NOMOS GEO-QA / Türkçe ana metin

NGQ-050 / Karar yaşam döngüsü, düzeltme ve unutma

Geçici kullanım kısıtlaması hangi kanıtlarla, kim tarafından ve hangi koşullar sağlandığında kaldırılmalıdır?

Kısa cevapKısıtlama süresi dolduğu için değil; ilk nedenin giderildiği, sistemlerin hazır olduğu ve yetkili insanın kanıtı onayladığı için kaldırılmalıdır.
SÜRÜM
0.3.1
STATÜ
kurucu sürüm · yayımlandı
BİRİNCİL KAYNAK
8

Doğrudan cevap

Serbest bırakma, kısıtlamayı başlatan nedenlerin her biri için tanımlı kapıları geçer. Güncel ve yetkili veri ile karar doğrulanır; silme, düzeltme veya modelden unutturma kanıtı incelenir; model, bilgi seçimi ve bağlı sonraki sistemler gereken güvenceye ulaşır. Kısıtlama sırasında oluşan kararlar gözden geçirilir, ilgili bildirimler tamamlanır, geri alma ve izleme planı hazırlanır. Yetkili insan karar sahibi her koşula GEÇTİ, KALDI veya ÇÖZÜLEMEDİ sonucu verir. Koşullu serbest bırakma yalnız dar kapsam ve ek kontrolle yapılır.

Sade dille

Arızalı makineye konan kırmızı etiket, takvimde bir hafta geçti diye çıkarılmaz. Parça onarılır, test yapılır, güvenlik sorumlusu kontrol eder ve sorun dönerse makineyi yeniden durdurma planı hazırlanır.

Neden önemli?

Erken serbest bırakma aynı yanlış veriyi veya model etkisini yeniden karara sokabilir. Gereksiz gecikme ise kişiyi hizmetten mahrum bırakabilir. Kapı ve yetki kaydı iki riski birlikte yönetir.

Karıştırma

  • Sürenin dolması yeniden incelemeyi başlatır; otomatik serbest bırakma değildir.
  • Neden giderildi beyanı ile doğrulanmış düzeltme kanıtı aynı değildir.
  • Tam serbest bırakma bütün kullanım alanlarını; kısmi serbest bırakma yalnız belirli düşük riskli alanı açar.
  • Koşullu serbest bırakma ek izleme, insan onayı veya dar kapsamla geçici kullanım sağlar.
  • Serbest bırakma kararı ile bağlı sonraki sistemlerin gerçekten açılması ayrı kanıt seviyeleridir.

Ne yapmalısın?

  1. İlk kısıtlama nedenlerini ve her neden için ölçülebilir serbest bırakma koşullarını listeleyin.
  2. Güncel veri, karar, kimlik, yetki ve düzeltme kaynağını yeniden doğrulayın.
  3. Silme, modelden unutturma, önbellek, model ve bağlı sonraki sistem sonuçlarını gereken güvence düzeyinde test edin.
  4. Kısıtlama döneminde etkilenmiş kararları ve kişileri belirleyip gerekli düzeltmeyi yapın.
  5. Değişikliği yapan kişiden uygun ölçüde ayrı yetkili insan serbest bırakma onayı alın.
  6. Tam, kısmi veya koşullu serbest bırakma kapsamını; geri alma, alarm ve izleme eşiğini kaydedin.
  7. Canlı sistem ve bağlı sonraki hedeflerde uygulanan serbest bırakmayı bağımsız geri okuma ve sonuç testiyle doğrulayın.

Nasıl denetlersin?

  • Kısıtlamayı doğuran bütün nedenler ayrı ayrı kapanmış mı?
  • Güncel otoritatif veri ve karar durumu doğrulanmış mı?
  • Silme, modelden unutturma veya model düzeltmesi yalnız sağlayıcı beyanına mı dayanıyor?
  • Kısıtlama sırasında oluşan karar ve zararlar gözden geçirilmiş mi?
  • Serbest bırakma yetkili ve uygun ölçüde bağımsız insan tarafından mı onaylandı?
  • Geri alma, izleme ve yeniden kısıtlama tetikleri hazır mı?
  • Karar kaydı ile canlı ve bağlı sonraki kullanım durumu eşleşiyor mu?

Sınır

Gerekli serbest bırakma kanıtı sistem mimarisi, veri türü, risk, sağlayıcı erişimi ve geçerli hukukla değişir. Bazı dış model etkileri tam doğrulanamayabilir; bu durumda tam serbest bırakma yerine dar kapsamlı kontrol veya ÇÖZÜLEMEDİ sonucu gerekebilir.

Tek cümlede hatırla

Takvim serbest bırakma vermez; kanıtlı kapılar ve yetkili insan verir.

Bu kaydın kaynakları

ATIF KAYDI

Muraz, K. (2026). NOMOS GEO-QA: Kanonik Soru Kayıt Sistemi (Türkçe Ana Metin, v0.3.1). NobleJackal. https://noblejackal.com/tr/nomos-geo-qa/
© 2026 Kaan MURAZ. Tüm hakları saklıdır.