Doğrudan cevap
Geçici kısıtlama başlarken neden, kapsam, vaka sahibi, karar sahibi ve zaman planı kaydedilir: alındı zamanı, ilk gerçek işlem, anlamlı güncelleme, hedef çözüm, azami ara süre ve üst inceleme tarihleri. Beklemede durumundaki her güncelleme somut ilerlemeyi ve sonraki eylemi göstermelidir. Güvenli kısmi hizmet, insan incelemesi veya hak koruması değerlendirilir. İlerleme yoksa süre sıfırlanmaz; üst inceleme ve gerekçeli karar başlatılır. Bekleme retle aynı pratik sonucu doğuruyorsa gizli ret olarak ele alınır.
Sade dille
Bir tamirci eşyanızı “incelemede” diyerek aylarca tutamaz. Size dosya numarası, sorumlu kişi, yapılan gerçek işlem, sonraki tarih ve çözülmezse kimin karar vereceğini söylemelidir. Bekletmek fiilen geri vermemek anlamına geliyorsa açık karar gerekir.
Neden önemli?
Süresiz bekleme, kurumun açık ret gerekçesi ve itiraz hakkı vermeden aynı sonucu uygulamasına yol açabilir. Hizmet kaybı, fırsat kaçırma ve yorgunluk zararı zamanla büyür.
Karıştırma
- Meşru bekleme, sahibi, ilerlemesi, iletişimi ve karar yolu bulunan ara durumdur.
- Durgun bekleme, tanımlı sürede gerçek ilerleme bulunmayan dosyadır.
- Süresiz kısıtlama, bitiş koşulu, azami süre veya zorunlu üst inceleme taşımayan durumdur.
- Gizli ret, açık ret kararı olmadan retle aynı sürekli sonucu üretir.
- Anlamlı güncelleme, yalnız “inceleniyor” değil; yapılan işi, engeli ve sonraki tarihi açıklar.
Ne yapmalısın?
- Kısıtlama başında neden, kapsam, vaka sahibi, karar sahibi ve kişiye etkisini kaydedin.
- Alındı, ilk maddi işlem, güncelleme, hedef çözüm, azami ara süre ve üst inceleme tarihlerini belirleyin.
- Her güncellemede yapılan gerçek işi, engeli, sorumluyu, sonraki işlemi ve tarihi bildirin.
- Güvenli kısmi hizmet, manuel yol, insan incelemesi ve sıra veya hak koruması sağlayın.
- Uzatmayı belirli kalan iş, yeni tarih, toplam süre, etki ve yetkili onayla sınırlayın.
- Transfer, kapatma–yeniden açma veya tekrar belge isteme yoluyla ilk vaka yaşını sıfırlamayın.
- Azami sürede üst inceleme, resmî gerekçeli karar, itiraz ve uygun giderim yolunu başlatın.
Nasıl denetlersin?
- Her bekleyen dosyada neden, sahibi, sonraki işlem ve tarih var mı?
- Gerçek maddi ilerleme mi var, yoksa yalnız genel durum mesajı mı?
- Azami ara süre ve zorunlu üst inceleme tanımlı mı?
- Uzatmalar toplam yaşı gizleyerek zincirlenmiş mi?
- Transfer veya yeniden açma ilk vaka saatini sıfırlamış mı?
- Hizmet mahrumiyeti, kişiye düşen ağır yük ve güvenli alternatif değerlendirilmiş mi?
- Bekleme fiilen ret sonucuna ulaştığı hâlde gerekçeli karar ve itiraz yolu verilmemiş mi?
Sınır
Kesin cevap süreleri ve gizli ya da yapıcı ret sonuçları yargı alanı, sektör, sözleşme, işlem ve karar türüne göre değişir. NOMOS GEO tek evrensel gün sayısı koymaz; geçici önlemin sahipsiz ve sınırsız hâle gelmesini engelleyen yönetişim kapıları önerir.
Tek cümlede hatırla
Bekleme ilerlemeye, korumaya, üst incelemeye veya karara ulaşmalıdır; karar vermenin kalıcı ikamesi olamaz.
Bu kaydın kaynakları
- S38NIST AI 600-1, *Artificial Intelligence Risk Management Framework: Generative Artificial Intelligence Profile*Standart niteliğinde gönüllü kurum rehberi
- S44NIST, *AI Risk Management Framework Playbook* ve AI RMF CoreGönüllü uygulama rehberi
- S48Avrupa Birliği, Regulation (EU) 2016/679 — *General Data Protection Regulation*Mevzuat
- S49Kişisel Verileri Koruma Kurumu, 6698 sayılı *Kişisel Verilerin Korunması Kanunu*Resmî kurum/mevzuat
- S50NIST AI 100-1, *Artificial Intelligence Risk Management Framework (AI RMF 1.0)*Standart niteliğinde gönüllü kurum çerçevesi
- S61Council of Europe, *Framework Convention on Artificial Intelligence and Human Rights, Democracy and the Rule of Law* (CETS No. 225)Uluslararası sözleşme/resmî kurum
- S62European Data Protection Board, *Guidelines on Automated Individual Decision-Making and Profiling for the Purposes of Regulation 2016/679*Resmî kurul rehberi
- S64Kişisel Verileri Koruma Kurumu, *Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi veya Anonim Hale Getirilmesi Hakkında Yönetmelik*Resmî kurum/mevzuat