Doğrudan cevap
Talep önce ayrı nesnelere bölünür: kaynak veri, karar içeriği, olay kaydı, denetim kaydı, yedek, model etkisi ve üçüncü taraf kopyası. Her nesne için silme, yok etme, anonimleştirme, kısıtlama veya belirli süre saklama kararı ayrı verilir. Saklama yalnız belirli bir hukukî, güvenlik veya hesap verebilirlik amacıyla, gerekli en az içerik ve erişimle sürer. Hukukî saklamanın sahibi, nedeni, kapsamı ve gözden geçirme tarihi bulunur. Silme makbuzu içeriğin gizli kopyasını değil, işlemin asgari kanıtını taşır.
Sade dille
Bir mektubu yok ederken “mektup şu tarihte usulüne göre imha edildi” yazan kısa makbuzu saklayabilirsiniz. Makbuz, mektubun bütün metnini gizlice kopyalamamalıdır.
Neden önemli?
Her şeyi silmek denetim ve hak arama kanıtını yok edebilir; her şeyi “denetim için” saklamak ise unutma talebini anlamsızlaştırır. Nesne ve amaç ayrımı bu iki uç riski sınırlar.
Karıştırma
- Silme erişimi ve olağan kullanımı sona erdirir; teknik yöntem bağlama göre değişir.
- Yok etme verinin geri getirilemezliğini daha güçlü biçimde hedefler.
- Anonimleştirme, kişiyle bağın makul biçimde yeniden kurulamamasını amaçlar.
- Hukukî saklama, belirli hukukî ihtiyaç için geçici ve denetlenebilir saklama kısıtıdır.
- Denetim makbuzu işlemi kanıtlar; silinen içeriğin tam yedeği değildir.
Ne yapmalısın?
- Talebi veri, karar, log, yedek, model etkisi ve üçüncü taraf nesnelerine ayırın.
- Her nesne için sahip, amaç, hukukî dayanak, saklama süresi ve uygun işlem yöntemini belirleyin.
- Gereksiz içeriği silin veya yok edin; korunacak kaydı içerik ve erişim bakımından en aza indirin.
- Hukukî saklama için yetkili sahibi, kapsamı, nedeni, başlangıcı, bitişi ve dönemsel incelemeyi kaydedin.
- Talebi alıcılara, bağlı sonraki sistemlere, yedek süreçlerine ve uygun olduğunda model incelemesine yayın.
- Silme makbuzunda nesne kimliği, yöntem, kapsam, zaman, sonuç ve kalan istisnayı koruyun.
- Kısıtlı kayıtların yeniden kullanımını ve süresi dolan saklamanın gerçekten sona erdiğini test edin.
Nasıl denetlersin?
- Talep bütün veri ve karar nesnelerine ayrılmış mı?
- Saklanan her alan için belirli amaç, dayanak ve süre var mı?
- Denetim gerekçesiyle silinen içeriğin tam kopyası korunmuş mu?
- Hukukî saklama dar, yetkili, tarihli ve dönemsel incelemeli mi?
- Bağlı sonraki sistemler, yedekler, dışa aktarımlar ve üçüncü taraflar kapsanmış mı?
- Model etkisi ile depolanan veri silmesi birbirine karıştırılmış mı?
- Makbuz, istisna ve kalan belirsizlik talep sahibine uygun biçimde açıklanmış mı?
Sınır
Silme, saklama, anonimleştirme, hukukî saklama ve kişiye bilgi verme yükümlülükleri yargı alanı ve somut amaçla değişir. Her talep bütün kayıtların yok edilmesini gerektirmez; her denetim amacı da sınırsız saklamayı haklı çıkarmaz. Hukukçu ve gizlilik uzmanı incelemesi gerekir.
Tek cümlede hatırla
Gereksiz içeriği silin; hesap verebilirlik için yalnız gerekli en az kanıtı koruyun.
Bu kaydın kaynakları
- S26NIST SP 800-53 Rev. 5, *Security and Privacy Controls*Standart
- S35W3C, *PROV-O: The PROV Ontology*Standart
- S46European Data Protection Board, *Opinion 28/2024 on Certain Data Protection Aspects Related to the Processing of Personal Data in the Context of AI Models*Resmî kurul görüşü
- S48Avrupa Birliği, Regulation (EU) 2016/679 — *General Data Protection Regulation*Mevzuat
- S49Kişisel Verileri Koruma Kurumu, 6698 sayılı *Kişisel Verilerin Korunması Kanunu*Resmî kurum/mevzuat
- S62European Data Protection Board, *Guidelines on Automated Individual Decision-Making and Profiling for the Purposes of Regulation 2016/679*Resmî kurul rehberi
- S63NIST SP 800-88 Rev. 2, *Guidelines for Media Sanitization*Resmî standart niteliğinde kurum rehberi
- S64Kişisel Verileri Koruma Kurumu, *Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi veya Anonim Hale Getirilmesi Hakkında Yönetmelik*Resmî kurum/mevzuat