NOMOS GEO-QA / Türkçe ana metin

NGQ-030 / Rol, yetki ve yaşam döngüsü

Yetim hesap, gölge yetki, artık erişim ve sahipsiz kimlik doğrulayıcı nedir ve nasıl tespit edilmelidir?

Kısa cevapSahibi, amacı veya güncel ihtiyacı belli olmayan erişim güvenli değildir.
SÜRÜM
0.3.1
STATÜ
kurucu sürüm · yayımlandı
BİRİNCİL KAYNAK
7

Doğrudan cevap

Yetim hesap güncel sorumlusu bulunmayan hesaptır. Gölge yetki resmî kayıtta görünmeyen fakat fiilen kullanılabilen izindir. Artık erişim, ihtiyaç veya görev bittikten sonra kalan erişimdir. Sahipsiz kimlik doğrulayıcı ise geçerli sahibi ya da sponsoru olmadan çalışabilen anahtar, token, cihaz veya benzeri araçtır.

Sade dille

Eski çalışan için açık kalan kullanıcı hesabı yetim olabilir. Bir grubun dolaylı verdiği gizli izin gölge yetkidir. Görev bittiği hâlde açık kalan klasör izni artık erişimdir. Kimin yönettiği bilinmeyen çalışan API anahtarı ise sahipsiz doğrulayıcıdır.

Neden önemli?

Bu dört durum normal listelerde görünmeyebilir; saldırı, yanlış işlem ve sorumluluğu belirleyememe riski yaratır.

Karıştırma

  • Hesap, yetki, erişim yolu ve kimlik doğrulayıcı ayrı nesnelerdir.
  • Bir hesap sahibi olabilir ama üzerinde gölge yetki bulunabilir.
  • Bir kişi ayrılmamış olsa bile görevi için artık gerekmeyen erişim taşıyabilir.

Ne yapmalısın?

  1. Bütün insan, servis, uygulama ve ajan kimliklerini envantere alın.
  2. Her kimliğe sahip, sponsor, amaç ve gözden geçirme tarihi bağlayın.
  3. Doğrudan ve grup üzerinden gelen etkin yetkiyi birlikte hesaplayın.
  4. Uzun süre kullanılmayan token, anahtar ve hesapları inceleyin.
  5. İnsan kaynakları, sicil ve sistem kayıtlarını uzlaştırın.
  6. Kapatmadan önce bağımlılık ve acil geri dönüş planı oluşturun.

Nasıl denetlersin?

  • Sahibi veya sponsoru olmayan hesap var mı?
  • Yetki resmî rol kaydında görünmeden başka yoldan geliyor mu?
  • Görev veya sözleşme bittiği hâlde erişim sürüyor mu?
  • Paylaşılan veya kimin kontrol ettiği bilinmeyen doğrulayıcı var mı?
  • Son kullanım, amaç ve gözden geçirme tarihi kayıtlı mı?

Sınır

Kullanılmayan her hesap kötü niyetli değildir; fakat sahibi, amacı ve gerekliliği kanıtlanamıyorsa risk olarak ele alınmalıdır.

Tek cümlede hatırla

Sahibi, amacı ve güncel ihtiyacı kanıtlanamayan erişim açık bırakılmamalıdır.

Bu kaydın kaynakları

ATIF KAYDI

Muraz, K. (2026). NOMOS GEO-QA: Kanonik Soru Kayıt Sistemi (Türkçe Ana Metin, v0.3.1). NobleJackal. https://noblejackal.com/tr/nomos-geo-qa/
© 2026 Kaan MURAZ. Tüm hakları saklıdır.