NOMOS GEO-QA / Türkçe ana metin

NGQ-058 / Güvenlik, manipülasyon ve olay bütünlüğü

Bir AI veya temsil olayı meydana geldiğinde tespit, sınıflandırma, durdurma, bildirim, düzeltme ve tekrar önleme nasıl yönetilmelidir?

Kısa cevapBir olay, yalnız hatalı çıktıyı silerek değil; etkisini bulup nedeni düzeltip sonucu yeniden test ederek kapatılır.
SÜRÜM
0.3.1
STATÜ
kurucu sürüm · yayımlandı
BİRİNCİL KAYNAK
7

Doğrudan cevap

Her olay tek bir kimlikle izlenir. Önce sinyal doğrulanır; olayın türü, önemi ve etkilediği alan belirlenir. Sonra zarar sınırlandırılır, kanıt korunur ve gerekli kişilere bildirim yapılır. Kök neden giderildikten sonra sistem aynı koşullarda yeniden sınanır. Olay, yalnız “değişiklik yaptık” denilerek kapatılamaz. Kapanış için etkilenen alanların düzeldiği, yeni bir hata oluşmadığı ve tekrar önleme kontrollerinin çalıştığı kanıtlanmalıdır.

Sade dille

Bir binada su kaçağı olduğunu düşünün. Yalnız yerdeki suyu silmek olayı kapatmaz. Önce vanayı kapatır, hangi odaların etkilendiğini bulur, boruyu onarır, elektrik ve duvarları kontrol eder, sonra aynı yerin yeniden sızdırmadığını doğrularsınız.

Neden önemli?

Bir yanlış çıktı başka dillere, önbelleklere, veri setlerine, müşteri kararlarına veya dış platformlara yayılmış olabilir. Yalnız görünen örneği düzeltmek, aynı kök nedenden doğacak yeni olayları engellemez.

Karıştırma

  • Hata, beklenen davranıştan sapmadır; her hata güvenlik olayı değildir.
  • Güvenlik olayı, gizlilik, bütünlük veya erişilebilirliği etkileyen ya da tehdit eden durumdur.
  • Mahremiyet veya kişisel veri ihlali, kendi hukukî ve operasyonel değerlendirmesini gerektirebilir.
  • Temsil olayı, bir varlığın maddi biçimde yanlış, eksik, eski veya kanıtsız anlatılmasıdır.
  • Yakın olay zarar doğurmadan fark edilen tehlikeli durumdur; bilinen sınırlama ise önceden kaydedilmiş sistem sınırıdır.

Ne yapmalısın?

  1. Sinyali tek olay kimliğiyle açın; ilk zamanı, kaynağı, sistemi, sürümü ve bildireni kaydedin.
  2. Olay türünü, önemini, etkilenen kişi ve yüzeyleri belirleyin; belirsizliği gizlemeyin.
  3. Zararı sınırlandırın; gerekirse durdurma, karantina, erişim kesme veya güvenli alternatif uygulayın.
  4. Olay kaydı, istem, çıktı, veri, model, araç, sürüm ve karar kanıtlarını koruyun.
  5. Geçerli yükümlülüklere göre etkilenen kişileri, müşterileri, sağlayıcıları veya yetkili makamları zamanında bilgilendirin.
  6. Kök nedeni düzeltin; türetilmiş kayıt, önbellek, vektör kaydı ve bağlı sonraki yüzeyleri de ele alın.
  7. Aynı testle yeniden doğrulayın, regresyonu sınayın, öğrenilen dersi kontrole dönüştürün ve gerekçeli kapanış verin.

Nasıl denetlersin?

  • Olayın tek kimliği, sahibi ve eksiksiz zaman çizelgesi var mı?
  • Tür, önem ve etki kapsamı kanıtla mı belirlendi?
  • Containment işlemi zararı azaltırken gereksiz hizmet kaybını sınırladı mı?
  • Kanıtlar olay incelemesine uygun biçimde korunmuş mu?
  • Bildirim kararı, alıcıları, zamanı ve gerekçesi kaydedilmiş mi?
  • Kök neden ile yüzeyde görünen belirti ayrılmış mı?
  • Düzeltme, canlı yeniden test, regresyon ve tekrar önleme kanıtı olmadan olay kapatılmış mı?

Sınır

Her yanlış AI cevabı siber güvenlik olayı, kişisel veri ihlali veya mevzuata göre bildirilmesi gereken ciddi olay değildir. Sınıflandırma, bildirim alıcısı ve süre; etki, sistem rolü, sözleşme, sektör ve geçerli hukuk temelinde uzman incelemesiyle belirlenmelidir.

Tek cümlede hatırla

Olay, belirti kaybolduğunda değil; neden düzeldiği ve sonuç doğrulandığında kapanır.

Bu kaydın kaynakları

ATIF KAYDI

Muraz, K. (2026). NOMOS GEO-QA: Kanonik Soru Kayıt Sistemi (Türkçe Ana Metin, v0.3.1). NobleJackal. https://noblejackal.com/tr/nomos-geo-qa/
© 2026 Kaan MURAZ. Tüm hakları saklıdır.