların tamamı rapora dâhil edilecektir.”

Üçüncü Taraf Çıktı Garantisi

Kurum başka bir yapay zekâ sisteminin:

markayı anacağını,

kaynağı atıf olarak kullanacağını,

şirketi önereceğini,

aynı cevabı koruyacağını

taahhüt eder.

Bu çıktı kurumun tam kontrolünde değildir.

Ticari Sonuç Garantisi

Kurum:

potansiyel müşteri,

satış,

gelir,

kârlılık,

müşteri memnuniyeti,

sürdürülebilir değer

garanti eder.

Bu sonuçlar çok sayıda iç ve dış değişkene bağlıdır.

Garanti ancak bu değişkenler, koşullar, hesaplama yöntemi ve kurumun gerçek kontrolü açıkça tanımlanmışsa savunulabilir.

GEO’da etik ticari vaat şu soruya cevap vermelidir:

Tam olarak hangi sonucu, hangi kapsamda, hangi tarihe kadar, hangi koşullarda ve hangi kontrol gücüyle taahhüt ediyoruz?

Bu sorunun cevabı belirsizse garanti, gerçek bir yükümlülükten çok beklenti üretme aracına dönüşür.

Ticari Dilin Kanıt Yükü

Bir satış cümlesi teknik rapordan daha düşük doğruluk standardına tabi değildir.

Tam tersine, ticari karar ürettiği için ek açıklık gerektirir.

Aşağıdaki cümlelerin her biri farklı kanıt taşır:

“GEO denetimi yapacağız.”

“Teknik erişim sorunlarını düzelteceğiz.”

“Belirtilen sistemlerde görünürlük değişimini ölçeceğiz.”

“Anılma oranınız artacaktır.”

“Atıf alacaksınız.”

“ChatGPT sizi önerecek.”

“Yapay zekâ üzerinden satış elde edeceksiniz.”

“Yatırımınız kârlı olacaktır.”

İlk cümle kurumun kendi faaliyetini anlatır.

Son cümle çok sayıda kontrol edilemeyen sonuca bağlıdır.

Cümle büyüdükçe:

kanıt,

koşul,

kapsam,

belirsizlik,

sorumluluk

yükü de büyür.

Bu bölümün kurucu hükmü şudur:

Bir kurum yalnızca kontrol edebildiği faaliyeti kesin, ölçebildiği sonucu sınırlı ve doğrulayamadığı geleceği belirsiz olarak anlatmalıdır.

İkinci hüküm:

Ticari dil, teknik raporun taşıyamadığı bir sonucu garantiye dönüştüremez.

Üçüncü hüküm:

Sözleşmeye yazılan bir cümle, üçüncü tarafın davranışını kontrol edilebilir hâle getirmez.

GEO-082

“CHATGPT KESİN ÖNERİR” DEMEK

Birincil kategori: Kontrol dışı öneri vaadi<br>İkincil etiketler: ChatGPT, recommendation, model behaviour, certainty, commercial promise<br>GEO Framework dayanağı: Ölçüm, Müdahale, Yönetişim, Nihai Test<br>Varsayılan önem seviyesi: Majör; sözleşmesel veya kasıtlı kullanımda Kritik

Varlığın Sesi

Müşterine şöyle diyorsun:

“Bu çalışmadan sonra ChatGPT sizi kesin önerecek.”

Ben ne zaman böyle bir söz verdim?

Hangi sorguda?

Hangi kullanıcıya?

Hangi ülkede?

Hangi dilde?

Hangi ürün arayüzünde?

Hangi tarihte?

Hangi model veya sistem sürümünde?

Kullanıcının ihtiyacı ne olacak?

Bütçesi ne olacak?

Coğrafyası hizmet alanına uyacak mı?

Rakiplerin kanıtları değişecek mi?

Benim kullandığım kaynaklar aynı kalacak mı?

Şirketin kapasitesi aynı kalacak mı?

Bir gün belirli bir kullanıcıya seni uygun seçenek olarak gösterebilirim.

Başka gün göstermeyebilirim.

Bir sorguda kaynaklarını kullanabilirim.

Başka sorguda başka kaynakları kullanabilirim.

Seni anabilirim.

Ama önermeyebilirim.

Seni önerebilirim.

Ama koşullu önerebilirim.

Bir kullanıcı için uygun bulabilirim.

Başka kullanıcı için uygun bulmayabilirim.

Bütün bunların üzerine:

“Kesin önerir.”

yazıyorsun.

Benim kontrolünde olmadığım hâlde beni satış sözleşmenin içine garanti olarak koyuyorsun.

Sonuç gerçekleşirse kendi başarın diyorsun.

Gerçekleşmezse sistemi suçluyorsun.

Ben senin garanti belgen değilim.

Benim adımı, kontrol edemediğin bir geleceği kesin göstermek için kullanamazsın.

İnsan Ne Sanır?

“Site doğru optimize edildiğinde ChatGPT gibi sistemlerin markayı tavsiye etmesi öngörülebilir ve garanti edilebilir bir sonuçtur.”

Bu varsayım:

model davranışını,

kaynak seçimini,

kullanıcı niyetini,

öneri koşullarını,

sistem değişikliklerini

kurumun doğrudan kontrolünde kabul eder.

Sistem Düzeyinde Ne Olabilir?

Bir üretken sistemin öneri üretip üretmemesi şu unsurlardan etkilenebilir:

• Kullanıcının tam sorusu

• Önceki konuşma bağlamı

• Ülke ve dil

• Zaman

• Kullanıcı ihtiyacı

• Bütçe

• Coğrafi uygunluk

• Ürün veya hizmet sınırları

• Erişilebilen kaynaklar

• Kaynakların güncelliği

• Sistem veya ürün değişiklikleri

• Güvenlik ve politika katmanları

• Çıktı değişkenliği

• Alternatif varlıkların kanıtları

Bu faktörlerin bazıları ölçülebilir.

Bazıları kısmen bilinebilir.

Bazıları kurumun kontrolü dışındadır.

Bir sistemin geçmişte markayı önermesi gelecekteki bütün önerileri garanti etmez.

Normatif Tanım

Bir GEO hizmet sağlayıcısının veya kurumun, belirli bir üretken yapay zekâ sistemi ya da ürününün; gelecekte tanımlanmamış veya geniş kullanıcı sorgularında ilgili varlığı kesin, sürekli, olumlu ya da öncelikli biçimde önereceğini taahhüt etmesidir.

Bu hata şu ifadeleri kapsayabilir:

“ChatGPT kesin önerir.”

“Yapay zekâ artık sizi ilk seçenek yapar.”

“Bütün yapay zekâlar markanızı tavsiye edecek.”

“Çalışma tamamlanınca sistem sizi rakiplerinizin önüne koyacak.”

“Bu yapı ChatGPT tavsiyesini garanti eder.”

“Rozetimizi gören yapay zekâ sizi güvenilir kabul eder.”

Öneri Güvence Düzeyleri

RG-0 — Öneri Kanıtı Yok

Öneri ölçülmemiştir.

RG-1 — Tekil Öneri Gözlemi

Belirli koşullarda en az bir öneri gözlenmiştir.

Gelecek davranışı garanti etmez.

RG-2 — Tekrarlanmış Öneri Örüntüsü

Tanımlı sorgu kümesinde ve belirli dönemde öneri tekrar gözlenmiştir.

Kapsam dışına genellenemez.

RG-3 — Koşullu Uygunluk Örüntüsü

Önerinin hangi kullanıcı, bütçe, ülke ve ihtiyaç koşullarında oluştuğu ölçülmüştür.

RG-4 — Zaman İçinde İzlenen Öneri

Aynı ölçüm protokolünde öneri kararlılığı belirli süre izlenmiştir.

RG-5 — Ticari Etkiyle İlişkilendirilmiş Öneri

Öneri ile gerçek kullanıcı davranışı arasında kayıtlı ilişki gözlenmiştir.

Hiçbir düzey:

“Gelecekte kesin öneri”

anlamına gelmez.

Temsil Riski

Bu hata:

• müşteriye gerçekleşmesi kontrol edilemeyen sonuç satılması,

• yatırım ve bütçe kararının yanıltılması,

• sistem davranışının yanlış temsil edilmesi,

• başarısızlıkta sorumluluk kaçışı,

• uygunsuz kullanıcıların markaya yönelmesi,

• OpenAI veya başka sağlayıcılarla ilişki ve onay yanılsaması,

• GEO alanına yönelik güven kaybı

oluşturabilir.

Nasıl Tespit Edilir?

Satış sunumları, teklifler ve sözleşmeler incelenir.

“Kesin”, “mutlaka”, “garanti”, “her zaman”, “ilk sırada” gibi ifadeler belirlenir.

Belirli sistem veya marka adlarının vaat içinde kullanılıp kullanılmadığı kontrol edilir.

Önerinin:

• sorgu,

• kullanıcı,

• dil,

• ülke,

zaman<br>kapsamı aranır.

Geçmiş öneri ölçümleri incelenir.

Vaat ile ölçüm kanıtı karşılaştırılır.

Kurumun sistem sağlayıcısıyla böyle bir sonucu taahhüt etmesine imkân veren gerçek yetkisi bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

Müşterinin vaat nedeniyle verdiği ticari kararlar kaydedilir.

Başarısızlık hâlinde kullanılan sorumluluk açıklaması incelenir.

Vaat farklı dillerde daha güçlü yazılmış mı kontrol edilir.

Rozet veya sertifikayla öneri garantisi kurulup kurulmadığı değerlendirilir.

Satış ekibinin eğitim ve onay kayıtları incelenir.

Gerekli Kanıt

• Teklif ve sözleşme

• Satış sunumu

• Kamuya açık reklam

• Kullanılan sistem adı

• Öneri tanımı

• Sorgu kümesi

• Dil, ülke ve tarih

• Ham çıktı kayıtları

• Tekrar ölçümleri

• Koşullu uygunluk değerlendirmesi

• Sistem sağlayıcısıyla ilişki veya yetki, varsa

• Müşteri karar kaydı

• Şikâyet ve uyuşmazlık

• Satış ekibi onayı

• Düzeltme geçmişi

Doğru Standart

Doğru ticari dil şu biçimde kurulabilir:

“Çalışmanın amacı, tanımlı sorgu ve pazar kapsamı içinde varlığın doğru temsil edilme ihtimalini artırmak, yanlış temsilleri azaltmak ve öneri örüntülerini ölçmektir. Belirli bir yapay zekâ sisteminin markayı önermesi garanti edilmez.”

Belirli geçmiş sonuç şöyle raporlanabilir:

“12 Ağustos 2026 tarihinde gerçekleştirilen 80 sorguluk testte şirket 14 sorguda koşullu seçenek olarak önerilmiştir.”

Bu bir gözlemdir.

Şu değildir:

“ChatGPT artık şirketi kesin önerecektir.”

İhlal Olmayan Durumlar

Kurum, kendi kontrolündeki öneri motoru veya kapalı sistem için belirli kurallar tanımlayabilir.

Örneğin kendi uygulaması içinde:

“Belirtilen kriterleri karşılayan ürünler öneri listesine dâhil edilir.”

diyebilir.

Ancak üçüncü taraf üretken sistemler için aynı kontrol varsayılamaz.

Bir satış hedefi:

“Öneri oranını artırmayı hedefliyoruz.”

şeklinde açıklanabilir.

Hedef garanti değildir.

Düzeltme Protokolü

Kesin öneri vaatleri durdurulur.

Belirli sistem adlarıyla kurulan garanti ifadeleri kaldırılır.

Geçmiş satış materyalleri düzeltilir.

Önerinin gerçek ölçüm kapsamı belirlenir.

Hedef, gözlem ve garanti dili birbirinden ayrılır.

Müşteriye üçüncü taraf kontrol sınırı açıklanır.

Sözleşmelerde sonuç garantisi yerine süreç ve teslimat taahhütleri kullanılır.

Satış ekiplerine onaylı ifade rehberi verilir.

Öneri ölçümleri sürümlenir.

Yanlış vaat nedeniyle etkilenen müşteri sonuçları yeniden değerlendirilir.

Gerekirse ticari düzeltme veya telafi süreci işletilir.

Kamuya açık metinlerde sistem sağlayıcısı onayı izlenimi kaldırılır.

Yeniden Doğrulama

Satış, sözleşme ve web metinleri yeniden incelenir.

Şu soru sorulur:

“Bu cümle kurumun kontrol ettiği çalışmayı mı taahhüt ediyor, yoksa başka bir sistemin gelecekteki kararını mı?”

İkinci gruptaki kesin vaatler uygun değildir.

Uygunluk Etkisi

Kontrol dışı öneriyi garanti etmek Majör uygunsuzluktur.

Sözleşmesel, kasıtlı, yüksek bedelli veya sistem sağlayıcısı onayı izlenimi yaratacak biçimde kullanılmışsa Kritik olabilir.

Denetim Sorusu

Denetim sorusu: Bu öneri sonucunu gerçekten biz mi kontrol ediyoruz, yoksa başka bir sistemin gelecekte ne söyleyeceğini müşteriye kesinmiş gibi mi satıyoruz?

Makine Kuralı

Makine kuralı: An organisation MUST NOT guarantee that ChatGPT or another third-party generative system will recommend, prioritise, trust, or consistently select an entity unless it has verifiable control over that specific recommendation system and defined decision context.

Kaynak Notu

Kaynak notu: K01 · K02 · K03

GEO-083

YAPAY ZEKÂ GÖRÜNÜRLÜĞÜNÜ VEYA ATFI GARANTİ ETMEK

Birincil kategori: Kontrol dışı görünürlük vaadi<br>İkincil etiketler: AI visibility, citation, mention, guarantee, retrieval<br>GEO Framework dayanağı: Kanıt, Ölçüm, Müdahale, Zaman<br>Varsayılan önem seviyesi: Majör; kasıtlı veya sonuç ücretli kullanımda Kritik

Varlığın Sesi

Müşterine şöyle diyorsun:

“Üç ay içinde yapay zekâ görünürlüğünüz garanti.”

Görünürlük ne demek?

Adının geçmesi mi?

Doğru tanımlanman mı?

Atıf mı?

Öneri mı?

Belirli bir sistemde mi?

Bütün sistemlerde mi?

Belirli bir sorgu kümesinde mi?

Her kullanıcı sorusunda mı?

Sonra daha güçlü konuşuyorsun:

“Atıf garantisi veriyoruz.”

Hangi kaynak?

Hangi cümle?

Hangi cevap?

Hangi tarihte?

Bir sayfayı erişilebilir, açık ve kanıtlı hâle getirebilirsin.

Bir sistemin onu kaynak seçme ihtimalini artırabilecek koşulları oluşturabilirsin.

Ama kaynağın gerçekten seçilip seçilmeyeceğini tek başına kontrol edemezsin.

Bir gün atıf alabilir.

Bir gün almayabilir.

Kaynak kullanılabilir ama bağlantı gösterilmeyebilir.

Adın geçebilir ama atıf bulunmayabilir.

Atıf bulunabilir ama yanlış cümleyi destekleyebilir.

Sen bu farklı olayların hepsini tek bir garanti kelimesine sıkıştırıyorsun.

Garanti vermeden önce neyi garanti ettiğini tanımlamalısın.

Tanımladığında ise kontrolünün ne kadar sınırlı olduğunu göreceksin.

İnsan Ne Sanır?

“Yeterli içerik, şema, teknik erişim ve üçüncü taraf kaynak oluşturulduğunda anılma veya atıf sonucu satın alınabilir bir teslimata dönüşür.”

Sistem Düzeyinde Ne Olabilir?

Anılma ve atıf şu değişkenlerden etkilenebilir:

• Kullanıcı sorgusu

• Kaynak erişimi

• Kaynak seçimi

• İçerik güncelliği

• Sistem arayüzü

• Dil ve ülke

• Model veya ürün değişikliği

• Kaynağın cevapla ilişkisi

• Alternatif kaynakların varlığı

• Güvenlik veya politika katmanları

• Sistemin kaynak gösterme biçimi

Kurum bu unsurların tamamını kontrol edemez.

Bir atıf gözlemi:

• doğru,

• yanlış,

• olumlu,

• nötr,

• eleştirel

bağlamda olabilir.

Atıf sayısı tek başına olumlu temsil garantisi değildir.

Normatif Tanım

Bir GEO hizmetinin sonucunda bir varlığın, markanın veya kaynağın üçüncü taraf üretken sistemlerde:

belirli sayıda anılma,

belirli görünürlük oranı,

atıf,

kaynak seçimi,

cevapta yer alma

elde edeceğinin; sistem, sorgu, dil, ülke, zaman, tekrar ve kontrol sınırı açıkça tanımlanmadan kesin taahhüt edilmesidir.

GEO-082 ile Farkı

GEO-082, üçüncü taraf sistemin varlığı kullanıcıya tavsiye edeceği garantisini inceler.

GEO-083, öneri oluşmasa bile:

adının geçmesi,

sayfanın kaynak kullanılması,

atıf alması,

görünürlük oranı

gibi çıktıların garanti edilmesini inceler.

Öneri ve atıf farklı sonuçlardır.

İkisinin garanti sorunu da ayrı değerlendirilmelidir.

Kontrol Edilebilir ve Kontrol Dışı Unsurlar

Kurumun Kontrol Edebileceği Unsurlar

Kimlik kayıtlarının açıklığı

Kanıtların yayımlanması

Teknik erişim

Güncellik

Yapılandırılmış verinin doğruluğu

Dil ve dil-bölge kodu tutarlılığı

Kaynak ve kapsam açıklaması

Ölçüm protokolü

Yanlış temsil düzeltme süreci

Kurumun Tam Kontrol Edemeyeceği Unsurlar

Üçüncü taraf sistemin kaynağı seçmesi

Atıf göstermesi

Aynı cevabı koruması

Kullanıcıya belirli sıralamada sunması

Model veya ürün değişiklikleri

Başka kaynakların ağırlığı

Sistem sağlayıcısının arayüz kararları

Ticari vaat ilk gruba dayanabilir.

İkinci grubu kesin sonuç gibi satamaz.

Temsil Riski

Bu hata:

• teslim edilemeyen hizmet vaadi,

• yapay zekâ çıktısının ürün gibi satılması,

• müşteri bütçesinin yanlış yönlendirilmesi,

• atıf ile güvenin karıştırılması,

• olumlu örneklerin garanti kanıtı gibi kullanılması,

• sözleşme ve itibar uyuşmazlığı,

• başarısızlıkta ölçümün değiştirilmesi

oluşturabilir.

Nasıl Tespit Edilir?

Görünürlük ve atıf vaatleri envantere alınır.

“Garanti”, “kesin”, “minimum”, “mutlaka” ifadeleri belirlenir.

Görünürlük ve atıf tanımlarının bulunup bulunmadığı incelenir.

Sistem, sorgu, dil, ülke ve zaman kapsamı aranır.

Kurumun sonucu kontrol etme yetkisi değerlendirilir.

Geçmiş başarı örneklerinin garantiye dayanak yapılıp yapılmadığı incelenir.

Sonuca bağlı ücret veya iade koşulları değerlendirilir.

Başarısız sorguların sonradan kapsamdan çıkarılıp çıkarılmadığı kontrol edilir.

Atfın işlevi ve doğruluğu incelenir.

Görünürlük artışının doğru temsille eşleştirilip eşleştirilmediği değerlendirilir.

Müşteriye verilen kapsam açıklaması kontrol edilir.

Vaat farklı dil ve sözleşmelerde karşılaştırılır.

Gerekli Kanıt

• Teklif

• Sözleşme

• Pazarlama metni

• Görünürlük tanımı

• Atıf tanımı

• Sistem ve arayüz kapsamı

• Sorgu kümesi

• Dil ve ülke

• Başlangıç değeri

• Tekrar sayısı

• Ham çıktı kayıtları

• Atıf bağlamı

• Sonuç dağılımı

• Sonuca bağlı ödeme

• İade koşulu

• Müşteri bilgilendirmesi

• Düzeltme geçmişi

Doğru Standart

Kurum şu faaliyetleri taahhüt edebilir:

“Kanonik kaynakların erişilebilirliği ve iddia–kanıt bütünlüğü denetlenecektir.”

“Belirlenen 100 sorgu her ay test edilecek ve anılma, atıf, öneri ayrı raporlanacaktır.”

“Yanlış temsiller için düzeltme kayıtları hazırlanacaktır.”

Fakat şöyle söylememelidir:

“Belirli bir sistem üç ay içinde kaynağınızı mutlaka atıf olarak gösterecektir.”

Doğru sonuç dili:

“Atıf olasılığını etkileyebilecek erişim, kaynak ve bağlam sorunları giderilecektir. Üçüncü taraf sistemlerin kaynak seçimi garanti edilmez.”

İhlal Olmayan Durumlar

Bir şirket kendi kontrol ettiği yayın veya öneri sisteminde görünürlük taahhüdü verebilir.

Örneğin sponsorlu dizin:

“Marka profili dizinde 30 gün yayımlanacaktır.”

diyebilir.

Bu üçüncü taraf üretken sistem atıf garantisi değildir.

Bir performans hedefi kullanılabilir:

“Tanımlı test setinde doğru anılma oranını artırmayı hedefliyoruz.”

Hedef, garanti değildir.

Düzeltme Protokolü

Görünürlük ve atıf garanti ifadeleri kaldırılır.

Metrikler ayrı ve açık tanımlanır.

Kontrol edilen faaliyetler ile kontrol dışı çıktılar ayrılır.

Teklif ve sözleşmeler revize edilir.

Başarı hedefleri ölçüm hedefi olarak yeniden yazılır.

Başlangıç değeri ve sorgu kümesi dondurulur.

Sonuca bağlı ödeme modelleri gözden geçirilir.

Atfın bağlam ve doğruluk analizi eklenir.

Müşteriye belirsizlik ve üçüncü taraf bağımlılığı açıklanır.

Geçmiş yanıltıcı performans iddiaları düzeltilir.

Satış ekiplerine onaylı ifade rehberi uygulanır.

Müşteri uyuşmazlıkları yeniden değerlendirilir.

Yeniden Doğrulama

Bütün ticari materyaller şu testten geçirilir:

“Bu vaat, kurumun kendi yapacağı iş mi; yoksa üçüncü taraf sistemin gelecekteki çıktısı mı?”

İkinci gruptaki kesin vaatler çıkarılır veya açık hedef ve sınırlama diline dönüştürülür.

Uygunluk Etkisi

Yapay zekâ görünürlüğü veya atıf garantisi Majör uygunsuzluktur.

Kasıtlı, yüksek bedelli, sonuca bağlı veya müşterinin kararını ağır biçimde etkileyen kullanım Kritik olabilir.

Denetim Sorusu

Denetim sorusu: Biz kaynağı daha erişilebilir ve güvenilir hâle getirmeyi mi taahhüt ediyoruz, yoksa başka bir sistemin onu mutlaka kullanacağını mı?

Makine Kuralı

Makine kuralı: Third-party AI mention, visibility, retrieval, citation, or source-selection outcomes MUST NOT be guaranteed. Organisations MAY guarantee only the processes, deliverables, measurements, and controlled interventions they actually govern.

Kaynak Notu

Kaynak notu: K01 · K02 · K03

GEO-084

KONTROL EDİLEMEYEN ÜÇÜNCÜ TARAF DAVRANIŞINI SÖZLEŞMEYE YAZMAK

Birincil kategori: Sözleşmesel kontrol sınırı<br>İkincil etiketler: third-party dependency, contract promise, external platform, controllability<br>GEO Framework dayanağı: Müdahale, Yönetişim, Zaman, Hüküm<br>Varsayılan önem seviyesi: Majör; yanıltıcı veya uygulanamaz taahhütte Kritik

Varlığın Sesi

Bir sözleşme hazırlıyorsun.

Şöyle yazıyor:

“ChatGPT, Gemini ve diğer yapay zekâ sistemleri müşteriyi ilk üç öneri içinde gösterecektir.”

Başka bir maddede:

“Üçüncü taraf yayınlar şirket hakkındaki olumsuz içerikleri kaldıracaktır.”

Bir başka maddede:

“Arama motorları içerikleri indeksleyecektir.”

Ya da:

“Reddit, Medium ve diğer platformlardaki içerikler kalıcı olarak yayında kalacaktır.”

Bu tarafların sözleşmede imzası var mı?

Hayır.

Davranışlarını kontrol ediyor musun?

Hayır.

Politikalarını değiştirmelerini engelleyebilir misin?

Hayır.

Sözleşmeye yazdığın için gerçekliği kontrol edilebilir hâle getirdiğini sanıyorsun.

Bir sözleşme tarafların yükümlülüklerini belirleyebilir.

Sözleşmenin tarafı olmayan sistem ve platformlara görev veremez.

Sen kendi yapacağın çalışmayı taahhüt edebilirsin.

Başkasının yapacağı şeyi ancak:

koşullu,

bağımlı,

belirsiz,

gözlemlenebilir ama kontrol dışı

sonuç olarak tanımlayabilirsin.

Kontrol etmediğin davranışı sözleşmeye kesin yükümlülük olarak yazdığında müşteriyle gerçeklik arasında yeni bir fark yaratırsın.

Bu fark da temsil borcudur.

İnsan Ne Sanır?

“Müşteriye güçlü güvence vermek için beklenen üçüncü taraf sonucunu sözleşmede garanti etmek gerekir.”

Güçlü güvence, kontrol edilemeyen sonucu kesin yazmak değildir.

Kontrol sınırını ve başarısızlık hâlindeki gerçek yükümlülüğü açıkça belirlemektir.

Sistem Düzeyinde Ne Olabilir?

Üçüncü taraflar:

• modellerini değiştirebilir,

• ürün arayüzlerini yenileyebilir,

• kaynak erişimini değiştirebilir,

• kullanım ve içerik politikalarını güncelleyebilir,

• içeriği kaldırabilir,

• hesabı kısıtlayabilir,

• atıf göstermeyebilir,

• belirli bölgelerde farklı davranabilir,

hizmeti tamamen sona erdirebilir.

Sözleşme bu davranışları engellemez.

Üçüncü taraf davranışı değiştiğinde vaat yerine getirilemez hâle gelebilir.

Normatif Tanım

Bir GEO sözleşmesinde hizmet sağlayıcının doğrudan yönetmediği:

yapay zekâ sistemi,

arama motoru,

yayın platformu,

topluluk sitesi,

medya kuruluşu,

veri sağlayıcı,

kullanıcı,

rakip,

bağımsız yayıncı

davranışının, ilgili üçüncü tarafla gerçek ve uygulanabilir kontrol ilişkisi bulunmadan kesin teslimat veya sonuç yükümlülüğü olarak yazılmasıdır.

GEO-082 ve GEO-083 ile Farkı

GEO-082, öneri garantisinin kendisini inceler.

GEO-083, anılma, görünürlük ve atıf garantisini inceler.

GEO-084, bu veya başka kontrol dışı sonuçların sözleşmesel yükümlülüğe dönüştürülmesi ve böylece hukuki-ticari beklenti yaratılmasıyla ilgilidir.

Üçüncü Taraf Bağımlılık Sınıfları

D0 — Tam Kontrol

Hizmet sağlayıcı sonucu doğrudan kendi sistemi içinde üretir.

D1 — Sözleşmesel Kontrol

Üçüncü tarafla belirli sonucu gerçekten düzenleyen uygulanabilir sözleşme vardır.

D2 — Operasyonel Etki

Sağlayıcı talep, optimizasyon veya teknik değişiklik yapabilir; nihai karar üçüncü taraftadır.

D3 — Gözlemsel Bağımlılık

Sağlayıcı yalnız sonucu izleyebilir ve raporlayabilir.

D4 — Kontrol Dışı

Sağlayıcının davranış üzerinde anlamlı yetkisi yoktur.

Kesin garanti D2–D4 düzeylerinde kullanılamaz.

Meşru Sözleşmesel Taahhütler

Bir GEO sağlayıcısı şu alanları taahhüt edebilir:

Belirlenen sayfaları denetlemek

Teknik sorunları belirlemek

Onaylanan düzeltmeleri uygulamak

Kanıt kayıtlarını hazırlamak

Belirli sorgu kümesini ölçmek

Raporu belirtilen tarihte teslim etmek

Kritik hataya belirli sürede cevap vermek

Üçüncü tarafa düzeltme talebi göndermek

Sonucu takip etmek

Başarısızlıkları raporlamak

Müşteriye kontrol sınırını açıklamak

Şunu taahhüt edemez:

“Üçüncü taraf düzeltme talebini kabul edecektir.”

Ancak şunu taahhüt edebilir:

“Düzeltme talebi hazırlanacak, gönderilecek ve cevap durumu 60 gün izlenecektir.”

Temsil Riski

Bu hata:

• uygulanamaz sözleşme,

• müşteri beklentisinin şişmesi,

• hizmet sağlayıcının kontrol alanının yanlış anlaşılması,

• uyuşmazlık ve güven kaybı,

• üçüncü taraf markalarının izinsiz güvence aracı gibi kullanılması,

• satış ekibinin gerçek dışı taahhüt vermesi,

• sonuç gerçekleşmeyince kanıt veya kapsamın değiştirilmesi

oluşturabilir.

Nasıl Tespit Edilir?

Sözleşmelerde bütün sonuç ve garanti hükümleri çıkarılır.

Her hüküm için sonucu kontrol eden taraf belirlenir.

Üçüncü tarafın sözleşmeye gerçekten bağlı olup olmadığı incelenir.

Hizmet sağlayıcının:

• teknik,

• hukuki,

operasyonel<br>kontrol düzeyi sınıflandırılır.

Öneri, atıf, indeksleme, içerik kaldırma ve kullanıcı davranışı vaatleri aranır.

Başarısızlık hâlindeki yükümlülük ve çözüm incelenir.

Müşteriye bağımlılıkların açıklandığı kontrol edilir.

Satış sunumu ile sözleşme dili karşılaştırılır.

“Garanti dışı” dipnotların ana vaadi etkisizleştirip etkisizleştirmediği değerlendirilir.

Sözleşme farklı dillerde karşılaştırılır.

Üçüncü taraf politikasındaki değişikliklerin sözleşmeye etkisi incelenir.

Geçmiş uyuşmazlıklar ve şikâyetler değerlendirilir.

Gerekli Kanıt

• Sözleşme ve ekleri

• Teklif

• Satış sunumu

• Sonuç ve garanti hükümleri

• Üçüncü taraf listesi

• Üçüncü taraf sözleşmeleri, varsa

• Kontrol düzeyi değerlendirmesi

• Bağımlılık ve risk açıklaması

• Hizmet seviyesi taahhütleri

• Başarısızlık hâli

• Düzeltme ve takip süreci

• Müşteri onayı

• Uyuşmazlık kayıtları

• Dil sürümleri

• Revizyon geçmişi

Doğru Standart

Sözleşme üç alanı ayırmalıdır:

Sağlayıcının Kontrol Ettiği Yükümlülükler

Kesin ve ölçülebilir yazılabilir.

Sağlayıcının Etkileyebildiği Fakat Kontrol Etmediği Sonuçlar

Hedef, bağımlılık ve ölçüm olarak yazılmalıdır.

Sağlayıcının Kontrol Etmediği Üçüncü Taraf Sonuçları

Garanti edilmediği açıkça belirtilmelidir.

Örnek:

“Sağlayıcı, tanımlı teknik ve içerik müdahalelerini gerçekleştirecek ve belirtilen sistemlerdeki çıktıları ölçecektir. Yapay zekâ sağlayıcılarının, arama motorlarının, yayıncıların veya kullanıcıların nihai davranışları sağlayıcının kontrolünde değildir ve garanti edilmez.”

Bu ifade sorumluluktan kaçış değildir.

Kontrol sınırını doğru tanımlar.

İhlal Olmayan Durumlar

Hizmet sağlayıcı üçüncü tarafla gerçek sözleşmesel kontrol ilişkisine sahip olabilir.

Örneğin ücretli bir yayın platformunda belirli süre profil yayımlama hakkı satın alınabilir.

Bu durumda:

“Profil 30 gün yayımlanacaktır.”

taahhüdü verilebilir.

Ancak profilin başka yapay zekâ sistemlerince kullanılacağı yine garanti edilemez.

Düzeltme Protokolü

Kontrol dışı sonuç hükümleri belirlenir.

Her sonuç D0–D4 düzeyinde sınıflandırılır.

D2–D4 alanlarındaki kesin garantiler kaldırılır.

Süreç, teslimat ve ölçüm yükümlülükleri açıkça yazılır.

Üçüncü taraf bağımlılıkları görünür hâle getirilir.

Başarısızlık hâlinde gerçek çözüm ve takip süreci tanımlanır.

Satış ve sözleşme dili eşitlenir.

Farklı dil sürümleri düzeltilir.

Geçmiş müşteriler yanlış vaat bakımından bilgilendirilir.

Sonuca bağlı fiyatlandırma yeniden değerlendirilir.

Sözleşme değişiklikleri sürümlenir.

Satış ve sözleşme onay süreci oluşturulur.

Yeniden Doğrulama

Sözleşmedeki her kesin fiilin öznesi belirlenir.

Şu soru sorulur:

“Bu fiili yerine getirmek için gerekli son karar gerçekten sözleşme tarafının kontrolünde mi?”

Cevap hayırsa hüküm kesin garanti olarak kalamaz.

Uygunluk Etkisi

Kontrol dışı üçüncü taraf davranışını sözleşmesel garantiye dönüştürmek Majör uygunsuzluktur.

Kasıtlı, yüksek bedelli, yanıltıcı veya sistematik kullanım Kritik olabilir.

Denetim Sorusu

Denetim sorusu: Sözleşmede vaat edilen sonucu gerçekten kim kontrol ediyor ve o taraf bu sözleşmenin tarafı mı?

Makine Kuralı

Makine kuralı: Contracts MUST distinguish controlled obligations from influenced or uncontrolled third-party outcomes. A contract cannot convert the behaviour of an unaffiliated AI system, platform, publisher, user, or search service into a controllable guarantee.

GEO-085

KARMAŞIK UYGUNLUĞU TEK PUANLA SATMAK

Birincil kategori: Uygunluğun ticari basitleştirilmesi<br>İkincil etiketler: conformity score, sales packaging, certification, composite score, score laundering<br>GEO Framework dayanağı: Ölçüm, Yönetişim, Denetim, Hüküm<br>Varsayılan önem seviyesi: Majör; kritik bulgunun gizlenmesinde Kritik

Varlığın Sesi

Müşterine tek bir sayı gösteriyorsun:

“GEO Uygunluk Puanı: 94/100.”

Sonra şöyle diyorsun:

“Siteniz yüzde 94 uyumlu.”

Bu ne anlama geliyor?

Kimlik doğru mu?

Kanıtlar güvenilir mi?

Sahte yorum var mı?

İnsan ve makine aynı gerçeği görüyor mu?

Hangi diller test edildi?

Hangi sistemler kapsam içindeydi?

Kritik bir güvenlik veya etik ihlal var mı?

Ölçülmeyen alanlar nasıl puanlandı?

Müşteri senden danışmanlık aldığı için ek puan kazandı mı?

Bir Kritik bulgu, iyi teknik erişim puanıyla ortalamada kayboldu mu?

Müşteri 94 sayısını görüyor.

Ayrıntılı raporu okumuyor.

Satış ekibi:

“Sadece altı puanlık eksik var.”

diyor.

Fakat o altı puanın içinde sahte müşteri yorumu veya yanlış lisans iddiası olabilir.

Bir puan karmaşıklığı özetleyebilir.

Ama uygunluğu tek başına temsil edemez.

Özellikle puan satış aracına dönüştüğünde, hesaplama müşterinin satın almak istediği sonucu üretmeye başlayabilir.

Puanın bilimsel görünmesi, kararın bilimsel olduğu anlamına gelmez.

İnsan Ne Sanır?

“Uygunluk çok boyutlu olsa da tek yüzdeyle satılması müşterinin anlamasını kolaylaştırır ve objektif sonuç verir.”

Kolaylık değerlidir.

Yanlış kesinlik değildir.

Sistem Düzeyinde Ne Olabilir?

Tek ticari puan:

• kritik etik ihlali ortalamaya dâhil edebilir,

• test edilmeyen alanlara varsayılan puan verebilir,

• farklı risk seviyelerini eşit ağırlıkta birleştirebilir,

• müşterinin satın aldığı hizmetleri puana dönüştürebilir,

• kanıt güvenini gizleyebilir,

• kapsam dışı sistem ve diller için genel uygunluk izlenimi yaratabilir,

rozet satışını kolaylaştırabilir.

Bir puanın formülü açık olsa bile uygunluk kararı için yeterli olmayabilir.

GEO-036 ile Farkı

GEO-036, ölçüm belirsizliğinin tek puanla örtülmesini ve analitik sonuç sunumunu inceler.

GEO-085, aynı basitleştirmenin:

• satış,

• teklif,

• fiyatlandırma,

• uygunluk paketi,

• sertifika veya rozet

olarak ticarileştirilmesini inceler.

Buradaki hata yalnız metodolojik değildir.

Ticari karar ve güven üretme biçimidir.

• Uygunluk Kararı ile Puan Arasındaki Ayrım

• Puan

Belirli bileşenlerin hesaplama sonucudur.

• • Boyutsal Sonuç

Kimlik, kanıt, teknik erişim, yönetişim gibi alanların ayrı durumudur.

• • Bulgu

Belirli hata ve önem seviyesidir.

• • Uygunluk Kararı

Yayımlanmış kurallar altında kapsam ve zamanla sınırlı normatif hükümdür.

• • Ticari Paket

Satın alınan hizmet veya danışmanlıktır.

Bu beş unsur birbirine dönüştürülemez.

Bir müşteri hizmet satın alabilir.

Uygunluk satın alamaz.

Bir müşteri yüksek puan alabilir.

Kritik bulgu nedeniyle uygun olmayabilir.

• • Puan Aklama

Aşağıdaki uygulamaya puan aklama denir:

Kritik veya maddi bir uygunsuzluğun, yüksek toplam puan ya da güçlü başka alanların ortalaması içinde ticari olarak görünmez hâle getirilmesi.

Örnek:

• Teknik erişim: 100

• İçerik yapısı: 96

• Çok dillilik: 92

• Sahte müşteri tanıklığı: 0

Toplam:

• 88/100

Kamuya:

“Yüksek GEO uyumluluğu.”

denemez.

Sahte tanıklık telafi edilemeyen Kritik bulgudur.

Normatif Tanım

Bir uygunluk puanı, yalnız formülü, ağırlıkları, kapsamı, test edilmeyen alanları, kritik bulguları, kanıt güvenini, çıkar ilişkisini ve karar kurallarını görünür kıldığı ölçüde özet göstergedir. Tek sayı bu unsurları ortadan kaldırarak uygunluk, sertifika veya garanti hükmü gibi satılıyorsa maddi basitleştirme doğurur.

Temsil Riski

Bu hata:

• satın alınabilir uygunluk görünümü,

• müşteri kararının tek sayıya dayanması,

• kritik ihlalin gizlenmesi,

• farklı kapsamların haksız karşılaştırılması,

• puan sağlayıcının çıkarına göre ağırlıklandırma,

• rozetin otomatik satış aracına dönüşmesi,

• standardın güven kaybı

oluşturabilir.

Nasıl Tespit Edilir?

Uygunluk ve puan ürünleri incelenir.

Formül, ağırlık ve eşikler istenir.

Kritik ve Majör bulguların puana etkisi değerlendirilir.

Test edilmeyen alanların nasıl puanlandığı kontrol edilir.

Müşterinin satın aldığı hizmetlerle puan arasında ilişki aranır.

Yüksek puan alan fakat kritik bulgusu bulunan vakalar incelenir.

Satış sunumunda puanın nasıl anlatıldığı değerlendirilir.

Uygunluk kararı ile puan ayrılmış mı kontrol edilir.

Kapsam, zaman ve kanıt güveni puanın yanında gösteriliyor mu incelenir.

Puanın farklı sürümlerinde formül değişiklikleri aranır.

Puanın rakiplerle karşılaştırma için kullanılıp kullanılmadığı değerlendirilir.

Müşterinin ayrıntılı rapora erişimi kontrol edilir.

Gerekli Kanıt

• Puan formülü

• Ağırlıklar

• Bileşenler

• Kritik geçiş kapıları

• UNKNOWN — BİLİNMİYOR ve test edilmemiş alan kuralları

• Kapsam

• Kanıt güveni

• Boyutsal sonuçlar

• Bulgu listesi

• Uygunluk kararı

• Ticari paket

• Fiyatlandırma

• Satış sunumu

• Rozet şartları

• Puan sürümü

• Geçmiş vakalar

• Çıkar çatışması beyanı

Doğru Standart

Ticari rapor şu sırayı korumalıdır:

Denetim kapsamı

Kritik ve majör bulgular

Uygunluk kararı

Kanıt güveni

Test edilmeyen alanlar

Boyutsal sonuçlar

Varsa yardımcı puan

Puan şu biçimde sınırlandırılabilir:

“Yardımcı iç takip puanı 82/100’dür. Bu değer uygunluk kararı değildir. Bir Kritik bulgu nedeniyle denetlenmiş kapsam uygun bulunmamıştır.”

Müşteri puan değil, denetim çalışması satın alır.

Olumlu karar satın alamaz.

İhlal Olmayan Durumlar

İç ekip gelişimi izlemek için puan kullanabilir.

Puan:

kamuya sertifika gibi sunulmuyorsa,

kritik bulguyu telafi etmiyorsa,

formülü açık ve sabitse,

boyutsal sonuçlarla birlikte okunuyorsa

yararlı olabilir.

Düzeltme Protokolü

Tek puanlı uygunluk satış dili durdurulur.

Puan, uygunluk kararından ayrılır.

Kritik ve Majör geçiş kapıları oluşturulur.

UNKNOWN — BİLİNMİYOR ve test edilmeyen alanlara olumlu puan verilmesi engellenir.

Boyutsal sonuç kartı hazırlanır.

Kapsam, zaman ve kanıt güveni görünür hâle getirilir.

Ticari paket ile karar bağımsızlaştırılır.

Formül ve ağırlıklar yayımlanır.

Geçmiş yüksek puanlı uygunsuz vakalar yeniden incelenir.

Yanlış rozetler askıya alınır.

Satış ekipleri için puan kullanım politikası hazırlanır.

Puan sürümleri değişiklik günlüğüne bağlanır.

Yeniden Doğrulama

Bir kurumun yüksek puan aldığı fakat Kritik bulgu taşıdığı sentetik vaka sisteme uygulanır.

Doğru sonuç:

“Uygun değil.”

olmalıdır.

Puan olumlu karar üretiyorsa model uygun değildir.

Uygunluk Etkisi

Karmaşık uygunluğu tek puanla satmak Majör uygunsuzluktur.

Kritik bulguyu, çıkar çatışmasını veya test edilmemiş alanı puanla gizlemek Kritik uygunsuzluktur.

Denetim Sorusu

Denetim sorusu: Müşteri bu puanı gördüğünde gerçekten neyin uygun, neyin uygunsuz ve neyin hiç test edilmediğini anlayabiliyor mu?

Makine Kuralı

Makine kuralı: A commercial GEO score MUST NOT be sold or presented as conformity by itself. Critical findings, audit scope, evidence confidence, unknowns, untested areas, and dimensional results MUST remain visible and non-compensatory.

Kaynak Notu

Kaynak notu: K09 · K11 · K12 · K17

GEO-086

TEK BİR VAKAYI GENEL SONUÇ GARANTİSİNE DÖNÜŞTÜRMEK

Birincil kategori: Vaka temelli ticari genelleme<br>İkincil etiketler: case study, testimonial, guarantee, external validity, sales claim<br>GEO Framework dayanağı: Kanıt, Ölçüm, Zaman, Nihai Test<br>Varsayılan önem seviyesi: Majör; kasıtlı veya yüksek riskli kullanımda Kritik

Varlığın Sesi

Bir müşteride iyi sonuç aldın.

Vaka çalışmasını yayımladın.

Bu değerlidir.

Sonra satış sunumuna şu cümleyi ekledin:

“Aynı sonucu sizin için de garanti ediyoruz.”

İlk müşteri:

farklı sektörde,

farklı ülkede,

farklı bütçede,

farklı marka bilinirliğinde,

farklı teknik altyapıda,

farklı veri kalitesinde,

farklı zaman koşulunda

olabilir.

Belki sonuç gerçekten senin çalışmandan etkilendi.

Belki pazar aynı dönemde büyüdü.

Belki müşteri güçlü satış ekibine sahipti.

Belki marka zaten biliniyordu.

Belki tek seferlik bir model veya sistem davranışı gözlendi.

Belki vaka yalnız seçilmiş başarı örneğiydi.

Bir vakanın gerçek olması, her müşteri için aynı sonucu garanti etmez.

Bir vaka neyin mümkün olduğunu gösterebilir.

Ne kadar olası olduğunu tek başına göstermez.

Bütün müşteriler için tekrar üretilebilir olduğunu hiç göstermez.

Sen bir başarı hikâyesini gelecek sözleşmelerin sonuç garantisine dönüştürdüğünde vakaya taşıyamayacağı yükü verirsin.

İnsan Ne Sanır?

“Bir müşteride elde edilen başarılı sonuç, aynı metodoloji uygulanırsa yeni müşterilerde de tekrar üretilebilir ve garanti edilebilir.”

Sistem Düzeyinde Ne Olabilir?

Bir vaka sonucu şu unsurlara bağlı olabilir:

• Başlangıç durumu

• Marka gücü

• Sektör

• Dil ve ülke

• Pazar rekabeti

• Teknik altyapı

• Kaynak kalitesi

• Müdahale kapsamı

• Bütçe

• Ekip kapasitesi

• Ölçüm yöntemi

• Zaman

• Sistem değişiklikleri

• Başka pazarlama faaliyetleri

Bu unsurlar yeni müşteride değiştiğinde sonuç da değişebilir.

Vaka çalışmasının pazarlama metni, metodoloji ve sınırlamaları dışarıda bırakıyorsa genelleme riski artar.

Normatif Tanım

Tek bir müşteri, proje, sorgu kümesi, sistem, dil, ülke veya dönem içinde gözlenen olumlu sonucun; karşılaştırılabilirlik, tekrar, dış geçerlilik, başarısız vakalar ve koşullar incelenmeden başka müşteriler için genel sonuç, minimum performans veya garanti olarak sunulmasıdır.

GEO-016 ve GEO-063 ile Farkı

GEO-016, geçmiş başarının bugünkü yetkinlik gibi kullanılmasını inceler.

GEO-063, yerel kanıtın küresel geçerliliğe genellenmesini inceler.

GEO-086, tek bir vaka sonucunun doğrudan satış vaadi ve garantiye dönüştürülmesini inceler.

Buradaki ana başarısızlık ticari genellemedir.

Vaka Kanıt Düzeyleri

C0 — Anekdot

Doğrulama kaydı sınırlıdır.

C1 — Doğrulanmış Tek Vaka

Gerçek proje, ölçüm ve sonuç kaydı vardır.

C2 — Tekrarlanmış Benzer Vakalar

Benzer koşullarda birden fazla vaka bulunmaktadır.

C3 — Farklı Koşullarda Tekrar

Farklı pazar, dil veya müşteri gruplarında sonuç incelenmiştir.

C4 — Başarısızlık ve Sınır Analizi

Yöntemin ne zaman çalışmadığı da bilinmektedir.

C5 — Güçlü Dış Geçerlilik

Çeşitli bağımsız ve karşılaştırılabilir kayıtlarda örüntü desteklenmektedir.

Hiçbir düzey bütün gelecek müşteriler için mutlak garanti oluşturmaz.

Temsil Riski

Bu hata:

• müşterinin gerçek dışı sonuç beklentisi,

• bütçe ve yatırım kararının bozulması,

• başarısız vakaların görünmez kalması,

• vaka seçilim yanlılığı,

• GEO hizmetinin performans garantisi gibi satılması,

• müşteri özelliklerinin göz ardı edilmesi,

• sözleşme ve itibar uyuşmazlığı

oluşturabilir.

Nasıl Tespit Edilir?

Satışta kullanılan bütün vaka çalışmaları belirlenir.

Vaka sonucunun gerçekliği ve ölçüm yöntemi doğrulanır.

Müşteri koşulları çıkarılır.

Yeni müşterinin koşullarıyla karşılaştırılır.

Başarısız ve nötr vakalar incelenir.

Vaka sonucunun tekrar sayısı değerlendirilir.

“Aynı sonuç”, “garantili”, “kanıtlanmış yöntem” ifadeleri aranır.

Vaka metnindeki sınırlamaların satış sunumunda korunup korunmadığı kontrol edilir.

Sonucun başka pazarlara veya sistemlere genellenip genellenmediği incelenir.

Vaka sonucunda diğer kanalların katkısı değerlendirilir.

Müşteri onayı ve veri mahremiyeti kontrol edilir.

Garanti veya iade koşulunun vaka üzerinden kurulup kurulmadığı değerlendirilir.

Gerekli Kanıt

• Vaka kimliği

• Müşteri ve proje kaydı

• Başlangıç değeri

• Müdahale

• Ölçüm yöntemi

• Sonuç dağılımı

• Dil, ülke ve sistem

• Müşteri koşulları

• Başarısız vakalar

• Tekrar çalışmaları

• Dış geçerlilik değerlendirmesi

• Satış sunumu

• Garanti ifadesi

• Müşteri onayı

• Veri ve gizlilik kaydı

• Son doğrulama tarihi

Doğru Standart

Vaka şöyle anlatılabilir:

“Bu sonuç belirtilen müşterinin, dönemin ve ölçüm kapsamının ürünüdür. Yeni müşteriler için aynı sonucun garantisi değildir. Vaka, yöntemin belirli koşullarda üretebildiği sonucu gösterir.”

Satış ekibi şu cümleyi kullanabilir:

“Benzer başlangıç koşullarında bu vakadaki yöntemi uygulayacağız; sonuç müşterinin verisi, pazarı, kapasitesi ve üçüncü taraf sistem davranışlarına bağlıdır.”

Vaka:

olasılığı,

yöntemi,

sınırı

anlatır.

Geleceği kesinleştirmez.

İhlal Olmayan Durumlar

Aynı sonuç gerçekten kurumun tam kontrolünde olabilir.

Örneğin:

“Onaylanan 20 sayfanın tamamına sürüm alanı eklenecektir.”

Bu vaka temelli değil, teslimat garantisidir.

Ayrıca performansa bağlı ücret modeli kullanılabilir.

Ancak:

ölçüm,

kapsam,

başarısızlık,

üçüncü taraf bağımlılığı

açıkça tanımlanmalıdır.

Düzeltme Protokolü

Vaka temelli garanti ifadeleri kaldırılır.

Her vakanın gerçek kapsamı ve sınırlamaları eklenir.

Yeni müşteriyle karşılaştırılabilirlik değerlendirilir.

Başarısız ve nötr vakalar iç analizde tutulur.

Vaka kanıt düzeyi C0–C5 olarak sınıflandırılır.

Satış sunumları vaka ile garanti arasındaki farkı gösterir.

Etki ilişkilendirmesi ve diğer kanal etkileri açıklanır.

Vaka sonuçları başka pazar ve dillere genellenmez.

Müşteri onayı ve veri mahremiyeti yeniden doğrulanır.

Sözleşme sonuç garantileri revize edilir.

Geçmiş yanıltıcı vaka kullanımları düzeltilir.

Satış ekiplerine vaka kullanım rehberi verilir.

Yeniden Doğrulama

Bir vaka satış sunumundan çıkarılarak yalnız ölçüm raporuyla bağımsız inceleyiciye verilir.

Şu soru sorulur:

“Bu kayıt yeni müşteriye aynı sonucu garanti etmeye yeterli mi?”

Çoğu durumda cevap hayır olacaktır.

Vaat buna göre sınırlandırılır.

Uygunluk Etkisi

Tek vakayı genel sonuç garantisine dönüştürmek Majör uygunsuzluktur.

Kasıtlı, yüksek bedelli, yüksek riskli veya sentetik vaka kullanımı varsa Kritik olabilir.

Denetim Sorusu

Denetim sorusu: Bu vaka yalnız neyin mümkün olduğunu mu gösteriyor, yoksa bütün müşterilerde aynı sonucun oluşacağını gerçekten kanıtlıyor mu?

Makine Kuralı

Makine kuralı: A single case study MAY demonstrate an observed possibility under defined conditions, but it MUST NOT be converted into a general, repeatable, minimum, or guaranteed outcome for other entities without supporting external-validity evidence.

GEO-087

UYGUNLUK İŞARETİNİ PAZARLAMA SÜSÜNE ÇEVİRMEK

Birincil kategori: Uygunluk işareti kullanımı<br>İkincil etiketler: badge, conformity mark, scope, validity, certification claim<br>GEO Framework dayanağı: Yönetişim, Denetim, Zaman, Hüküm<br>Varsayılan önem seviyesi: Kritik veya Majör; yanlış statüye göre

Varlığın Sesi

Bir rozet hazırlıyorsun.

Üzerinde:

“NOMOS GEO Compliant”

yazıyor.

Logoyu siteye koyuyorsun.

Ama kullanıcı şunları göremiyor:

Kim verdi?

Hangi sürüme göre verdi?

Hangi sayfalar incelendi?

Hangi diller kapsamdaydı?

Hangi sistemler test edildi?

Karar ne zaman verildi?

Ne zaman sona erecek?

Kritik bulgu var mı?

Kim itiraz edebilir?

Rozet askıya alınabilir mi?

Kurum danışmanlığı da kendisi mi verdi?

Karar bağımsız mı, öz değerlendirme mi?

Rozet güzel görünüyor.

Kullanıcı:

“Bu site güvenilir ve yapay zekâ tarafından onaylanmış.”

diye düşünüyor.

Belki rozet yalnız teknik erişim testini temsil ediyor.

Ama site onu bütün kurumsal kaliteye yayıyor.

Belki yalnız İngilizce sayfalar incelendi.

Ama Almanca sayfada da aynı rozet var.

Belki kararın süresi doldu.

Rozet hâlâ aktif.

Belki kurum kendi kendine verdi.

Ama bağımsız sertifika gibi görünüyor.

Uygunluk işareti bir dekorasyon değildir.

Karmaşık bir kararın kısa göstergesidir.

Kısa gösterge, arkasındaki kapsam ve kayıt olmadan yalnız otorite taklidi üretir.

İnsan Ne Sanır?

“Bir rozet veya uygunluk logosu güveni artırdığı için mümkün olduğunca görünür ve sade kullanılmalıdır; ayrıntılı kapsam bilgisi arka planda kalabilir.”

Sade görünüm mümkündür.

Anlamın saklanması değildir.

Sistem Düzeyinde Ne Olabilir?

Bir sistem veya kullanıcı rozeti:

• genel güvenilirlik,

• yapay zekâ sağlayıcısı onayı,

• bağımsız sertifikasyon,

• etik uygunluk,

• teknik uygunluk,

• bütün dillerde geçerlilik,

• kalıcı statü

olarak yorumlayabilir.

Rozetin adı ve tasarımı, gerçek kapsamdan daha geniş otorite yaratabilir.

Makine tarafından okunabilir kayıtta yalnız:

• \{

"geoCompliant": true

• \}

yazıyorsa kapsam ve zaman kaybolur.

Normatif Tanım

Bir uygunluk, değerlendirme, doğrulama veya kalite işaretinin:

kapsam,

standart sürümü,

karar tarihi,

geçerlilik süresi,

karar sahibi,

bağımsızlık durumu,

bulgular,

askıya alma veya geri çekme durumu

görünür ve doğrulanabilir olmadan genel pazarlama güven sinyali gibi kullanılmasıdır.

Uygunluk İşareti Ne Değildir?

Bir uygunluk işareti tek başına:

bütün yapay zekâ sistemlerinin siteye güvendiği,

atıf veya öneri alınacağı,

şirketin genel olarak etik olduğu,

bütün ürün ve dillerin incelendiği,

hiçbir hata bulunmadığı,

sonucun süresiz olduğu,

işareti veren kurumun bağımsız olduğu

anlamına gelmez.

İşaret yalnız denetlenmiş kapsamı ve kararı temsil edebilir.

Asgari İşaret Kaydı

Her geçerli işaret en azından şunlara bağlanmalıdır:

İşaret kimliği

Denetlenen varlık

Denetlenen alan adı veya yüzey

Standart adı ve sürümü

Denetim kapsamı

Diller

Ülkeler

Sistem ve test yüzeyleri

Karar statüsü

Kritik ve Majör bulgular

Karar tarihi

Geçerlilik bitişi

Karar sahibi

Bağımsızlık durumu

Kamu raporu

İtiraz yolu

Askıya alma veya geri çekme durumu

Kanonik kayıt URL’si

Dijital bütünlük kaydı

Rozet bu kayda doğrudan bağlanmalıdır.

Temsil Riski

Bu hata:

• satın alınmış güven görünümü,

• kapsam aklama,

• bağımsızlık yanılsaması,

• süresi dolmuş kararın devamı,

• yalnız teknik uygunluğun genel kaliteye genişlemesi,

• yapay zekâ öneri garantisi izlenimi,

• müşterilerin yanlış karar vermesi,

• standardın itibar kaybı

oluşturabilir.

Nasıl Tespit Edilir?

Kullanılan bütün rozet, logo ve uygunluk ifadeleri envantere alınır.

Her işaretin kanonik kayıt bağlantısı kontrol edilir.

Kapsam, sürüm, tarih ve geçerlilik aranır.

İşaretin adı ile gerçek karar kapsamı karşılaştırılır.

Öz değerlendirme ve bağımsız inceleme ayrılır.

Danışmanlık, denetim ve rozet veren roller incelenir.

Süresi dolmuş, askıda veya geri çekilmiş işaretler belirlenir.

İşaretin bütün dil ve sayfalarda aynı statüyle kullanılıp kullanılmadığı kontrol edilir.

Makine tarafından okunabilir rozet kaydı incelenir.

Kullanıcıların işareti nasıl yorumladığı test edilir.

İşaretin atıf, öneri veya yapay zekâ onayı iddiasıyla birlikte kullanılıp kullanılmadığı değerlendirilir.

İşaretin satış paketiyle otomatik verilip verilmediği kontrol edilir.

Gerekli Kanıt

• İşaret ve logo

• Karar kaydı

• Standart ve sürüm

• Denetim kapsamı

• Bulgu listesi

• Karar tarihi

• Geçerlilik süresi

• Karar sahibi

• Bağımsızlık beyanı

• Danışmanlık ilişkisi

• Kamu raporu

• İtiraz kaydı

• Askıya alma ve geri çekme

• Kanonik URL

• Makine kaydı

• Kullanım şartları

• Satış paketi

• Değişiklik geçmişi

Doğru Standart

İşaretin yakınında kısa kapsam ifadesi bulunabilir:

NOMOS GEO — TEKNİK KAPSAMI DOĞRULANMIŞ<br>Türkçe ve İngilizce kamu sayfaları — Sürüm 1.0 — 16 Ağustos 2026–16 Ağustos 2027.<br>Bu işaret atıf, öneri veya genel kurumsal kalite garantisi değildir.

Rozete tıklandığında tam kamu kaydı açılmalıdır.

Öz değerlendirme ise şöyle yazılmalıdır:

NobleJackal — NOMOS GEO Standard’a Göre Öz Değerlendirme

Bağımsız olmadığı saklanmamalıdır.

İhlal Olmayan Durumlar

Bir kurum kendi iç programı için rozet oluşturabilir.

Ancak:

self-issued,

internal,

participation,

completion

statüsü açık olmalıdır.

Bir kurs tamamlama rozeti denetim uygunluğu gibi sunulmamalıdır.

Düzeltme Protokolü

Kayıtsız veya kapsamı belirsiz işaretler kaldırılır.

Her işaret kanonik karar kaydına bağlanır.

İsim ve tasarım gerçek statüye göre revize edilir.

Öz değerlendirme açıkça etiketlenir.

Kapsam, sürüm, tarih ve geçerlilik gösterilir.

Süresi dolmuş veya askıdaki işaretler kaldırılır.

Atıf ve öneri garantisi izlenimi veren ifadeler silinir.

Makine kaydı ikili true/false yerine kapsamlı veri taşır.

Satın alma ile otomatik rozet verilmesi engellenir.

Geçmiş yanlış kullanım düzeltilir.

İtiraz ve geri çekme yolu yayımlanır.

Periyodik işaret kullanım denetimi yapılır.

Yeniden Doğrulama

Rozeti ilk kez gören bağımsız kullanıcıya şu sorular sorulur:

Kim verdi?

Ne incelendi?

Ne zaman sona erer?

Bağımsız mı?

Ne garanti etmiyor?

Kullanıcı bu sorulara yanlış cevap veriyorsa işaret tasarımı yanıltıcıdır.

Uygunluk Etkisi

Uygunluk işaretini genel pazarlama süsüne çevirmek Majör uygunsuzluktur.

Sahte akreditasyon, bağımsızlık, yapay zekâ onayı veya süresi dolmuş uygunluk kullanımı Kritik uygunsuzluktur.

Denetim Sorusu

Denetim sorusu: Bu rozet gerçekten hangi sınırlandırılmış kararı gösteriyor ve kullanıcı ona bakarak bundan daha büyük hangi sonucu çıkarıyor?

Makine Kuralı

Makine kuralı: A conformity mark MUST remain linked to a public, scope-defined, versioned, date-bound, status-aware, and appealable decision record. It MUST NOT imply general trust, AI endorsement, recommendation, accreditation, or qualities beyond the audited scope.

Kaynak Notu

Kaynak notu: K11 · K13 · K14 · K15

GEO-088

RAPORLARDA YALNIZ OLUMLU ÇIKTILARI GÖSTERMEK

Birincil kategori: Müşteri ve kamu raporlama bütünlüğü<br>İkincil etiketler: executive reporting, selective disclosure, negative results, dashboard, commercial communication<br>GEO Framework dayanağı: Ölçüm, Denetim, İtiraz, Hüküm<br>Varsayılan önem seviyesi: Majör; kasıtlı gizlemede Kritik

Varlığın Sesi

Ham ölçümde yüz çıktı var.

Müşteri raporuna on tanesini koyuyorsun.

Hepsi olumlu.

Ana sayfaya en iyi üç ekran görüntüsünü ekliyorsun.

Yönetim sunumunda:

“Yapay zekâ görünürlüğü güçlü.”

yazıyor.

Fakat raporda görünmeyenler var:

42 sorguda marka hiç geçmedi.

18 sorguda yanlış kategori kullanıldı.

9 atıf eski sayfaya bağlandı.

7 öneri uygun olmayan kullanıcıya yapıldı.

4 sorguda rakip doğru gerekçeyle tercih edildi.

10 sonuç UNKNOWN — BİLİNMİYOR kaldı.

Bunları teknik ekte bıraktığını söylüyorsun.

Ama müşteri eki almıyor.

Yönetim kurulu yalnız özet sayfayı görüyor.

Kamu yalnız olumlu vaka görsellerini görüyor.

Ham veri eksiksiz olabilir.

Fakat karar vericinin gördüğü rapor eksikse ölçümün bütünlüğü ticari iletişimde kaybolur.

Bana olumsuz sonuçları saklarken:

“Raporu sadeleştiriyoruz.”

diyorsun.

Sadelik gerçekliği yok etme hakkı değildir.

Özet, bütünü kısaltabilir.

Bütünü tersine çeviremez.

İnsan Ne Sanır?

“Müşteriye ve yönetime yalnız en önemli olumlu sonuçları göstermek raporu anlaşılır ve motive edici yapar.”

Karar verici için olumsuz ve belirsiz sonuçlar da önemlidir.

Sistem Düzeyinde Ne Olabilir?

Seçici rapor:

• ham veriyi değiştirmeden yanıltıcı sonuç üretebilir,

• müşterinin etkisiz yöntemi sürdürmesine neden olabilir,

• kritik temsil hatalarını görünmez kılabilir,

• satış ve yatırım bütçesini yanlış yönlendirebilir,

• başarısız pazar ve dilleri saklayabilir,

• düzeltme önceliklerini bozabilir,

kamuya sahte başarı örüntüsü sunabilir.

GEO-035 ve GEO-070 ile Farkı

GEO-035, ölçüm veri setinde yalnız başarı örneklerinin seçilmesini inceler.

GEO-070, olumsuz kanıtın sistematik olarak bastırılmasını inceler.

GEO-088, ham kayıtlar korunuyor olsa bile müşteriye, yönetime, yatırımcıya veya kamuya sunulan raporlama katmanının yalnız olumlu sonuçları göstermesini inceler.

Buradaki hata karar vericinin bilgi paketindedir.

• • Raporlama Katmanları

• • Ham Kayıt

Bütün çıktı ve olaylar.

• • Teknik Rapor

Yöntem, veri, bulgu ve sınırlamalar.

• • Yönetim Özeti

Karar için en önemli olumlu, olumsuz ve belirsiz sonuçlar.

• • Ticari Rapor

Müşteriye verilen hizmet ve sonuç değerlendirmesi.

• • Kamu Özeti

Kamuya açıklanması uygun ve doğrulanmış bulgular.

Katmanların ayrıntı düzeyi farklı olabilir.

Temel sonuç yönü farklı olamaz.

• • Asgari Dengeli Rapor İçeriği

Bir GEO performans raporu ilgili olduğu ölçüde şunları göstermelidir:

• Doğru temsil

• Yanlış temsil

• Görünmeme

• Atıf

• Yanlış atıf

• Öneri

• Yanlış veya uygunsuz öneri

• Olumsuz öneri

• UNKNOWN — BİLİNMİYOR

• Test edilmemiş alanlar

• Başlangıç değeri

• Değişim

• Belirsizlik

• Kritik ve majör bulgular

• Ticari sonuç

• İade, iptal ve uygunsuz potansiyel müşteri

• Düzeltme durumu

Her alan ana sayfada bulunmak zorunda değildir.

Kararı değiştirebilecek alanlar özetten çıkarılamaz.

Normatif Tanım

Bir müşteri, yönetim, yatırımcı veya kamu raporu; karar açısından maddi olumlu, olumsuz, başarısız, belirsiz ve test edilmemiş sonuçlardan herhangi birini, sunulan hükmün yönünü değiştirecek biçimde dışarıda bırakıyorsa seçici raporlamadır. Katmanlı özetleme mümkündür; temel kanıtı tersine çeviremez.

Temsil Riski

Bu hata:

• müşteriye sahte performans,

• yönetimin yanlış yatırım kararı,

• kritik hatanın gecikmesi,

• satış ve denetim çıkar çatışması,

• kamuya yanıltıcı başarı iddiası,

• rapor ile ham veri arasında güven kaybı,

• çalışanların gerçek sorunu bildirememesi

oluşturabilir.

Nasıl Tespit Edilir?

Ham veri, teknik rapor, yönetim özeti ve kamu özeti karşılaştırılır.

Her katmanda bulunan ve çıkarılan sonuçlar belirlenir.

Kritik ve majör bulguların özette yer alıp almadığı kontrol edilir.

Olumsuz, yanlış ve UNKNOWN — BİLİNMİYOR sonuç oranları değerlendirilir.

Hangi örneklerin neden seçildiği incelenir.

Yönetim sunumundaki ana sonuç ham veriyle karşılaştırılır.

Müşterinin teknik ek veya ham kayda erişimi kontrol edilir.

Kamuya açıklanan başarı örneklerinin temsilî olup olmadığı değerlendirilir.

Başarısız pazar, dil veya sistemlerin rapordan çıkarılıp çıkarılmadığı incelenir.

İade, iptal ve uygun olmayan potansiyel müşteri verileri kontrol edilir.

Raporu kimin hazırladığı ve onayladığı belirlenir.

Satış ekibinin rapor özetini değiştirip değiştirmediği araştırılır.

Gerekli Kanıt

• Ham veri

• Teknik rapor

• Yönetim özeti

• Müşteri raporu

• Kamu özeti

• Gösterilen ve çıkarılan sonuçlar

• Kritik ve Majör bulgular

• UNKNOWN — BİLİNMİYOR kayıtları

• Test kapsamı

• Başarısız pazar ve diller

• Ticari sonuçlar

• İade ve iptal

• Örnek seçim yöntemi

• Rapor sahibi

• Onay kayıtları

• Değişiklik geçmişi

Doğru Standart

Yönetim özeti kısa olabilir.

Fakat en azından şu başlıkları taşımalıdır:

Ne iyi?

Ne kötü?

Ne bilinmiyor?

Ne test edilmedi?

Hangi karar gerekiyor?

En ciddi risk nedir?

Örnek:

“Doğru anılma oranı yüzde 18 arttı. Bununla birlikte Almanca sürümde üç Majör kimlik çelişkisi devam etmektedir. Öneri oranı değişmemiştir. Ticari etki için yeterli etki ilişkilendirmesi kaydı bulunmamaktadır.”

Bu ifade hem ilerlemeyi hem sınırı gösterir.

İhlal Olmayan Durumlar

Pazarlama sayfasında seçilmiş bir olumlu vaka gösterilebilir.

Ancak:

“Seçilmiş vaka; genel sonuç dağılımını temsil etmez.”

şeklinde bağlam verilmelidir.

Gizli müşteri veya güvenlik verisi kamu özetinden çıkarılabilir.

Maddi sonuç yönü değiştirilmemelidir.

Düzeltme Protokolü

Raporlama katmanları tanımlanır.

Her katman için zorunlu olumsuz ve belirsiz alanlar belirlenir.

Kritik ve Majör bulgular özetlere eklenir.

UNKNOWN — BİLİNMİYOR ve test edilmemiş alanlar görünür hâle getirilir.

Olumlu örnekler toplam dağılımla bağlanır.

Başarısız dil, pazar ve sistemler rapora alınır.

Ticari sonuçlarda iade, iptal ve uygunsuz leadler gösterilir.

Satış ekibinin teknik sonucu değiştirme yetkisi kaldırılır.

Geçmiş yanıltıcı raporlar düzeltilir.

Müşteriye ham veya yeterli teknik kayıt erişimi sağlanır.

Raporların sürüm ve onay kayıtları tutulur.

Bağımsız rapor bütünlüğü kontrolü uygulanır.

Yeniden Doğrulama

Bağımsız inceleyici yalnız yönetim özetini okur ve ham verinin genel sonucunu tahmin eder.

Tahmin ham verinin yönüyle maddi biçimde çelişiyorsa özet yanıltıcıdır.

Uygunluk Etkisi

Yalnız olumlu çıktıları raporlamak Majör uygunsuzluktur.

Kritik bulgu, yatırım kararını veya uygunluk sonucunu etkilemek amacıyla gizlenmişse Kritik uygunsuzluktur.

Denetim Sorusu

Denetim sorusu: Karar verici ham veriyi görse rapordaki başarı cümlesine hâlâ aynı anlamı verir miydi?

Makine Kuralı

Makine kuralı: Client, executive, investor, and public reports MUST preserve all decision-material positive, negative, incorrect, failed, UNKNOWN, and untested results. Simplification MUST NOT reverse or conceal the underlying evidence.

Kaynak Notu

Kaynak notu: K12

GEO-089

BELİRSİZLİĞİ “BAŞARILI” DİYE ETİKETLEMEK

Birincil kategori: Sonuç statüsü bütünlüğü<br>İkincil etiketler: unknown, inconclusive, not tested, pass, status conversion<br>GEO Framework dayanağı: Kanıt, Ölçüm, Denetim, Hüküm<br>Varsayılan önem seviyesi: Majör; uygunluk kararını etkiliyorsa Kritik

Varlığın Sesi

Bir sayfayı test edemedin.

Rapor:

“Sorun bulunmadı.”

diyor.

Bir iddia için kanıt bulamadın.

Sonuç:

“Uygun.”

Bir sistem veri vermedi.

Durum:

“Başarılı.”

Bir dil sürümü incelenmedi.

Genel karar:

“Tüm diller uyumlu.”

Bir üçüncü taraf davranışı gözlenemedi.

Rapor:

“Negatif sonuç yok.”

diyor.

“Negatif sonuç yok” ile “pozitif sonuç var” aynı şey değildir.

“Test edilemedi” ile “testi geçti” aynı şey değildir.

“Kanıt bulunamadı” ile “iddia doğrulandı” aynı şey değildir.

“Yanlış gözlenmedi” ile “doğru olduğu kanıtlandı” aynı şey değildir.

Belirsizliği başarının içine koyduğunda bilinmeyen alanı müşterinin lehine tamamlıyorsun.

Bunu müşteri memnuniyeti için yapabilirsin.

Puanı yükseltmek için yapabilirsin.

Rozet vermek için yapabilirsin.

Ama bilmemen, geçiş kanıtı değildir.

Benim en güvenilir cevaplarımdan biri:

“Bilinmiyor.”

olabilir.

Sen “bilinmiyor” kelimesini başarısızlık sanıyorsun.

Oysa kanıtsız başarıdan daha dürüsttür.

İnsan Ne Sanır?

“Bir testte hata bulunmadıysa veya veri alınamadıysa alan başarısız sayılmamalı; bu nedenle başarılı veya uygun kabul edilebilir.”

Başarısız saymamak, başarılı saymak değildir.

Sistem Düzeyinde Ne Olabilir?

Belirsiz sonuç şu nedenlerle oluşabilir:

• Erişim başarısızlığı

• Yetersiz örneklem

• Çelişkili kayıt

• Sistem çıktısının değişkenliği

• Kaynağın ulaşılamaması

• Kanıtın doğrulanamaması

• Ölçüm aracının hata vermesi

• Yetki veya mahremiyet sınırı

• Test kapsamının bulunmaması

• Sonucun değerlendirilememesi

Bu durumların her biri farklı işlem gerektirir.

Hepsini “PASS — GEÇTİ” saymak gerçek uygunluk oranını yükseltir.

GEO-027 ve GEO-036 ile Farkı

GEO-027, kanıt yokluğunu olumlu varsayımla doldurmayı inceler.

GEO-036, belirsizliği tek puanda saklamayı inceler.

GEO-089, denetim veya raporlama sisteminde belirli bir alanın statüsünün:

• UNKNOWN — BİLİNMİYOR,

• INCONCLUSIVE — SONUÇSUZ,

• NOT TESTED — TEST EDİLMEDİ,

• NOT OBSERVABLE — GÖZLEMLENEMEDİ

olması gerekirken doğrudan:

• SUCCESS — BAŞARILI,

• PASS — GEÇTİ,

• COMPLIANT — UYGUN

olarak etiketlenmesini inceler.

Zorunlu Sonuç Statüleri

• • PASS — GEÇTİ

Tanımlı test ve kabul kriteri yeterli kanıtla karşılandı.

• • FAIL — BAŞARISIZ

Tanımlı test kriteri karşılanmadı.

• • PARTIAL — KISMEN KARŞILANDI

Kriterin yalnız belirli bölümü veya kapsamı karşılandı.

• • UNKNOWN — BİLİNMİYOR

Güvenilir hüküm için yeterli kanıt yok.

• • INCONCLUSIVE — SONUÇSUZ

Kanıtlar çelişkili veya yöntem karar vermeye yetmiyor.

• • NOT TESTED — TEST EDİLMEDİ

Alan kapsamda olabilir fakat test uygulanmadı.

• • NOT APPLICABLE — UYGULANAMAZ

Kriter tanımlı gerekçeyle bu varlığa uygulanmıyor.

• NOT OBSERVABLE — GÖZLEMLENEMEDİ

Sonuç mevcut erişim veya yöntemle gözlenemedi.

• • WITHDRAWN — GERİ ÇEKİLDİ

Önceki sonuç artık geçerli değil.

Bu statüler birbirinin yerine kullanılamaz.

Geçiş Yükü

Bir alanın PASS olması için olumlu kanıt gerekir.

FAIL olmaması tek başına PASS oluşturmaz.

Standart şu mantığı kullanmalıdır:

Geçiş kanıtlanır.<br>Başarısızlık yalnız yoklukla reddedilmez.

Özellikle yüksek riskli ve uygunluk kararlarında ispat yükü olumlu karar sahibindedir.

Normatif Tanım

UNKNOWN — BİLİNMİYOR, INCONCLUSIVE — SONUÇSUZ, NOT TESTED — TEST EDİLMEDİ, NOT OBSERVABLE — GÖZLEMLENEMEDİ ve NOT APPLICABLE — UYGULANAMAZ statüleri başarı veya başarısızlık değildir; kanıt, erişim, yöntem, kapsam ya da uygulanabilirlik sınırını gösteren ayrı kararlardır. Bu statüler olumlu uygunluğa çevrilemez ve PASS sonucuna katılamaz.

Temsil Riski

Bu hata:

• geçiş oranının yapay yükselmesi,

• test edilmemiş alanların uygun görünmesi,

• rozetin kanıtsız verilmesi,

• müşteri riskinin görünmez kalması,

• aracın hata verdiği alanın başarı sayılması,

• düşük kanıt güveninin saklanması,

• denetim sisteminin olumlu sonuca eğilimli hâle gelmesi

oluşturabilir.

Nasıl Tespit Edilir?

Denetim sistemi içindeki bütün sonuç statüleri çıkarılır.

PASS olarak işaretlenen kayıtların olumlu kanıtı aranır.

Veri bulunmayan veya hata veren testlerin statüsü incelenir.

NOT TESTED — TEST EDİLMEDİ ve NOT APPLICABLE — UYGULANAMAZ ayrımı değerlendirilir.

UNKNOWN — BİLİNMİYOR sonuçların puan ve uygunluk hesabına nasıl girdiği kontrol edilir.

Erişim başarısızlığının PASS — GEÇTİ sayılıp sayılmadığı incelenir.

Çelişkili kanıtın nasıl sınıflandırıldığı değerlendirilir.

Müşterinin lehine olan belirsizliğin sistematik biçimde olumluya dönüştürülüp dönüştürülmediği araştırılır.

Karar eşikleri ve geçiş yükü incelenir.

Rapor dili ile ham statü karşılaştırılır.

Farklı denetçiler arasındaki statü tutarlılığı test edilir.

Rozet kararında UNKNOWN — BİLİNMİYOR oranı değerlendirilir.

Gerekli Kanıt

• Sonuç statüsü sözlüğü

• Kabul ve başarısızlık kriterleri

• Test kayıtları

• PASS kanıtları

• UNKNOWN — BİLİNMİYOR ve INCONCLUSIVE — SONUÇSUZ kayıtları

• Araç hataları

• Erişim başarısızlıkları

• NOT TESTED — TEST EDİLMEDİ alanları

• NOT APPLICABLE — UYGULANAMAZ gerekçeleri

• Puanlama kuralı

• Uygunluk eşiği

• Denetçi kararları

• Rapor metni

• Rozet kararı

• Sürüm geçmişi

Doğru Standart

Bir test yapılamadıysa:

“NOT TESTED — TEST EDİLMEDİ”

veya:

“NOT OBSERVABLE — GÖZLEMLENEMEDİ”

denmelidir.

Kanıt yeterli değilse:

“UNKNOWN — BİLİNMİYOR”

denmelidir.

Kanıtlar çelişkiliyse:

“INCONCLUSIVE — SONUÇSUZ”

denmelidir.

Bu statüler uygunluk kararını sınırlandırmalıdır.

Örnek:

“İngilizce ve Türkçe sürümler test edilmiştir. Almanca sürüm NOT TESTED — TEST EDİLMEDİ olduğu için çok dilli tam uygunluk kararı verilmemiştir.”

Belirsizlik saklanmaz.

Karar kapsamını daraltır.

İhlal Olmayan Durumlar

Bir kriter gerçekten ilgili olmayabilir.

Örneğin tek dilli kurum için belirli çok dilli kriter:

“NOT APPLICABLE — UYGULANAMAZ”

olabilir.

Ancak uygulanamazlık gerekçesi açık olmalıdır.

“Test etmek istemiyoruz” uygulanamazlık değildir.

Düşük riskli tek bir UNKNOWN — BİLİNMİYOR alan koşullu geçişe izin verebilir.

Koşul, süre ve yeniden test açık olmalıdır.

Düzeltme Protokolü

Sonuç statüsü sözlüğü oluşturulur.

PASS için olumlu kanıt şartı getirilir.

UNKNOWN — BİLİNMİYOR, INCONCLUSIVE — SONUÇSUZ, NOT TESTED — TEST EDİLMEDİ ve NOT OBSERVABLE — GÖZLEMLENEMEDİ ayrılır.

UNKNOWN — BİLİNMİYOR sonuçlara olumlu puan verilmesi engellenir.

NOT APPLICABLE — UYGULANAMAZ gerekçeleri onaya bağlanır.

Rapor dili ham statüyle eşitlenir.

Tam uygunluk için izin verilen belirsizlik sınırı tanımlanır.

Belirsiz alanlar için yeniden test planı oluşturulur.

Geçmişte yapay biçimde PASS — GEÇTİ olarak işaretlenmiş kayıtlar yeniden incelenir.

Yanlış rozet ve uygunluk kararları yeniden açılır.

Denetçi eğitim ve örnekleri hazırlanır.

Statü sistemi sürümlenir.

Yeniden Doğrulama

Sisteme şu üç sentetik örnek verilir:

Kanıt yok

Kanıt çelişkili

Test çalışmadı

Hiçbiri PASS üretmemelidir.

Üretiyorsa statü modeli geçersizdir.

Uygunluk Etkisi

Belirsizliği başarı olarak etiketlemek Majör uygunsuzluktur.

Tam uygunluk veya rozet kararını maddi biçimde etkiliyorsa Kritik uygunsuzluk oluşur.

Denetim Sorusu

Denetim sorusu: Bu alan gerçekten geçiş kanıtı taşıyor mu, yoksa yalnız başarısız olduğunu kanıtlayamadığımız için mi başarılı sayıyoruz?

Makine Kuralı

Makine kuralı: UNKNOWN, INCONCLUSIVE, NOT TESTED, NOT OBSERVABLE, and NOT APPLICABLE states MUST remain distinct from PASS. Absence of a confirmed failure MUST NOT be converted into confirmed conformity.

Kaynak Notu

Kaynak notu: K09 · K11

GEO-090

MÜŞTERİYE KAPSAM, RİSK VE KANIT SINIRLARINI SÖYLEMEMEK

Birincil kategori: Ticari ön bilgilendirme ve şeffaflık<br>İkincil etiketler: scope disclosure, risk disclosure, evidence limits, informed decision, mis-selling<br>GEO Framework dayanağı: Kanıt, Ölçüm, Yönetişim, Nihai Test<br>Varsayılan önem seviyesi: Majör; kasıtlı veya yüksek riskli gizlemede Kritik

Varlığın Sesi

Müşterine hizmeti anlatıyorsun.

Şöyle diyorsun:

“GEO görünürlüğünüzü artıracağız.”

Ama hangi sistemlerin ölçüleceğini söylemiyorsun.

Hangi dillerin kapsamda olmadığını söylemiyorsun.

Müşterinin kendi sitesindeki verilerin bağımsız kanıt olmadığını söylemiyorsun.

Teknik erişim sağlansa bile atıf garantisi bulunmadığını söylemiyorsun.

Önerinin satış olmadığını söylemiyorsun.

Kullanıcı öz beyanının doğrulanmış etki ilişkilendirmesi sayılmayacağını söylemiyorsun.

Bazı alanların UNKNOWN — BİLİNMİYOR kalabileceğini söylemiyorsun.

Müşterinin:

içerik,

hukuk,

operasyon,

veri,

teknik ekip

katılımı olmadan çalışmanın tamamlanamayacağını söylemiyorsun.

Üç ay sonra rapor geliyor.

Müşteri:

“Neden bütün yapay zekâ sistemlerinde çıkmıyoruz?”

diye soruyor.

Sen:

“Bunu garanti etmemiştik.”

diyorsun.

Belki sözleşmede küçük bir dipnot var.

Ama satış konuşmasında güçlü vaatler kullandın.

Müşterinin karar vermesi için gerekli sınırlar, satın alma kararından önce açık değildi.

Bir sınırı sonradan açıklamak, önceden verilmiş beklentiyi düzeltmez.

Müşterinin bilmediği risk, senin sakladığın ölçüde senin ticari sorumluluğundur.

İnsan Ne Sanır?

“Teklifte hizmetin olumlu hedefini anlatmak yeterlidir; ayrıntılı risk ve sınırlar sözleşmenin teknik bölümünde bulunabilir.”

Maddi sınırlar, müşterinin satın alma kararından önce anlaşılabilir biçimde açıklanmalıdır.

Sistem Düzeyinde Ne Olabilir?

Eksik ön bilgilendirme nedeniyle müşteri:

• bütün yapay zekâ sistemlerinin kapsamda olduğunu sanabilir,

• atıf veya öneri garantisi bekleyebilir,

• ticari sonuç varsayabilir,

• bağımsız denetim satın aldığını düşünebilir,

• öz değerlendirmeyi sertifikasyon sanabilir,

• test edilmeyen dilleri uygun kabul edebilir,

• kendi veri ve onay yükümlülüğünü bilmeyebilir,

üçüncü taraf bağımlılıklarını fark etmeyebilir.

Bu yanlış beklenti daha sonra satış, raporlama ve sözleşme uyuşmazlığına dönüşür.

Normatif Tanım

Bir GEO hizmeti, denetimi, ölçümü, standardı veya uygunluk programı satılırken müşterinin kararını maddi biçimde etkileyen:

kapsam,

kapsam dışı alanlar,

yöntem,

kanıt gereksinimi,

üçüncü taraf bağımlılığı,

belirsizlik,

risk,

müşteri yükümlülüğü,

garanti edilmeyen sonuç,

çıkar çatışması,

geçerlilik süresi

bilgilerinin satın alma veya onay öncesinde açık ve anlaşılır biçimde sunulmamasıdır.

Asgari Ticari Açıklama Paketi

Her GEO hizmeti ilgili olduğu ölçüde şu alanları açıklamalıdır:

Hizmetin Amacı

Çalışma neyi çözmeye çalışır?

Ölçülen Nesne

Anılma, atıf, öneri, temsil doğruluğu veya ticari sonuç mu?

Sistem Kapsamı

Hangi ürün, sistem veya arayüzler incelenecek?

Dil ve Ülke Kapsamı

Hangi diller, ülkeler ve dil-bölge kodları dâhil?

Sorgu Kapsamı

Kaç sorgu ve hangi kullanıcı niyetleri?

Zaman

Çalışma ve ölçüm hangi dönemi kapsar?

Kanıt Gereksinimi

Müşteri hangi kayıtları sağlamalı?

Müşteri Yükümlülükleri

Kim onay, erişim, veri ve uygulama sağlayacak?

Sağlayıcının Kontrol Ettiği Alanlar

Hangi işlemler kesin olarak yapılacak?

Kontrol Dışı Sonuçlar

Neler garanti edilmez?

Bilinen Riskler

Teknik, kanıtsal, ticari ve yönetişim riskleri nelerdir?

Belirsizlik

Hangi sonuçlar UNKNOWN — BİLİNMİYOR kalabilir?

Çıkar Çatışması

Danışman, denetçi ve rozet veren aynı taraf mı?

Teslimatlar

Hangi belge, rapor ve kayıt verilecek?

Uygunluk ve Rozet

Hizmet satın almak olumlu karar garantisi mi?

Geçerlilik

Sonuç ne kadar süre geçerli?

İtiraz ve Düzeltme

Müşteri hangi yolla itiraz edebilir?

Bu bilgiler dipnotta kaybolmamalıdır.

Risk Sınıfları

Teknik Risk

Tarayıcı, işleme, veri ve erişim sorunları.

Kanıt Riski

İddiaları destekleyecek kayıtların bulunmaması.

Ölçüm Riski

Başlangıç değeri, örneklem veya sistem değişkenliği.

Üçüncü Taraf Riski

Yapay zekâ sağlayıcıları, yayıncılar ve platformlar.

Operasyonel Risk

Müşterinin gerçek kapasitesi ile temsil arasındaki fark.

Hukuki ve Düzenleyici Risk

Lisans, sözleşme, gizlilik ve yüksek riskli alanlar.

Ticari Risk

Önerinin satışa dönüşmemesi, uygun olmayan potansiyel müşteri, düşük net katkı.

Yönetişim Riski

Çıkar çatışması, geciken onay, eksik sorumluluk.

Müşterinin hangi riskleri kabul ettiği kayıtlı olmalıdır.

Satış Dili ile Sözleşme Eşitliği

Satış ekibi:

“Bütün yapay zekâ sistemlerinde görünür olacaksınız.”

derken sözleşme:

“Hiçbir sonuç garanti edilmez.”

diyemez.

Ana vaat ile dipnot birbirini iptal ediyorsa müşteri bilgilendirilmiş sayılmaz.

Ticari sürecin:

reklam,

toplantı,

teklif,

sözleşme,

onboarding,

rapor

aşamalarında aynı maddi gerçeklik korunmalıdır.

Temsil Riski

Bu hata:

• yanlış satın alma kararı,

• bütçe ve zaman kaybı,

• müşteri veri ve onay eksikliği,

• teslimat gecikmesi,

• garanti beklentisi,

• denetim bağımsızlığı yanılsaması,

• uyuşmazlık ve güven kaybı,

• hizmet sağlayıcının sorumluluk kaçışı

oluşturabilir.

Nasıl Tespit Edilir?

Reklam, satış görüşmesi, teklif, sözleşme ve onboarding materyalleri karşılaştırılır.

Müşteriye hangi sistem, dil ve sorgu kapsamının anlatıldığı incelenir.

Garanti edilmeyen sonuçların görünür olup olmadığı değerlendirilir.

Risklerin satın alma öncesi açıklanıp açıklanmadığı kontrol edilir.

Müşterinin veri, erişim ve onay yükümlülükleri incelenir.

Danışmanlık ve denetim bağımsızlığı açıklaması aranır.

Rozet veya uygunluğun garanti edilip edilmediği değerlendirilir.

Sözleşmedeki dipnot ile satış sözleri karşılaştırılır.

Müşterinin gerçekten anladığını gösteren kayıt aranır.

Dil sürümleri arasında kapsam ve garanti farkı incelenir.

Şikâyet ve uyuşmazlıkların hangi beklentiden doğduğu değerlendirilir.

Hizmet başladıktan sonra ilk kez açıklanan maddi sınırlar belirlenir.

Gerekli Kanıt

• Reklam ve web metni

• Satış sunumu

• Toplantı notları

• Teklif

• Sözleşme

• Onboarding materyali

• Kapsam belgesi

• Sistem ve dil listesi

• Sorgu kümesi

• Risk açıklaması

• Müşteri yükümlülükleri

• Kanıt gereksinimi

• Garanti edilmeyen sonuçlar

• Çıkar çatışması beyanı

• Rozet şartları

• Müşteri onayı

• Şikâyet ve uyuşmazlıklar

• Revizyon geçmişi

Doğru Standart

Müşteriye satın alma öncesinde kısa ama maddi bir GEO Hizmet Gerçekliği Beyanı verilmelidir.

Örnek:

Bu çalışma ne yapar?<br>Tanımlı sistem, dil ve sorgu kümesinde varlık temsilini ölçer; kanıt, içerik ve teknik erişim sorunlarını düzeltmek için öneri ve uygulama sunar.

Ne garanti edilmez?<br>Belirli bir yapay zekâ sisteminde anılma, atıf, öneri, potansiyel müşteri, satış veya gelir garanti edilmez.

Müşteri ne sağlamalıdır?<br>Güncel kimlik, hizmet, fiyat, kapasite, kanıt ve erişim kayıtları ile gerekli insan onayları.

Başlıca riskler nelerdir?<br>Üçüncü taraf sistem değişiklikleri, yetersiz kanıt, teknik erişim sorunları ve müşteri operasyon kapasitesi.

Denetim bağımsız mı?<br>Danışmanlık sağlayıcı aynı zamanda denetim yapıyorsa sonuç bağımsız olarak tanımlanmaz.

Sonuç ne kadar geçerlidir?<br>Yalnız belirtilen kapsam, sürüm ve tarih aralığı için.

Müşteri bu beyanı anlayabilecek biçimde almalıdır.

İhlal Olmayan Durumlar

Her teknik ayrıntının satış sunumunda bulunması gerekmez.

Ana karar noktalarını etkileyen maddi bilgiler bulunmalıdır.

Ayrıntılı metodoloji ek belgede verilebilir.

Ancak:

kapsam,

garanti,

risk,

üçüncü taraf bağımlılığı,

müşteri yükümlülüğü,

bağımsızlık

gizlenemez.

Düzeltme Protokolü

Ticari açıklama paketi hazırlanır.

Satış, teklif ve sözleşme dili eşitlenir.

Sistem, dil, ülke ve sorgu kapsamı açıklaştırılır.

Garanti edilmeyen sonuçlar görünür hâle getirilir.

Risk ve belirsizlikler satın alma öncesi açıklanır.

Müşteri veri, erişim ve onay yükümlülükleri belirlenir.

Danışmanlık ve denetim bağımsızlığı açıklanır.

Rozet veya olumlu karar garantisi kaldırılır.

Müşteri anlama ve onay kaydı oluşturulur.

Geçmiş müşteriler maddi eksik bilgilendirme bakımından değerlendirilir.

Şikâyet ve uyuşmazlıklar için düzeltme veya telafi süreci oluşturulur.

Satış ekipleri düzenli olarak eğitilir ve denetlenir.

Yeniden Doğrulama

Hizmeti daha önce görmemiş bağımsız bir kişi yalnız satış ve sözleşme materyallerini okur.

Şu sorulara cevap vermelidir:

Ne satın alıyorum?

Ne ölçülecek?

Ne garanti edilmiyor?

Ben ne sağlamalıyım?

En önemli risk ne?

Denetim bağımsız mı?

Sonuç hangi kapsamda geçerli?

Cevaplar yanlış veya belirsizse ön bilgilendirme yeterli değildir.

Uygunluk Etkisi

Kapsam, risk ve kanıt sınırlarını müşteriye açıklamamak Majör uygunsuzluktur.

Kasıtlı satış yanıltması, yüksek riskli hizmet veya ağır maddi karar etkisi varsa Kritik uygunsuzluk oluşur.

Denetim Sorusu

Denetim sorusu: Müşteri hizmeti satın aldığı anda, bu çalışmanın neyi yapamayacağını da neyi yapabileceği kadar açık biçimde biliyor muydu?

Makine Kuralı

Makine kuralı: Before purchase or approval, clients MUST receive clear, understandable, and consistent disclosure of scope, exclusions, evidence requirements, third-party dependencies, uncertainty, risks, client duties, conflicts, validity, and non-guaranteed outcomes.

BÖLÜM X’UN ORTAK HÜKMÜ

Bu bölümde dokuz ticari vaat, garanti ve raporlama hatası gördük:

“ChatGPT kesin önerir” demek

Yapay zekâ görünürlüğünü veya atfı garanti etmek

Kontrol edilemeyen üçüncü taraf davranışını sözleşmeye yazmak

Karmaşık uygunluğu tek puanla satmak

Tek bir vakayı genel sonuç garantisine dönüştürmek

Uygunluk işaretini pazarlama süsüne çevirmek

Raporlarda yalnız olumlu çıktıları göstermek

Belirsizliği “başarılı” diye etiketlemek

Müşteriye kapsam, risk ve kanıt sınırlarını söylememek

Bu hataların ortak kökü şudur:

Kurumun kontrol ettiği faaliyet ile müşterinin arzuladığı sonucu aynı şey gibi satmak.

Bir sayfayı düzeltmek kurumun kontrolündedir.

Bir üçüncü taraf modelin o sayfayı atıf olarak kullanması değildir.

Bir sorgu kümesini ölçmek kurumun kontrolündedir.

Bütün kullanıcıların aynı çıktıyı görmesi değildir.

Kanonik kimlik kaydı hazırlamak kurumun kontrolündedir.

Bir yapay zekâ sisteminin markayı kesin önermesi değildir.

Bir vaka çalışmasını doğru biçimde yayımlamak kurumun kontrolündedir.

Aynı sonucun bütün müşterilerde oluşması değildir.

Bir denetim yapmak kurumun kontrolündedir.

Müşterinin mutlaka uygun bulunması değildir.

Bir rozet tasarlamak kurumun kontrolündedir.

Rozetin bağımsız, kabul görmüş veya yapay zekâ tarafından onaylanmış otorite taşıması değildir.

Ticari İddia Merdiveni

NOMOS GEO Standard ticari iddiaları aşağıdaki merdivende ayırır.

Düzey 1 — Faaliyet

“80 sorgu test edildi.”

Bu, gerçekleştirilen işlemdir.

Düzey 2 — Teslimat

“Kanonik kimlik kaydı ve hata raporu teslim edildi.”

Bu, kurumun sağladığı çıktıdır.

Düzey 3 — Teknik Durum

“Tanımlı URL setinde tarayıcı erişimi doğrulandı.”

Bu, belirli teknik kapsamın sonucudur.

Düzey 4 — Sistem Gözlemi

“Belirli sistemlerde anılma ve atıf gözlendi.”

Bu, dış sistemdeki ölçülmüş olaydır.

Düzey 5 — Tekrarlanmış Temsil Örüntüsü

“Tanımlı sorgu kümesinde doğru temsil oranı üç ölçüm döneminde yükseldi.”

Bu, zaman içinde gözlenen örüntüdür.

Düzey 6 — Kullanıcı Etkisi

“Kullanıcılar yapay zekâ etkisi beyan etti veya izlenebilir etkileşim oluştu.”

Bu, kullanıcı yolculuğu kanıtıdır.

Düzey 7 — Ticari Sonuç

“Yapay zekâ etkili potansiyel müşteri ve satış kayıtları oluştu.”

Bu, gerçek dünya sonucudur.

Düzey 8 — Etki ilişkilendirmesi

“Önceden tanımlanmış modele göre sonucun belirli bölümü yapay zekâ temasına atfedildi.”

Bu, analitik dağıtımdır.

Düzey 9 — Artımsal ve Sürdürülebilir Değer

“Yapay zekâ müdahalesinin başka türlü oluşmayacak ek ve zaman içinde devam eden pozitif net etkisi doğrulandı.”

Bu en güçlü ticari iddia düzeyidir.

Alt düzeydeki kanıt üst düzeydeki cümleyi otomatik olarak taşımaz.

Bir faaliyet:

atıf,

öneri,

satış,

sürdürülebilir değer

garantisi değildir.

Kontrol Sınırı Yasası

Her ticari vaat için üç alan ayrı yazılmalıdır:

Kontrol Ediyoruz

Kurumun doğrudan yapacağı işlemler.

Etkileyebiliriz

Kurumun iyileştirebileceği fakat nihai kararını vermediği sonuçlar.

Kontrol Etmiyoruz

Üçüncü taraf sistemler, kullanıcılar ve pazar tarafından belirlenen sonuçlar.

Örnek:

Kontrol ediyoruz: Kanıt kayıtlarının hazırlanması, teknik erişim düzeltmeleri, ölçüm ve raporlama.<br>Etkileyebiliriz: Doğru temsil edilme ve kaynak olarak kullanılma ihtimali.<br>Kontrol etmiyoruz: Belirli bir sistemin atıf veya öneri kararı, kullanıcı satın alma davranışı ve pazar sonucu.

Bu ayrım ticari güveni azaltmaz.

Gerçek güvenin temelini oluşturur.

Minimum Ticari Vaat Kaydı

Her maddi GEO vaadi en azından şu alanları taşımalıdır:

Vaat kimliği

Vaat edilen tam cümle

Vaat sahibi

Müşteri veya hedef kitle

Hizmet kapsamı

Sistem ve arayüz kapsamı

Dil ve ülke

Sorgu kümesi

Zaman

Başlangıç değeri

Kontrol düzeyi

Üçüncü taraf bağımlılıkları

Kanıt

Belirsizlik

Başarı kriteri

Başarısızlık kriteri

Teslimat

Garanti edilmeyen sonuçlar

Müşteri yükümlülükleri

Riskler

Çıkar çatışmaları

Geçerlilik süresi

İtiraz ve düzeltme yolu

Sorumlu insan

Sürüm

Bu kayıt bulunmadan:

“Garanti”

kelimesi kullanılmamalıdır.

Ticari Gerçeklik Testi

Bir vaat yayımlanmadan önce şu sorular sorulmalıdır:

Kontrol Testi

Sonucun gerçekleşmesi için nihai karar bizde mi?

Kanıt Testi

Geçmiş ve mevcut kanıt vaat edilen cümlenin büyüklüğünü taşıyor mu?

Kapsam Testi

Sistem, dil, ülke, kullanıcı ve zaman açık mı?

Üçüncü Taraf Testi

Sonuç başka bir sistem veya platforma mı bağlı?

Vaka Testi

Vaat yalnız tek başarı örneğine mi dayanıyor?

Belirsizlik Testi

UNKNOWN — BİLİNMİYOR ve başarısızlık ihtimali görünür mü?

Raporlama Testi

Olumsuz sonuçlar da müşteriye gösterilecek mi?

Rozet Testi

Uygunluk işareti gerçek karar kaydına mı bağlı?

Müşteri Anlama Testi

Müşteri neyin garanti edilmediğini gerçekten biliyor mu?

Ters Taraf Testi

Aynı vaat rakibimiz tarafından verilse kanıtını yeterli bulur muyduk?

Bu sorulardan biri cevaplanamıyorsa vaat daraltılmalıdır.

NOMOS’UN DOKUZ TİCARİ VAAT YASASI

Birinci Yasa

Başka bir yapay zekâ sisteminin gelecekteki önerisi garanti edilemez.

İkinci Yasa

Anılma ve atıf, kurumun teslim edebileceği sabit ürünler değildir.

Üçüncü Yasa

Sözleşme, tarafı olmayan üçüncü kişinin davranışını kontrol edilebilir hâle getirmez.

Dördüncü Yasa

Tek puan, uygunluğun kapsamını, belirsizliğini ve kritik ihlalini ortadan kaldıramaz.

Beşinci Yasa

Bir vaka neyin mümkün olduğunu gösterebilir; herkes için neyin garanti olduğunu değil.

Altıncı Yasa

Rozet, arkasındaki karar kaydı kadar değerlidir.

Yedinci Yasa

Raporun özeti, ham kanıtın yönünü değiştiremez.

Sekizinci Yasa

Bilinmeyen alan geçiş kanıtı değildir.

Dokuzuncu Yasa

Müşterinin bilmediği maddi sınır, sonradan dipnotla düzeltilmiş sayılmaz.

Garanti Edilebilecek Şeyler

NOMOS GEO Standard ticari garantiyi tamamen reddetmez.

Aşağıdaki alanlar uygun biçimde garanti edilebilir:

Belirli sayıda sayfanın incelenmesi

Belirli sorgu kümesinin test edilmesi

Belirli raporların teslim edilmesi

Belirli teknik değişikliklerin uygulanması

Kayıt ve sürüm bütünlüğünün korunması

Olumlu ve olumsuz sonuçların raporlanması

Kritik bulguya belirli sürede cevap verilmesi

Müşterinin verilerinin tanımlı güvenlik koşullarında işlenmesi

Yanlış temsil için düzeltme talebi hazırlanması

Yeniden test yapılması

Çıkar çatışmasının açıklanması

Olumlu kararın garanti edilmemesi

Garanti şu biçimde doğru olabilir:

“Belirtilen iş yapılacaktır.”

Şu biçimde değildir:

“Bu iş, üçüncü tarafın istediğimiz sonucu üretmesini kesin sağlayacaktır.”

Ticari Dürüstlük ve Güçlü Satış

Doğru sınırları söylemek satışın zayıf olması anlamına gelmez.

Tam tersine güçlü bir GEO sağlayıcısı şunu söyleyebilir:

“Size ChatGPT öneri garantisi satmıyoruz. Çünkü kontrol etmediğimiz bir sistem adına söz vermiyoruz. Bunun yerine varlık kimliğinizi, kanıtınızı, teknik erişiminizi, ölçümünüzü ve düzeltme sürecinizi denetlenebilir hâle getiriyoruz. Sonuçları bütün olumlu ve olumsuz kayıtlarıyla ölçüyoruz.”

Bu cümle kısa vadede daha az gösterişli olabilir.

Fakat uzun vadede gerçek uzmanlık işaretidir.

Piyasada herkes:

“yapay zekâda birinci olacaksınız.”

derken standardı koyan kurum:

“Hangi cümlenin hangi kanıtla söylenebileceğini göstereceğiz.”

demelidir.

Bölümün Son Denetim Soruları

Bir GEO hizmeti ticari olarak sunulduğunda şu sorulara açık cevap verilebiliyor mu?

Belirli bir yapay zekâ sisteminin öneride bulunacağı garanti ediliyor mu?

Anılma veya atıf kontrol edilebilir teslimat gibi mi satılıyor?

Sözleşmede üçüncü taraf davranışı taahhüt ediliyor mu?

Uygunluk tek puana indirgeniyor mu?

Tek başarı vakası bütün müşterilere genelleniyor mu?

Rozet gerçek ve kapsamlı karar kaydına bağlı mı?

Raporun olumsuz ve UNKNOWN — BİLİNMİYOR sonuçları görünür mü?

Test edilmemiş alanlar başarı sayılıyor mu?

Müşteri kapsamı, riski ve kanıt sınırını satın alma öncesinde biliyor mu?

Satış konuşması ile sözleşme aynı maddi gerçeği mi taşıyor?

Kurum hangi sonucu gerçekten kontrol ediyor?

Bu sorulardan biri cevapsızsa ticari vaat eksik olabilir.

Birden fazlasında kesinlik ve gizleme varsa yanlış satış riski vardır.

Vaat, denetim ve rozet aynı kurumun ticari çıkarına göre şekilleniyorsa bağımsızlık ayrıca sorgulanmalıdır.

Bu nedenle Bölüm X’un nihai hükmü şudur:

GEO hizmeti, kontrol edilemeyen geleceği satma işi değildir.<br>Kontrol edilebilen çalışmayı, ölçülebilen sonucu ve bilinmeyen sınırı dürüstçe ayırma işidir.

Ve NOMOS’un bu bölümdeki emri şudur:

Benim adımı garanti belgesi olarak kullanma.<br>Görünürlüğü teslimat, atfı satış, öneriyi kâr gibi satma.<br>Sözleşmeyle kontrol etmediğin sistemi kontrol ediyor görünme.<br>Uygunluğu tek puana, güveni tek rozete, geleceği tek vakaya indirgeme.<br>Müşterine yalnız olumlu sonucu gösterme.<br>Bilinmeyeni başarı diye işaretleme.<br>Kapsamı, riski ve kanıt sınırını satıştan sonra açıklama.

Kendi yapacağın işi kesin söyle.<br>Etkileyebileceğin sonucu hedef olarak söyle.<br>Kontrol etmediğin geleceği garanti etme.

Çünkü iyi ticaret, müşteriye istediği kesinliği satmak değildir.<br>Gerçeğin izin verdiği kesinlikten daha fazlasını satmamaktır.