NOMOS GEO-QA uygunluğu nasıl açıklanmalı, metni kim değiştirebilmeli…

Doğrudan cevap

Uygunluk beyanı önce neyin denetlendiğini açıklar: kayıtlar, sürüm, dil, yayın yüzeyi ve tarih. Geçilen kapılar, kalan istisnalar, denetim türü, karar sahibi ve geçerlilik süresi de yazılır. Öz değerlendirme, müşteri veya ortak incelemesi ve bağımsız üçüncü taraf denetimi aynı şey değildir; ayrı adlandırılır. Gerçek bir dış yetki yoksa “sertifikalı”, “resmî standart” veya “küresel olarak kabul edilmiş” denilemez. Kurucu sürümde nihai insan onayı ve değişiklik yetkisi Kaan MURAZ’dadır. Bu yetki ileride devredilecek ya da bir kurulla paylaşılacaksa değişiklik sürümlü ve kamusal bir kayıtla açıklanır.

Sade dille

Bir binanın denetim belgesini düşünün. Belgede hangi katların kontrol edildiği, ne zaman bakıldığı, kimin baktığı ve hangi kusurların kaldığı yazmalıdır. Yalnız “bu bina uygundur” cümlesi yeterli değildir. Ayrıca bina sahibi kendi kontrolünü belediye onayı gibi gösteremez.

Neden önemli?

Belirsiz uygunluk iddiası, sınırlı bir test sonucunu bütün sistem için garanti gibi gösterebilir. Değişiklik yetkisi ve arşiv planı yoksa eser sessizce bozulabilir, çatallanabilir veya sahibinin niyetinden farklı bir standarda dönüşebilir.

Karıştırma

Öz değerlendirme, kuruluşun kendi beyanıdır; bağımsız denetim değildir.
Denetlenmiş uygunluk, belirtilen kapsam ve sürümün tanımlı yönteme göre incelendiğini gösterir.
Bağımsız benimseme, dış tarafın çerçeveyi kendi isteğiyle kullanmasıdır; yayıncının iddiası olamaz.
Resmî standart statüsü, yetkili standardizasyon süreci gerektirir; eser yayımlamak tek başına bunu oluşturmaz.
Sertifikasyon, tanımlı yetki, şema, değerlendirme ve gözetim programı gerektirir; sıradan denetim raporuyla eşit değildir.

Ne yapmalısın?

Uygunluk kapsamını kayıt, dil, yüzey, sistem, sürüm, tarih ve geçerlilik süresiyle tanımlayın.
Zorunlu kapıları, kullanılan kanıtı, telafi etmeme sonucunu ve istisnaları beyana ekleyin.
Denetimi öz, ikinci taraf veya bağımsız üçüncü taraf olarak doğru sınıflandırın ve çıkarları açıklayın.
Sonucu GEÇTİ, KOŞULLU, KALDI veya ÇÖZÜLEMEDİ gibi tanımlı karar ve gerekçeyle yayımlayın.
Değişiklik önerisi, inceleme, Kaan MURAZ’ın kurucu onayı, değişiklik günlüğü, itiraz ve geri alma yolunu belgeleyin.
Türkçe ana metin, altı dil, şema, kaynak, dosya bütünlük özeti, DOI ve arşiv ilişkilerini her yayında kilitleyin.
Yetki devri, bakım durması veya kurum değişiminde emanet sahibini, arşivi ve son geçerli sürümü kamusal kayıtla koruyun.

Nasıl denetlersin?

Uygunluk beyanı tam olarak hangi kayıt, yüzey, dil ve sürümü kapsıyor?
Kanıt, istisna, geçerlilik tarihi ve karar sahibi görülebiliyor mu?
Öz değerlendirme bağımsız denetim gibi sunulmuş mu?
Kritik hata ortalama veya kısmi başarıyla gizlenmiş mi?
Resmî standart, sertifikasyon veya küresel benimsenme için gerçek dış yetki iddiası var mı?
Değişiklik, itiraz, sürüm, arşiv ve yetki devri süreci uygulanabilir mi?
Kurucu niyet ve son geçerli sürüm, kurum veya kişi değişse de doğrulanabilir mi?

Sınır

NOMOS GEO-QA bu sürümde NobleJackal tarafından önerilen kurucu çerçevedir; bağımsız olarak kabul edilmiş uluslararası resmî standart veya akredite sertifikasyon programı değildir. Uygunluk beyanı AI görünürlüğünü, kaynak gösterimini, sıralamayı, hukukî uygunluğu veya zararsız sonucu garanti etmez.

Tek cümlede hatırla

Bir standardın değeri kendisini ne kadar büyük ilan ettiğinde değil, hangi iddiayı hangi kanıtla, hangi sınır içinde ve kimin sorumluluğunda tuttuğunda ortaya çıkar.