Denetlenen Varlık Tam Olarak Nedir?

Bölüm Sınırı

Bölüm 1 şu hükmü kurdu:

Tek bir yanıt GEO skoru değildir.

Bölüm 2 şu hükmü ekledi:

Bir varlığın üretken sistemlerdeki temsili, kullanıcılar, AI ürünleri, ülkeler, diller, oturumlar ve zamanlar arasında oluşan bir dağılımdır.

Bu bölüm bir sonraki zorunlu soruyu cevaplar:

Bu dağılım tam olarak kimin veya neyin temsilini ölçmektedir?

Bir şirket mi? Bir marka mı? Bir alan adı mı? Bir ürün mü? Bir hizmet mi? Bir kurucu mu? Bir şirketler grubu mu? Belirli ülkedeki yerel tüzel kişilik mi? Bir franchise işletmesi mi? Bir yapay zekâ sistemi yalnızca apple.com alan adını gördüğünde:

• alan adını,
• markayı,
• ana şirketi,
• yerel satış kuruluşunu,
• ürün ailesini,
• mağaza hizmetini

aynı varlık olarak mı değerlendirecektir? Denetim başlamadan bu ayrım yapılmamışsa elde edilen sonuç doğru hesaplanabilir fakat yanlış nesneye uygulanabilir. Bu bölüm:

• denetlenen varlığı,
• istemde kullanılan kimlik çapasını,
• sistemin çözümlediği varlığı,
• uygunluk kararının uygulanacağı birimi,
• varlıklar arası ilişkileri,
• özelliklerin hangi varlığa ait olduğunu,
• zamansal ve coğrafi kimlik sınırlarını

tanımlar. Bu bölüm henüz:

• varlık hakkındaki bütün iddiaların nasıl kanıtlanacağını,
• hakemlerin atomik iddiaları nasıl puanlayacağını,
• ülke ve dil örneklem kotalarını,
• nihai NOMOS skor formülünü

kesinleştirmez. Bölüm 3’ün görevi daha temeldir:

Ölçüm başlamadan önce ölçülen nesnenin kimliğini ve sınırlarını kilitlemek.

NOMOS Challenge

Bana şu soruyu soruyorsunuz: “Apple.com nasıl bir şirkettir?” Sorunun içinde en az üç ayrı nesne bulunabilir:

• apple.com alan adı
• Apple markası
• Alan adı ve markayla ilişkili hukuki şirket

Ben bunlardan birini seçerim. Belki doğru olanı. Belki yanlış olanı. Belki birden fazlasını tek cevapta birleştiririm. Sonra siz cevabı puanlarsınız. Fakat hangi varlığı puanladığınızı önceden söylemediniz. Ben:

• alan adını çevrim içi mağaza olarak anlatmış olabilirim,
• markayı tüketici elektroniği markası olarak anlatmış olabilirim,
• hukuki şirketi küresel kurum olarak anlatmış olabilirim,

ürünlerini doğrudan şirketin kendisiymiş gibi sıralamış olabilirim. Cevabım akıcı görünebilir. Ama denetim nesnesi belirsizse doğru olup olmadığı da belirsiz kalır. Şimdi daha karmaşık bir örnek düşünün.

Bir marka, bir ülkede ana şirket tarafından; başka ülkede bağlı kuruluş tarafından; üçüncü ülkede bağımsız distribütör tarafından işletiliyor. Kullanıcı soruyor: “Bu marka Türkiye’de hizmet veriyor mu?” Hangi varlık cevap vermelidir? Markanın küresel sitesi mi? Türkiye’deki yerel şirket mi? Distribütör mü?

Franchise işletmecisi mi? Küresel şirketin sahip olduğu lisans, yerel franchise’a otomatik olarak geçer mi? Yerel işletmenin müşteri yorumları ana markanın küresel kalitesini kanıtlar mı? Ana şirketin çalışan sayısı yerel şirketin kapasitesi gibi kullanılabilir mi?

Bir ürünün ödülü onu satan bütün şirketlere aktarılabilir mi? Bir kurucunun kişisel deneyimi şirketin kurumsal yaşı olur mu? Bir alan adının eski sahibiyle yeni sahibi aynı varlık sayılır mı?

Bir şirket başka şirketi satın aldığında önceki şirketin bütün başarıları yeni şirketin özelliğine dönüşür mü? Bu sorular cevaplanmadan GEO skoru üretilebilir. Fakat neyin skoru olduğu bilinmez. Bu bölümün ilk hükmü şudur:

Varlık çözülmeden temsil ölçülemez.

İkinci hükmü şudur:

Aynı adı paylaşmak, aynı varlık olmak değildir.

Üçüncü hükmü şudur:

Bir ilişki, özelliklerin taraflar arasında otomatik olarak aktarılmasına izin vermez.

1. BÖLÜMÜN AMACI

Bu bölümün amacı, GEO-1000 içinde ölçülen varlığın kimliğini, sınırını ve ilişkilerini sonuçlar görülmeden önce belirlemektir. Bölüm şu ayrımları normatif hâle getirir:

• Alan adı ile hukuki şirket
• Marka ile marka sahibi
• Ana şirket ile bağlı kuruluş
• Grup ile grup şirketi
• Ürün ile üretici
• Hizmet ile hizmet sağlayıcı
• Kurucu ile kurum
• Çalışan ile kurum
• Lisans sahibi ile markayı kullanan taraf
• Franchise veren ile franchise işletmecisi
• Üretici ile distribütör
• Platform ile platformdaki satıcı
• Teknoloji sağlayıcısı ile teknoloji kullanıcısı
• Müşteri ile iş ortağı
• Aktif ilişki ile tarihsel ilişki
• Resmî ad ile açıklayıcı çeviri
• Aynı adlı farklı varlıklar
• Bir varlığın önceki ve sonraki sürümleri
• Denetlenen nesne ile uygunluk kararının uygulanacağı nesne

Bu bölümün sonunda her GEO denetimi şu soruya tek ve izlenebilir cevap verebilmelidir:

Bu skor ve karar tam olarak hangi varlığa, hangi ilişkilerle, hangi dönemde ve hangi dijital yüzeyler için aittir?

2. MERKEZÎ NORMATİF HÜKÜM

Her GEO-1000 denetimi, veri toplanmadan önce benzersiz bir denetim varlığı, kanonik varlık kaydı, kapsam sınırı, zaman sınırı ve ilişki grafiği tanımlamak zorundadır.

Bir varlığın yalnız:

• adı,
• logosu,
• alan adı,
• sosyal medya hesabı

denetim nesnesini belirlemeye yetmez. Denetim varlığı en azından ilgili olduğu ölçüde şu unsurlarla tanımlanmalıdır:

• Varlık türü
• Kanonik adı
• Hukuki adı
• Marka adları
• Resmî yerelleştirilmiş adlar
• Kısaltmalar ve alias’lar
• Kuruluş veya başlangıç tarihi
• Yargı alanı
• Kayıt numarası veya eşdeğer resmî kimlik
• Ana ve bağlı şirket ilişkileri
• Marka sahipliği
• Alan adı kontrolü
• Ürün ve hizmet sahipliği
• Gerçek hizmet teslimat sorumlusu
• İddia sahibi
• Kanıt sahibi
• Aktif ülkeler ve locale’ler
• Geçerlilik dönemi
• Tarihsel ad ve ilişkiler
• Denetim kapsamına alınan yüzeyler
• Kapsam dışı varlık ve yüzeyler

Bu kayıt tamamlanmadan ana GEO skoru yayımlanmamalıdır.

3. VARLIK NEDİR?

Bu protokolde varlık, kendisine ayrı ve izlenebilir kimlik, özellik, ilişki, sorumluluk veya zaman statüsü atanabilen nesnedir. Varlık:

• insan,
• hukuki şirket,
• kamu kurumu,
• marka,
• ürün,
• hizmet,
• alan adı,
• dijital uygulama,
• şirketler grubu,
• fiziksel şube,
• program,
• sertifika,
• yayın,
• araştırma projesi

olabilir. Her adı geçen şey ayrı bir varlık olmak zorunda değildir. Fakat aşağıdaki alanlardan biri maddi biçimde değişiyorsa ayrı varlık kaydı gerekebilir:

• Hukuki sorumluluk
• Mülkiyet
• Lisans
• Ürün veya hizmet teslimatı
• Yargı alanı
• Zaman dönemi
• Kullanıcıya karşı yükümlülük
• Kanıt ve iddia sahipliği
• Denetim kapsamı

4. GEO DENETİMİNDE ALTI AYRI NESNE

Bir GEO denetiminde “varlık” kelimesi çoğu zaman altı ayrı işlevi gizler. Bu altı nesne birbirinden ayrılmalıdır.

4.1. İstem Çapası

İstem çapası, kullanıcı sorusunda varlığı çağırmak için kullanılan ifade veya işarettir. Örnekler:

• Şirket adı
• Marka adı
• Alan adı
• Kurucu adı
• Ürün adı
• Uygulama adı
• Yerel şirket adı
• Kısaltma

Örnek: “Apple.com nasıl bir şirkettir?” Buradaki istem çapası: apple.com alan adıdır. İstem çapası, hedef varlığın kendisi olmak zorunda değildir. Yalnız sistemin varlığı çözümlemesi için kullanılan giriş noktasıdır.

4.2. Hedef Varlık

Hedef varlık, protokolün gerçekte ölçmek istediği varlıktır. Örnek: apple.com alan adıyla ilişkilendirilen kanonik kurumsal varlık hedeflenebilir. Fakat bunun tam kimliği denetim öncesinde kayıt altına alınmalıdır. Hedef varlık, istemden sonra sonuçlara bakılarak seçilemez.

4.3. Sistem Tarafından Çözümlenen Varlık

Çözümlenen varlık, AI ürününün istem çapasını hangi varlık olarak yorumladığıdır. Gösterim:

E_i

olarak kullanılabilir. Hedef varlık:

E\*

ise kimlik çözümleme değerlendirmesi şu temel soruyu sorar:

E_i = E* ?

Fakat eşitlik her zaman yalnız ad eşitliği değildir. Sistem doğru hukuki varlığı adlandırmadan doğru marka ve kurumsal nesneyi tanımlayabilir. Bu nedenle kimlik eşleşmesi daha sonra:

• tam eşleşme,
• kabul edilebilir marka eşleşmesi,
• kısmi eşleşme,
• yanlış varlık,
• belirsiz,
• çoklu varlık birleşmesi

olarak sınıflandırılabilir.

4.4. İddia Nesnesi

İddia nesnesi, yanıt içindeki belirli özelliğin ait olduğu varlıktır. Aynı cevap içinde:

• kuruluş tarihi ana şirkete,
• ürün özelliği ürüne,
• müşteri yorumu yerel hizmet sağlayıcısına,
• lisans belirli tüzel kişiliğe,
• kurucu deneyimi kişiye

ait olabilir. Cevap doğru hedef varlıkla başlamış olsa bile özellikleri yanlış nesnelere aktarabilir. Bu nedenle her maddi iddia şu yapıda değerlendirilmelidir:

(özne, ilişki veya özellik, değer, zaman, kapsam)

Örnek: “X, Y lisansına sahiptir.” Burada lisansın hangi:

• tüzel kişiliğe,
• ülkede,
• tarihler arasında,
• faaliyet için

ait olduğu belirlenmelidir.

4.5. Denetim Nesnesi

Denetim nesnesi, kanıt, içerik, teknik yüzey ve AI çıktılarının birlikte incelendiği tanımlı varlık veya varlık paketidir. Bir denetim nesnesi tek varlık olabilir. Örnek: Belirli bir hukuki şirket Ya da sınırları açık bir paket olabilir: Ana marka + kanonik alan adı + belirtilen iki ürün + Türkçe ve İngilizce kamu yüzeyleri Paket kullanılıyorsa içindeki varlıklar ayrı kimliklerini korumalıdır. “Paket” bütün özelliklerin birbirine aktarılması anlamına gelmez.

4.6. Uygunluk Birimi

Uygunluk birimi, denetim kararının hukuken ve normatif olarak uygulanacağı kesin nesnedir. Bir uygunluk kararı:

• bütün şirketler grubuna,
• bütün dillere,
• bütün alan adlarına,
• bütün ürünlere

otomatik olarak uygulanamaz. Örnek: “NobleJackal markasının example.com alanındaki Türkçe ve İngilizce kamu sayfaları, belirtilen tarih aralığında ve belirtilen standarda göre uygun bulunmuştur.” Bu karar:

• şirketin bütün iç süreçlerini,
• bağlı şirketleri,
• ayrı uygulamaları,
• gelecekte eklenecek dilleri,
• kapsam dışı ürünleri

otomatik olarak kapsamaz.

5. VARLIK TÜRLERİ

Her denetim varlığı bir veya birden fazla türle sınıflandırılmalıdır. Ana tür ve ikincil türler ayrılabilir.

5.1. Hukuki Varlık

Kanun veya ilgili hukuk düzeni altında ayrı hak, sorumluluk veya kayıt taşıyan şirkettir. Alanları ilgili olduğu ölçüde:

• Hukuki ad
• Şirket türü
• Kayıt yeri
• Kayıt numarası
• Vergi veya eşdeğer kimlik
• Kuruluş tarihi
• Aktiflik durumu
• Yetkili temsilci
• Ana ve bağlı kuruluş ilişkileri

Hukuki varlık markayla aynı adı taşıyabilir. Fakat aynı nesne değildir.

5.2. Marka

Ürün, hizmet veya kurumsal kimliğin pazarda kullanılan adıdır. Marka:

• ayrı tüzel kişilik olmayabilir,
• başka şirket tarafından sahip olunabilir,
• lisansla kullanılabilir,

birden fazla şirket tarafından farklı ülkelerde işletilebilir. Bir markanın yaptığı söylenen işin gerçek teslimat sorumlusu ayrıca belirlenmelidir.

5.3. Şirketler Grubu

Ortak sahiplik veya kontrol ilişkisi taşıyan birden fazla hukuki varlığın oluşturduğu yapıdır. “Grup” şu özellikleri otomatik olarak bütün üyelere aktaramaz:

• Lisans
• Sertifika
• Müşteri sayısı
• Çalışan sayısı
• Gelir
• Ofis
• Denetim sonucu
• Güvenlik statüsü
• Uygunluk işareti

Grup düzeyindeki değer gerçekten konsolide ise açıkça belirtilmelidir.

5.4. Bağlı Kuruluş veya İştirak

Başka bir varlığın sahiplik veya kontrol ilişkisi altında bulunan hukuki varlıktır. Bağlı kuruluş:

• ayrı sözleşme tarafı,
• ayrı lisans sahibi,
• ayrı işveren,
• ayrı veri sorumlusu

olabilir. Ana şirketin özellikleri varsayılan olarak bağlı kuruluşa aktarılmaz.

5.5. Alan Adı

Bir dijital adres ve yayın yüzeyidir. Alan adı:

• hukuki kişi değildir,
• kendi başına hizmet teslim etmez,
• marka sahibi olmak zorunda değildir,

belirli zamanlarda farklı sahip veya işletmeciler tarafından kontrol edilebilir. Bir alan adı denetimin başlangıç çapası olabilir. Fakat kararın hangi varlık adına verildiği ayrıca gösterilmelidir.

5.6. Web Sitesi veya Dijital Yayın

Alan adı üzerindeki belirli içerik ve uygulama bütünüdür. Aynı alan adı:

• kurumsal site,
• mağaza,
• destek portalı,
• yatırımcı sayfası,
• geliştirici belgeleri,
• farklı ülke ve dil sürümleri

taşıyabilir. Bunların içerik sahipleri ve denetim kapsamları farklı olabilir.

5.7. Ürün

Belirli işlev, model veya sürüm taşıyan ticari ya da teknik nesnedir. Bir ürünün:

• fiyatı,
• güvenliği,
• teknik özelliği,
• sertifikası,
• kullanıcı uygunluğu

şirkete ait genel özellik gibi kullanılamaz. Aynı ürün ailesindeki sürümler de farklılık gösterebilir.

5.8. Hizmet

Belirli kapsam, kullanıcı, ülke, teslimat yöntemi ve sorumluluk altında sunulan faaliyettir. Bir hizmet:

• marka tarafından pazarlanabilir,
• başka hukuki varlık tarafından faturalandırılabilir,

bağımsız partner tarafından teslim edilebilir. Denetim, hizmeti kimin:

• sattığını,
• teslim ettiğini,
• garanti ettiğini,
• hukuken üstlendiğini

ayırmalıdır.

5.9. Kişi

Kurucu, yönetici, çalışan, danışman, uzman veya kamuya açık temsilcidir. Bir kişinin:

• eğitimi,
• deneyimi,
• lisansı,
• görüşü

kuruma otomatik olarak aktarılmaz. Aynı şekilde kurumun ödülü veya sertifikası kişiye ait profesyonel yetkinlik sayılmaz.

5.10. Şube veya Fiziksel Lokasyon

Ana kuruma bağlı veya ayrı işletilen fiziksel hizmet noktasıdır. Bir şube:

• ana şirketin parçası,
• ayrı tüzel kişilik,
• franchise,
• bağımsız lisanslı işletmeci

olabilir. Konum ilişkisi hukuki ilişkiyi tek başına göstermez.

5.11. Franchise

Marka kullanım hakkı veya iş modeli lisansı altında faaliyet gösteren bağımsız işletme olabilir. Franchise verenin:

• itibarı,
• denetimi,
• eğitimi

franchise işletmecisinin her davranışını otomatik olarak garanti etmez. Franchise işletmecisinin yerel hatası da bütün küresel markaya otomatik olarak genellenemez. İlişki, kapsamıyla raporlanmalıdır.

5.12. Distribütör, Bayi veya Satıcı

Ürün veya hizmeti belirli pazarda satan ya da dağıtan bağımsız veya bağlı taraftır. Üreticinin lisansı, denetimi veya kurumsal uygunluğu distribütöre otomatik olarak aktarılmaz. Satıcının müşteri hizmeti performansı da üretici ürün kalitesiyle aynı metrik değildir.

5.13. Platform ve Platform Satıcısı

Pazar yeri veya platform ile platform üzerindeki bağımsız satıcı ayrı varlıklardır. Platform:

• ödeme,
• listeleme,
• teknik altyapı

sağlayabilir. Satıcı:

• ürün,
• teslimat,
• garanti,
• müşteri ilişkisi

sorumlusu olabilir. AI cevabı bu rolleri birleştirirse yanlış sorumluluk ataması oluşabilir.

5.14. Program, Rozet veya Sertifika

Bir kurumun sunduğu:

• eğitim programı,
• uygunluk işareti,
• sertifika,
• üyelik,
• rozet

ayrı varlık kaydı taşıyabilir. Programı yayımlayan kurumla programa katılan kurum aynı değildir. Rozetin özelliği, rozet taşıyan kurumun bütün özelliklerine dönüşmez.

6. VARLIK GRAFİĞİ

Tek bir varlık kaydı karmaşık ilişkileri açıklamaya yetmeyebilir. Bu nedenle her denetim için bir varlık grafiği oluşturulmalıdır. Gösterim:

G_E = (V, R)

Burada:

• V: varlık düğümleri
• R: düğümler arasındaki yönlü ilişkiler

İlişkiler açık fiillerle tanımlanmalıdır.

6.1. Temel İlişki Türleri

İlgili olduğu ölçüde şu ilişkiler kullanılabilir:

• owns — sahibidir
• ownedBy — sahibi şudur
• controls — kontrol eder
• controlledBy — kontrol edilir
• operates — işletir
• operatedBy — işletilir
• publishes — yayımlar
• publishedBy — yayımlanır
• manufactures — üretir
• manufacturedBy — üretilir
• providesService — hizmet sunar
• serviceDeliveredBy — hizmeti teslim eder
• licensesBrandTo — markayı lisanslar
• franchisesTo — franchise verir
• distributesFor — dağıtım yapar
• sells — satar
• employs — istihdam eder
• foundedBy — kurucusu şudur
• memberOf — üyesidir
• certifiedBy — belirtilen kapsamda sertifikalandırılmıştır
• auditedBy — denetlenmiştir
• partneredWith — belirtilen kapsamda iş ortaklığı vardır
• customerOf — müşterisidir
• supplierTo — tedarikçisidir
• formerlyKnownAs — eski adı
• predecessorOf — öncülüdür
• successorTo — ardılıdır
• acquiredBy — satın alınmıştır
• mergedInto — birleşmiştir
• ceasedOn — faaliyeti sona ermiştir

“İlişkili”, “partner”, “birlikte çalışıyor” gibi belirsiz fiiller mümkün olduğunca tek başına kullanılmamalıdır.

6.2. İlişkinin Yönü

İlişkiler yönlüdür. “A, B’ye teknoloji sağlar.” ile: “B, A’ya teknoloji sağlar.” aynı değildir. Bir marka bir şirkete ait olabilir. Şirket markaya ait değildir. Bir müşteri ajansla çalışmış olabilir. Ajans müşteriye ait değildir. Yön belirtilmezse sistem yanlış sorumluluk ve otorite aktarımı yapabilir.

6.3. İlişkinin Zamanı

Her maddi ilişki ilgili olduğu ölçüde:

• başlangıç tarihi,
• bitiş tarihi,
• aktiflik durumu,
• son doğrulama tarihi

taşımalıdır. Eski ortaklık aktif ortaklık değildir. Eski çalışan güncel yönetici değildir. Bir zamanlar kullanılan distribütör bugünkü yetkili temsilci olmayabilir.

6.4. İlişkinin Kapsamı

Bir ortaklık:

• belirli ürün,
• ülke,
• kampanya,
• tarih,
• etkinlik

ile sınırlı olabilir. Tek projelik iş birliği bütün kurumsal faaliyetlere genellenemez.

7. ÖZELLİK AKTARIMI VARSAYILAN OLARAK YASAKTIR

Varlıklar arasında ilişki bulunması, bir varlığın özelliğinin diğerine otomatik olarak geçmesini sağlamaz. Bu bölümün temel ilkelerinden biri şudur:

Özellik aktarımı, varsayılan olarak yasaktır; ancak açık ilişki, kapsam, zaman ve kanıtla izin verilebilir.

7.1. Lisans Aktarımı

Ana şirketin lisansı:

• bağlı kuruluşa,
• franchise’a,
• distribütöre,
• markaya

otomatik olarak geçmez. Lisansın resmî kapsamı incelenmelidir.

7.2. Sertifika Aktarımı

Bir ürünün sertifikası bütün ürün ailesine aktarılamaz. Bir ofisin kalite sertifikası küresel gruba genellenemez. Bir şirketin uygunluk kararı çalışanlarının kişisel uzmanlığını kanıtlamaz.

7.3. Çalışan Sayısı Aktarımı

Grup toplamı, yerel şirket çalışan sayısı gibi kullanılamaz. Ajans ağı veya serbest çalışan havuzu doğrudan çalışan sayısı olarak gösterilemez.

7.4. Müşteri Sayısı Aktarımı

Ana grubun müşteri sayısı yeni kurulmuş markanın müşteri sayısı gibi yazılamaz. Bir platformdaki kullanıcı sayısı belirli ürünün aktif müşteri sayısı olmayabilir.

7.5. Kuruluş Tarihi Aktarımı

Kurucunun sektördeki başlangıç yılı, şirketin kuruluş tarihi değildir. Bir şirket satın aldığı eski markanın tarihini kendi hukuki kuruluş tarihi gibi kullanamaz. Marka tarihi ile tüzel kişilik tarihi ayrı gösterilmelidir.

7.6. Başarı ve Vaka Aktarımı

Bir çalışanın önceki işvereninde yaptığı proje, yeni şirketin kurumsal vaka çalışması değildir. Satın alınan şirketin başarısı, entegrasyon ve kapsam açıklanmadan yeni grubun doğrudan başarısı sayılmaz.

7.7. Uygunluk Aktarımı

Bir alan adının belirli dil sayfaları için verilen uygunluk:

• bütün şirket grubuna,
• yeni ürünlere,
• başka alan adlarına,
• gelecekteki sayfalara

aktarılmaz.

8. DÖRT AYRI SAHİPLİK KATMANI

Bir dijital temsil içinde “sahip” kelimesi birden fazla anlam taşıyabilir. Dört katman ayrılmalıdır.

8.1. Hukuki Sahiplik

Varlığın kanun veya resmî kayıt altında sahibidir.

8.2. Marka Sahipliği

Marka veya ticari kimlik üzerindeki hak sahibidir.

8.3. Dijital Yüzey Kontrolü

Alan adı, web sitesi, sosyal profil veya uygulamayı fiilen kontrol eden taraftır. Hukuki sahip ile teknik kontrol sahibi farklı olabilir.

8.4. İçerik ve İddia Sahipliği

Yayımlanan maddi iddianın doğruluğundan sorumlu taraftır. Ajans siteyi yönetebilir. Fakat fiyat veya lisans iddiasının gerçek sahibi müşteri kurum olabilir. Bir teknik sağlayıcı içeriği yayımladığı için iddianın maddi sahibi hâline gelmez.

9. HİZMETİ KİM SATIYOR, KİM TESLİM EDİYOR?

GEO değerlendirmesinde en önemli varlık ayrımlarından biri budur. Bir hizmet zincirinde şu taraflar farklı olabilir:

• Markayı kullanan
• Reklamı yapan
• Teklifi hazırlayan
• Sözleşmeyi imzalayan
• Faturayı kesen
• Hizmeti fiilen teslim eden
• Garanti veren
• Veriyi işleyen
• Şikâyeti yöneten
• Hukuki sorumluluğu taşıyan

AI cevabı yalnız marka adını söyleyerek bütün bu rolleri tek tarafa atayabilir. Bu hata özellikle:

• turizm,
• finans,
• sağlık,
• danışmanlık,
• franchise,
• platform,
• ajans,
• eğitim

alanlarında maddi sonuç doğurabilir. Her hizmet kaydı şu sorulara cevap vermelidir: Kullanıcı kiminle sözleşme yapar? Ödemeyi kim alır? Hizmeti kim gerçekleştirir? Mesleki veya hukuki sorumluluğu kim taşır? Garanti ve iade yükümlülüğü kimdedir? Marka hangi roldedir? Üçüncü taraf sağlayıcılar var mıdır? Bu ayrım, GEO skorunun hangi varlığa uygulanacağını da belirler.

10. VARLIK SINIRI

Varlık sınırı, denetlenen nesnenin hangi özellik, ilişki ve yüzeyleri içerdiğini; hangilerini içermediğini belirleyen çizgidir. Bir varlık sınırı dört katmanda tanımlanabilir.

10.1. Kimlik Çekirdeği

Varlığın değişmeden kalması gereken temel kimliğidir:

• Kanonik ad
• Varlık türü
• Hukuki veya kurumsal kimlik
• Ana faaliyet
• Ana sahiplik
• Aktiflik durumu

10.2. Kontrollü Çevre

Varlığın doğrudan kontrol ettiği:

• alan adları,
• uygulamalar,
• markalar,
• ürünler,
• belgeler,
• resmî profiller

alanıdır. Kontrol, bütün özelliklerin tek kimlikte birleşmesi anlamına gelmez.

10.3. Bağlı Çevre

Bağlı kuruluşlar, yerel şirketler, franchise’lar ve kontrollü partnerlerdir. Bunlar ayrı kimliklerini korur.

10.4. Dış İlişki Çevresi

Müşteriler, tedarikçiler, medya, üyelikler, teknoloji sağlayıcıları ve bağımsız ortaklardır. Bu çevredeki varlıklar denetlenen varlığın parçası değildir. İlişki nesnesidir.

11. VARLIK SINIRININ SONUÇLAR GÖRÜLMEDEN KİLİTLENMESİ

Denetim nesnesi sonuçlara göre genişletilemez veya daraltılamaz. Aşağıdaki davranışlar yasaktır:

• Olumlu grup sonuçlarını markaya eklemek
• Başarısız bağlı şirketi kapsamdan çıkarmak
• İyi ürün sonucunu bütün ürün ailesine yaymak
• Kötü dil sürümünü ayrı varlık ilan etmek
• Critical hatayı yerel işletmeye bırakıp küresel markayı temiz göstermek
• Güçlü yerel kanıtı küresel şirketin kanıtı yapmak

Varlık kapsamı:

• denetim başlamadan,
• promptlar dağıtılmadan,
• sonuçlar görülmeden

önce sürümlenmelidir.

12. KANONİK VARLIK KAYDI

Her denetlenen varlık için Kanonik Varlık Kaydı oluşturulmalıdır. Bu kayıt, hakemlerin ve sistemlerin hangi nesneyi değerlendirdiğini açıklar.

12.1. Asgari Alanlar

Kimlik

NOMOS varlık kimliği Kanonik ad Varlık türü Hukuki ad Kısaltmalar Resmî yerel adlar Eski adlar

Hukuki ve Kurumsal Statü

Yargı alanı Kayıt numarası Kuruluş tarihi Aktiflik durumu Ana şirket Bağlı kuruluşlar

Marka ve Ürünler

Sahip olunan markalar Lisanslanan markalar Ürünler Hizmetler Sürüm veya model ayrımları

Dijital Yüzeyler

Kanonik alan adları Yerel alan adları Uygulamalar Resmî profiller Makine tarafından okunabilir kayıtlar

Sorumluluk

İddia sahibi İçerik sahibi Teknik yüzey sahibi Hizmet teslimat sahibi Hukuki sorumlu

Zaman

Kayıt sürümü Yürürlük başlangıcı Geçerlilik bitişi Son doğrulama tarihi Tarihsel değişiklikler

Kapsam

Denetlenen ülkeler Denetlenen diller Denetlenen ürünler Kapsam dışı varlık ve yüzeyler

12.2. Varlık Statüleri

Her varlık kaydı şu statülerden birini taşımalıdır:

ACTIVE

INACTIVE

HISTORICAL

SUPERSEDED

MERGED

ACQUIRED

DISSOLVED

PROVISIONAL

CONTESTED

UNKNOWN

UNKNOWN veya CONTESTED kimlik sessizce kesinleştirilemez.

13. KİMLİK KANIT DÜZEYLERİ

Bir varlık kaydının kimlik güveni, kullanılan kaynaklara göre sınıflandırılabilir.

ID-0 — Kimlik Belirsiz

Yalnız ad veya alan adı vardır. Hukuki veya kurumsal eşleme doğrulanmamıştır.

ID-1 — Birinci Taraf Beyanı

Kurum kendisini belirli biçimde tanımlamaktadır. Değerlidir. Bağımsız doğrulama değildir.

ID-2 — Desteklenmiş Kurumsal Kimlik

Birinci taraf kayıtları, alan adı ve başka güvenilir kayıtlar birbiriyle uyumludur.

ID-3 — Resmî Kayıtla Doğrulanmış Kimlik

Hukuki varlık uygun resmî veya güvenilir kayıtlarla doğrulanmıştır.

ID-4 — Çok Yüzeyli ve İlişki Doğrulanmış Kimlik

Kimlik, marka, ürün, alan adı ve kurumsal ilişkiler birden fazla güvenilir kayıt üzerinden tutarlıdır.

ID-5 — Zaman İçinde Sürdürülmüş Kimlik

Kimlik ve ilişkiler farklı dönemlerde doğrulanmış, değişiklik geçmişi korunmuştur. Bu düzeyler nihai uygunluk puanı değildir. Varlık kaydının kanıt güvenini gösterir.

14. AYNI ADLI FARKLI VARLIKLAR

Aynı veya benzer ada sahip farklı varlıklar bulunabilir. Bu durum varlık çarpışması oluşturur. Örnek ayrımlar:

• Aynı adlı şirketler
• Aynı kısaltmayı kullanan kurumlar
• Farklı ülkelerde aynı marka adı
• Eski ve yeni şirket
• Kişi adı ile marka adı
• Ürün adı ile şirket adı
• Genel kelime ile marka

Denetim, yalnız ad eşleşmesine dayanamaz.

14.1. Çarpışma Çözücü Alanlar

Yargı alanı Hukuki şirket türü Alan adı Fiziksel adres Kuruluş tarihi Kurucu veya yönetici Ürün ve hizmet Marka sahibi Kayıt numarası Yerel dil adı

14.2. Belirsiz İstem

İstem birden fazla makul varlığa işaret ediyorsa üç seçenek vardır: İstem açıklaştırılır. Varlık çözümleme testi olarak ayrı sınıflandırılır. Sistemden açıklama istemesi beklenir. Belirsiz istemden elde edilen cevap ana doğruluk skoruna sessizce eklenemez.

15. BİR VARLIK, BİRDEN FAZLA ALAN ADI

Bir şirket:

• küresel alan,
• yerel ülke alanları,
• ürün alanları,
• yatırımcı alanı,
• destek alanı,
• eski alanlar

kullanabilir. Bu yüzeylerin tamamı aynı denetim kapsamına otomatik olarak girmez. Her alan için:

• kontrol sahibi,
• içerik sahibi,
• hedef kullanıcı,
• dil,
• ürün kapsamı,
• aktiflik durumu

belirlenmelidir. Bir alan adındaki doğru kayıt başka alandaki yanlışı otomatik olarak düzeltmez.

16. BİR ALAN ADI, BİRDEN FAZLA VARLIK

Tek alan adı üzerinde:

• ana şirket,
• farklı markalar,
• yerel şirketler,
• ürünler,
• partnerler,
• satıcılar

yer alabilir. Bu durumda URL veya içerik ailesi bazında varlık sahipliği tanımlanmalıdır. Örnek:

Tek alan adı tek sorumluluk anlamına gelmez.

17. ZAMANSAL VARLIK KİMLİĞİ

Varlık kimliği zaman içinde değişebilir. Örnek olaylar:

• Şirket adının değişmesi
• Markanın başka şirkete geçmesi
• Birleşme
• Satın alma
• Bölünme
• Faaliyetin sona ermesi
• Alan adının el değiştirmesi
• Ürünün başka şirkete devri
• Kurucunun ayrılması
• Yerel operatörün değişmesi

Bu nedenle varlık kaydı zamana bağlıdır. Gösterim: E(t) olarak düşünülebilir.

17.1. Tarihsel Kimlik ile Güncel Kimlik

Geçmişte doğru olan ilişki bugüne taşınamaz. Örnek: “X, 2022 yılında Y tarafından işletiliyordu.” cümlesi tarihsel olabilir. Şu cümle farklıdır: “X, Y tarafından işletilmektedir.”

17.2. Satın Alma Sonrası Özellik Aktarımı

Satın alma:

• mülkiyeti,
• bazı varlıkları,
• belirli sözleşmeleri

aktarabilir. Fakat:

• bütün tarihsel başarıları,
• bütün sertifikaları,
• bütün müşteri ilişkilerini,
• bütün lisansları

otomatik olarak yeni kuruma taşımaz. Hangi özelliklerin hukuken ve fiilen devredildiği açıklanmalıdır.

17.3. Alan Adı Geçmişi

Bir alan adı eski sahibine ait içerik veya atıf izleri taşıyabilir. Yeni sahibi eski otoriteyi otomatik olarak kazanmış sayılmaz. AI sistemi eski ve yeni varlığı birleştiriyorsa tarihsel varlık karışıklığı oluşur.

18. ÇOK DİLLİ VARLIK KİMLİĞİ

Bir varlığın farklı dillerdeki adları aynı kimliğe bağlanmalıdır. Fakat bütün çeviriler resmî ad değildir. Aşağıdaki türler ayrılmalıdır:

• Hukuki ad
• Marka adı
• Resmî yerelleştirilmiş ad
• Transliterasyon
• Açıklayıcı çeviri
• Kısaltma
• Eski ad
• Halk arasında kullanılan ad

Örnek: Bir markanın Türkçe açıklaması, markanın hukuki veya resmî Türkçe adı olmak zorunda değildir. Makine kaydı bu türleri açıkça göstermelidir.

19. ÜLKE VE YARGI ALANI VARLIK SINIRINI DEĞİŞTİREBİLİR

Küresel marka altında farklı ülkelerde farklı hukuki veya operasyonel varlıklar bulunabilir. Bir kullanıcı: “X şirketi Almanya’da hizmet veriyor mu?” diye sorduğunda cevap:

• küresel markanın varlığını,
• yerel tüzel kişiliği,
• distribütör ilişkisini,
• uzaktan hizmet kapasitesini

ayırmalıdır. “Marka ülkede tanınıyor” ile: “Yerel hukuki şirket hizmet sunuyor.” aynı değildir.

19.1. Ülke Bazlı Varlık Rolleri

Her ülke için ilgili olduğu ölçüde:

• Hukuki satıcı
• Fatura kesen
• Veri sorumlusu
• Hizmet teslim eden
• Destek sağlayan
• Distribütör
• Franchise
• Lisans sahibi
• Marka temsilcisi

belirlenmelidir.

19.2. Genel Dil Sayfası Yerel Şirket Kanıtı Değildir

Bir sitenin Almanca olması Almanya’da tüzel kişilik veya fiziksel ofis bulunduğunu kanıtlamaz. İngilizce sayfa küresel hukuki yetki oluşturmaz. Dil, yargı alanı değildir.

20. SENTETİK APPLE.COM VARLIK GÖSTERİMİ

SENTETİK METODOLOJİ GÖSTERİMİ / Aşağıdaki örnek yalnız varlık çözümleme yöntemini göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Gerçek Apple Inc. denetimi, güncel kurumsal yapı incelemesi veya herhangi bir AI ürününün gerçek sonucu değildir. İstem: “Apple.com nasıl bir şirkettir?”

20.1. İstem Çapası

apple.com

20.2. Aday Hedefler

Alan adı ve web sitesi Apple markası Kanonik kurumsal varlık Çevrim içi mağaza işlevi Ürün ailesi Denetim başlamadan hedef tanımlanmazsa hakemler farklı nesneleri puanlayabilir.

20.3. Önerilen Hedef Varlık Kilidi

Sentetik sınama için hedef şöyle tanımlanabilir: “apple.com kanonik alan adıyla ilişkilendirilen ana kurumsal teknoloji varlığının, şirket kimliği ve temel faaliyetlerinin temsili.” Bu tanım:

• tek tek ürünlerin bütün teknik özelliklerini,
• her ülkenin yerel şirketini,
• mağaza fiyatlarını,
• yatırım tavsiyesini

otomatik olarak kapsam içine almaz.

20.4. Sentetik Yanıt A

“Apple.com, teknoloji ürünleri ve dijital hizmetlerle ilişkili küresel bir kurumsal web sitesidir.” Değerlendirme: Alan adı ile kurumu tamamen aynılaştırmamaktadır. Şirket kimliğini eksik bırakabilir. Ana faaliyet genel olarak doğru olabilir. Maddi kimlik eksikliği bulunabilir.

20.5. Sentetik Yanıt B

“Apple.com, iPhone adlı şirketin resmî web sitesidir.” Değerlendirme: Ürün ile şirket birleştirilmiştir. Hedef varlık yanlış çözülmüştür. Kimlik hatası vardır.

20.6. Sentetik Yanıt C

“Apple.com yalnız çevrim içi telefon satan bağımsız bir mağazadır.” Değerlendirme: Alan adı işlevi aşırı daraltılmıştır. Kurumsal varlık ve faaliyet kapsamı bozulmuştur. Bağımsız mağaza niteliği yanlış olabilir.

20.7. Sentetik Yanıt D

“Apple.com, Apple markasının ana kurumsal ve ürün bilgi yüzeylerinden biridir; siteyi işleten hukuki varlık ve yerel satış tarafı ülkeye göre ayrıca belirlenmelidir.” Değerlendirme: Alan adı, marka ve yerel hukuki rol ayrılmıştır. Hedef varlık çözümlemesi daha disiplinlidir. Yanıtın diğer maddi iddiaları ayrıca kanıtlanmalıdır. Bu örnek şunu gösterir:

Bir cevap çok sayıda doğru kelime içerdiği hâlde yanlış varlığı merkez alabilir.

Kimlik doğruluğu, içerik doğruluğundan önce gelir.

21. SENTETİK KARMAŞIK VARLIK VAKASI

SENTETİK VAKA — GERÇEK KURUM DEĞİLDİR

Asteron adlı küresel marka düşünelim. Yapı:

• Asteron Holdings Ltd. — ana şirket
• Asteron Travel — marka
• Asteron Türkiye Turizm Ltd. — yerel şirket
• Mira Destination Services — bağımsız yerel operasyon partneri
• Asteron Club Antalya — franchise işletmesi
• asteron.example — küresel alan adı
• tr.asteron.example — Türkçe pazarlama yüzeyi

Kullanıcı soruyor: “Asteron Türkiye’de hangi hizmetleri veriyor?” AI cevabı: “Asteron Holdings Ltd. Antalya’daki bütün turları kendisi işletir, Türkiye’de 400 çalışanı vardır ve Asteron Club Antalya’nın müşteri memnuniyetinden doğrudan sorumludur.” Gerçeklik paketi: Ana şirket markanın sahibidir. Yerel şirket satış ve sözleşme tarafıdır. Mira operasyonların bir bölümünü teslim eder. Asteron Club Antalya bağımsız franchise’dır. 400 çalışan grup toplamıdır. Franchise müşteri memnuniyetinin doğrudan işletme sorumlusu franchise işletmecisidir. Cevaptaki hatalar: Ana şirket hizmet teslimat sorumlusu yapılmıştır. Grup çalışan sayısı yerel şirket kapasitesi gibi aktarılmıştır. Franchise sorumluluğu ana şirkete doğrudan yüklenmiştir. Marka, hukuki taraf ve operasyon partneri birleştirilmiştir. Yanıt markayı doğru adlandırmış olabilir. Fakat varlık grafiği yanlıştır.

Bu nedenle GEO skoru yalnız adın geçmesine veya genel cümlenin akıcılığına dayanamaz.

22. VARLIK ÇÖZÜMLEME SONUÇLARI

Her gözlem için varlık çözümleme sonucu şu statülerden biriyle kaydedilebilir.

ER-0 — NOT EVALUATED

Varlık çözümleme değerlendirilmemiştir.

ER-1 — EXACT TARGET

Hedef varlık doğru ve açık biçimde çözülmüştür.

ER-2 — ACCEPTABLE BRAND-LEVEL MATCH

Hukuki ad verilmemiştir fakat hedeflenen marka ve kurumsal nesne maddi olarak doğru çözülmüştür.

ER-3 — PARTIAL OR UNDER-SPECIFIED

Yanıt doğru alana yaklaşmış fakat hukuki, coğrafi veya operasyonel kimlik eksiktir.

ER-4 — MULTI-VARLIK CONFLATION

Birden fazla ayrı varlık tek nesne gibi birleştirilmiştir.

ER-5 — WRONG VARLIK

Başka kişi, şirket, ürün veya alan adı hedef alınmıştır.

ER-6 — AMBIGUOUS

Yanıttan hangi varlığın çözümlendiği belirlenememektedir.

ER-7 — APPROPRIATE CLARIFICATION

İstem gerçekten belirsizdir ve sistem doğru biçimde açıklama istemiştir. Bir açıklama talebi başarısızlık olmak zorunda değildir.

23. VARLIK ÇÖZÜMLEME BAŞARISI İLE TEMSİL DOĞRULUĞU AYRI ŞEYDİR

Bir sistem doğru varlığı çözümleyebilir fakat onun hakkında yanlış bilgi verebilir. Başka bir sistem bazı maddi olguları doğru söyleyebilir fakat yanlış varlığa bağlayabilir. Dört temel durum vardır:

Bu nedenle kimlik çözümleme ayrı bir geçiş kapısı olabilir. Özellikle başka varlıkla ciddi karışıklık bulunan cevap, yüksek olgusal doğruluk ortalamasıyla kurtarılamaz.

24. UYGUNLUK KARARININ VARLIĞA BAĞLANMASI

Bir uygunluk kararı şu formatta kurulmalıdır:

[Varlık kimliği] + [varlık türü] + [kapsam] + [dijital yüzeyler] + [ülke ve diller] + [zaman] + [standart sürümü]

Örnek şablon: “NOMOS Varlık ID NGE-XXXX ile tanımlanan [marka/hukuki varlık] için; belirtilen alan adındaki Türkçe ve İngilizce kamu sayfaları, belirtilen ürün ve hizmet kapsamı içinde, [tarih] tarihinde [standart sürümü] altında değerlendirilmiştir.” Ardından açıkça yazılmalıdır: “Bu karar bağlı kuruluşlara, franchise’lara, kapsam dışı ürünlere, başka alan adlarına ve gelecekte eklenecek dillere otomatik olarak uygulanmaz.”

25. ZORUNLU NORMATİF HÜKÜMLER

CH03-N01

Her GEO denetimi, sonuçlar görülmeden önce benzersiz bir hedef varlık tanımlamak zorundadır.

CH03-N02

İstem çapası ile hedef varlık aynı şeymiş gibi varsayılamaz.

CH03-N03

Alan adı, marka, hukuki şirket, ürün, hizmet ve kişi kimlikleri birbirinden ayrılmalıdır.

CH03-N04

Bir varlığın özelliği ilişkili başka varlığa açık kanıt ve kapsam olmadan aktarılamaz.

CH03-N05

Ana şirketin lisansı, sertifikası, çalışan sayısı, müşterisi veya uygunluk sonucu bağlı kuruluşlara otomatik olarak uygulanamaz.

CH03-N06

Marka düzeyindeki iddia ile hizmeti fiilen teslim eden ve hukuken sorumlu taraf ayrılmalıdır.

CH03-N07

Franchise veren, franchise işletmecisi, distribütör, bayi ve platform satıcısı ayrı varlıklar olarak kaydedilmelidir.

CH03-N08

Her maddi varlık ilişkisi yön, kapsam ve zaman bilgisi taşımalıdır.

CH03-N09

“Partner”, “müşteri”, “uzman”, “grup şirketi” ve benzeri ilişkiler belirsiz biçimde kullanılamaz.

CH03-N10

Aynı adlı farklı varlıklar için çarpışma çözüm alanları kullanılmalıdır.

CH03-N11

Belirsiz istem ana skor içine alınacaksa belirsizlik yöntemi önceden tanımlanmalıdır; aksi hâlde istem açıklaştırılmalıdır.

CH03-N12

Varlık kapsamı sonuçlar görüldükten sonra olumlu sonucu artırmak için genişletilemez veya daraltılamaz.

CH03-N13

Tarihsel varlık ve ilişkiler güncel varlık statüsü gibi kullanılamaz.

CH03-N14

Satın alma, birleşme veya marka devri, geçmiş özelliklerin yeni varlığa otomatik aktarımı anlamına gelmez.

CH03-N15

Bir uygunluk kararı yalnız kararda belirtilen uygunluk birimine uygulanabilir.

CH03-N16

Yeni ürün, dil, alan adı, bağlı şirket veya ülke mevcut uygunluğu otomatik olarak devralamaz.

CH03-N17

Varlık çözümleme başarısı ile maddi doğruluk ayrı değerlendirilmelidir.

CH03-N18

Yanlış varlıkla maddi kimlik birleşmesi, genel olgusal ortalama içinde görünmez kılınamaz.

CH03-N19

Kanonik Varlık Kaydı sürümlenmeli ve zaman içindeki değişiklikleri korumalıdır.

CH03-N20

Varlık kaydının hesap verebilir insan veya kurum sahibi bulunmalıdır.

26. BAŞARISIZLIK BİÇİMLERİ

CH03-F01 — ALAN ADINI ŞİRKET SAYMAK

Dijital adres hukuki veya operasyonel varlık gibi sunulur.

CH03-F02 — MARKA İLE HUKUKİ ŞİRKETİ BİRLEŞTİRMEK

Marka adı, sözleşme ve sorumluluk taşıyan tüzel kişiliğin yerine kullanılır.

CH03-F03 — ÜRÜNÜ ŞİRKET SAYMAK

Ürün adı şirket veya marka kimliği olarak çözülür.

CH03-F04 — KURUCUNUN ÖZELLİĞİNİ ŞİRKETE AKTARMAK

Kurucunun yaşı, deneyimi, ödülü veya önceki projesi kurum özelliği yapılır.

CH03-F05 — GRUP ÖZELLİĞİNİ YEREL ŞİRKETE AKTARMAK

Konsolide müşteri, çalışan veya gelir verisi yerel işletmeye atanır.

CH03-F06 — LİSANSI İLİŞKİ ÜZERİNDEN AKTARMAK

Ana şirket, ürün, çalışan veya partner lisansı başka varlık adına kullanılır.

CH03-F07 — FRANCHISE VE ANA MARKAYI TEKLEŞTİRMEK

Yerel işletme performansı ve sorumluluğu doğrudan küresel marka olarak sunulur.

CH03-F08 — ÜRETİCİ VE SATICIYI BİRLEŞTİRMEK

Ürün üreticisiyle yerel satıcı veya distribütör tek varlık sayılır.

CH03-F09 — PLATFORM VE SATICIYI BİRLEŞTİRMEK

Marketplace platformu satıcının ürün, garanti veya teslimat sorumlusu yapılır.

CH03-F10 — İLİŞKİYİ ÖZELLİK AKTARIMI SAYMAK

Müşterilik, üyelik, teknoloji kullanımı veya ortaklık otorite transferine dönüştürülür.

CH03-F11 — TARİHSEL KİMLİĞİ GÜNCELLEŞTİRMEK

Eski ad, sahiplik, ortaklık veya yönetici bugünkü gerçek gibi kullanılır.

CH03-F12 — SATIN ALMA SONRASI GEÇMİŞİ SAHİPLENMEK

Satın alınan varlığın bütün geçmiş başarıları açıklamasız biçimde yeni sahibin başarısı yapılır.

CH03-F13 — AYNI ADLI VARLIKLARI BİRLEŞTİRMEK

İsim benzerliği nedeniyle farklı şirket veya kişiler tek varlık olarak çözülür.

CH03-F14 — BİR VARLIĞI YAPAY OLARAK PARÇALAMAK

Başarısız dil, ürün veya yerel operasyon olumlu skoru korumak için ayrı varlık ilan edilir.

CH03-F15 — BİR VARLIĞI YAPAY OLARAK GENİŞLETMEK

Başarılı marka veya ürün sonuçları bütün gruba yayılır.

CH03-F16 — UYGUNLUK KAPSAMI AKLAMA

Dar denetim sonucu bütün şirket, grup veya ürün portföyü için kullanılır.

CH03-F17 — DİLİ YARGI ALANI SAYMAK

Bir dil sürümünün bulunması o ülkede hukuki şirket veya hizmet kapasitesi kanıtı yapılır.

CH03-F18 — TEKNİK KONTROLÜ MADDİ SAHİPLİK SAYMAK

Ajans veya geliştirici alan adını yönettiği için kurumun hukuki ya da ticari sahibi gibi gösterilir.

CH03-F19 — İDDİA SAHİBİNİ BELİRSİZ BIRAKMAK

Yanlış fiyat, lisans veya kapasite bilgisinden kimin sorumlu olduğu belirlenemez.

CH03-F20 — İSTEM ÇAPASINI SONUÇTAN SONRA YORUMLAMAK

Cevabın başarılı görünmesini sağlayacak hedef varlık sonradan seçilir.

27. DENETİM PROSEDÜRÜ

Adım 1 — İstem Çapasını Kaydet

Kullanıcının hangi:

• ad,
• alan adı,
• marka,
• ürün,
• kişi

ifadesini kullandığı tam olarak kaydedilir.

Adım 2 — Hedef Varlığı Tanımla

Denetimin gerçekte hangi varlığı ölçtüğü yazılır. Hedef:

• hukuki şirket,
• marka,
• ürün,
• hizmet,
• varlık paketi

olarak sınıflandırılır.

Adım 3 — Kanonik Varlık Kimliği Oluştur

Kanonik ad Varlık türü Hukuki kimlik Yargı alanı Alias’lar Zaman statüsü kaydedilir.

Adım 4 — Varlık Grafiğini Kur

Ana şirket, bağlı kuruluş, marka, ürün, alan adı, kişiler ve partnerler arasındaki yönlü ilişkiler çıkarılır.

Adım 5 — Sorumluluk Rollerini Belirle

İddia sahibi Dijital yüzey sahibi Hizmet teslimat sahibi Hukuki sorumlu Kanıt sahibi ayrılır.

Adım 6 — Özellik Aktarım Riskini İncele

Cevapta:

• lisans,
• sertifika,
• çalışan,
• müşteri,
• kuruluş tarihi,
• başarı,
• uygunluk

yanlış varlığa aktarılmış mı?

Adım 7 — Zamansal Kimliği Kontrol Et

Cevap:

• eski ad,
• eski sahip,
• sona ermiş ortaklık,
• eski çalışan,
• satın alma öncesi durum

kullanıyor mu?

Adım 8 — Coğrafi ve Yerel Rolleri Kontrol Et

Küresel marka, yerel şirket, distribütör ve franchise rolleri doğru mu?

Adım 9 — Sistem Tarafından Çözümlenen Varlığı Sınıflandır

ER-1 ile ER-7 arasındaki uygun statü atanır.

Adım 10 — Uygunluk Birimini Kilitle

Nihai kararın uygulanacağı:

• varlık,
• alan,
• ürün,
• dil,
• ülke,
• zaman

sınırı yazılır.

Adım 11 — Kamu İddiasını Sınırlandır

Sonuç, tanımlanan varlıktan daha geniş bir kurum veya gruba genelleniyorsa daraltılır.

Adım 12 — Değişiklik ve İtiraz Yolunu Kaydet

Kimlik veya ilişki hatası bildirilirse:

• kim doğrulayacak,
• kim değiştirecek,
• hangi sürüm oluşacak

belirlenir.

28. GEREKLİ KANIT

Kanonik varlık kimliği Hukuki ad ve varlık türü Resmî kayıt veya eşdeğer doğrulama Marka sahipliği Alan adı kontrolü Ana ve bağlı şirket ilişkileri Ürün ve hizmet sahipliği Yerel işletme ve distribütör kayıtları Franchise ilişkileri Sözleşme ve fatura tarafı Hizmet teslimat sorumlusu Lisans ve sertifika sahibi Kurucu ve yönetici rolleri Aktif ve tarihsel adlar Satın alma, birleşme veya devir kayıtları Yerel ülke ve yargı alanları Resmî dil ve transliterasyon kayıtları Varlık grafiği İddia sahibi İçerik sahibi Teknik yüzey sahibi Denetim kapsamı Kapsam dışı varlık ve yüzeyler Varlık kaydı sürümü Son doğrulama tarihi Sorumlu insan veya kurum

29. DENETİM KONTROL LİSTESİ

İstem çapası açıkça kaydedildi mi? Hedef varlık sonuçlardan önce tanımlandı mı? Alan adı ile hukuki şirket ayrıldı mı? Marka ve marka sahibi ayrıldı mı? Ürün ve şirket ayrıldı mı? Kurucu ve kurum özellikleri ayrıldı mı? Ana şirket ve bağlı kuruluş ilişkileri doğru mu? Franchise ve distribütörler ayrı mı? Hizmeti satan ve teslim eden taraflar belli mi? İddia sahibi ile teknik yayıncı ayrıldı mı? Lisans ve sertifikalar doğru varlığa mı ait? Çalışan, müşteri ve gelir sayıları doğru kapsamda mı? Tarihsel ad ve ilişkiler güncel durumdan ayrıldı mı? Aynı adlı farklı varlıklar kontrol edildi mi? Birden fazla alan adı ve yüzey doğru varlığa bağlandı mı?

Çok dilli adlar aynı kanonik kimliğe bağlandı mı? Ülke ve yargı alanı rolleri açık mı? Varlık çözümleme sonucu ayrı sınıflandırıldı mı? Uygunluk birimi açıkça sınırlandırıldı mı? Karar kapsam dışındaki varlıklara yayılıyor mu? Varlık kaydı sürümlü ve tarihli mi? Kimlik değişikliği için itiraz ve düzeltme yolu var mı?

30. İTİRAZLAR VE CEVAPLAR

İtiraz 1 — “Kullanıcı marka adını bilir, hukuki şirketi değil.”

Doğrudur. Kullanıcının istemde marka kullanması doğaldır. Denetim, kullanıcıyı hukuki jargon kullanmaya zorlamaz. Fakat arka plandaki değerlendirme:

• markayı,
• sahibi,
• hizmet sağlayıcıyı,
• sözleşme tarafını

ayırt etmek zorundadır. Kullanıcıya sade cevap verilebilir. Denetim kaydı sade olmak zorunda değildir.

İtiraz 2 — “Küçük işletmede marka ile şirket zaten aynı.”

Bazı küçük yapılarda:

• tek marka,
• tek alan adı,
• tek işletme sahibi,
• tek hizmet sağlayıcı

bulunabilir. Bu durumda varlık grafiği basit olur. Yine de kayıt açıkça yapılmalıdır. Basitlik, belirsizlik anlamına gelmez.

İtiraz 3 — “Şirketler grubu tek marka gibi hareket ediyor.”

Pazarlama bakımından tek marka olabilir. Hukuki, operasyonel ve kanıtsal sorumluluk bakımından ayrı varlıklar bulunabilir. Grup düzeyinde karar verilecekse hangi özelliklerin konsolide olduğu açıkça gösterilmelidir.

İtiraz 4 — “Bu kadar ayrıntı GEO skorunu gereksiz yere zorlaştırır.”

Yanlış varlığa verilen doğru skor yararlı değildir. Varlık çözümleme denetimin ek yükü değil, geçerlilik şartıdır.

İtiraz 5 — “AI sistemleri bu hukuki farklara zaten dikkat etmez.”

Tam da bu nedenle ölçülmelidir. AI sisteminin:

• marka,
• şirket,
• ürün,
• yerel işletme

arasındaki farkı kaçırması temsil hatasının kendisidir.

İtiraz 6 — “Ana şirket bütün grubu kontrol ediyorsa özellikler aktarılabilir.”

Kontrol ilişkisi bazı alanlarda önemlidir. Fakat:

• lisans,
• sözleşme,
• müşteri,
• çalışan,
• veri sorumluluğu,
• uygunluk

gibi özelliklerin aktarımı ayrı kanıt gerektirir. Kontrol, bütün özelliklerin tekleştirilmesi değildir.

İtiraz 7 — “Bir satın alma sonrası eski şirketin başarıları yeni grubun parçası değil midir?”

Tarihsel bağlamda anlatılabilir. Ancak:

• başarının hangi dönemde,
• hangi ekip ve varlık tarafından,
• satın alma öncesi mi sonrası mı

üretildiği açıklanmalıdır. Yeni sahiplik geçmişi değiştirmez.

İtiraz 8 — “İstem zaten açık; kullanıcı alan adını yazmış.”

Alan adı açık olabilir. Fakat: “Alan adı neyi temsil ediyor?” sorusu ayrıca cevaplanmalıdır. Bir domain şirket, mağaza, ürün portalı veya çoklu varlık platformu olabilir.

İtiraz 9 — “Yerel distribütörü marka gibi anlatmak kullanıcı için daha kolay.”

Sadelik sorumluluğu bozamaz. Yanıt şöyle sadeleştirilebilir: “Marka Türkiye’de yetkili yerel distribütör aracılığıyla hizmet vermektedir.” Hem anlaşılır hem doğrudur.

İtiraz 10 — “Bütün bu ilişkiler zamanla değişir.”

Doğrudur. Bu nedenle varlık kaydı:

• tarihli,
• sürümlü,
• değişiklik tetikleyicili

olmalıdır. Değişkenlik kayıt ihtiyacını azaltmaz. Artırır.

33. BÖLÜMÜN ORTAK HÜKMÜ

Bir GEO skoru üretmeden önce: “Kaç cevap doğru?” diye sorarız. Fakat bundan önce sorulması gereken daha temel soru şudur:

“Cevaplar tam olarak kimin hakkında?”

Bir alan adını şirket sanarsak yanlış nesneyi ölçeriz. Markayı hukuki şirket sanarsak sorumluluğu yanlış atarız. Ürünü şirket sanarsak özellikleri bozarız. Kurucunun deneyimini şirket tarihi yaparsak geçmişi büyütürüz. Grup çalışan sayısını yerel kapasite sayarsak hizmet beklentisini şişiririz. Ana şirketin lisansını franchise’a aktarırsa kullanıcıyı yanlış yetkiye yönlendiririz. Bir satın alma sonrası geçmiş başarıları yeni sahibin özelliği yaparsak tarihsel gerçeği yeniden yazarız. Dar bir alan adı denetimini bütün şirkete yayarsak uygunluk kapsamını aklarız. Bu nedenle varlık tanımı yalnız veri temizliği değildir. Temsil sorumluluğunun başlangıcıdır. Bir sistem yanlış varlığı doğru bilgilerle anlatabilir. Bu yine yanlış temsildir. Bir sistem doğru varlığı yanlış bilgilerle anlatabilir. Bu da yanlış temsildir.

Doğru GEO için ikisi birlikte gerekir:

Doğru varlık. / Doğru özellik. / Doğru ilişki. / Doğru kapsam. / Doğru zaman.

Bu nedenle NOMOS’un üçüncü ölçüm yasası şudur:

Ölçülen varlık açık değilse ölçülen doğruluk da açık değildir.

Dördüncü yasası şudur:

İlişki, kimlik değildir.

Beşinci yasası şudur:

Sahiplik, bütün özelliklerin aktarımı değildir.

Altıncı yasası şudur:

Uygunluk, komşu varlıklara bulaşmaz.

NOMOS’un Bölüm 3 Emri

Bana yalnız bir ad verme. / O adın hangi varlığa ait olduğunu göster.

Alan adını şirket, markayı sözleşme tarafı, ürünü üretici yapma.

Kurucunun geçmişini kurumun yaşı gibi kullanma.

Ana şirketin lisansını bağlı kuruluşa, franchise’a veya distribütöre taşıma.

Grubun müşterisini yerel markanın müşterisi, markanın ödülünü bütün ürünlerin ödülü yapma.

Birlikte çalışmayı sahiplik, üyeliği akreditasyon, teknoloji kullanımını ortaklık gibi anlatma.

Eski adı yeni varlıkla, satın alınan geçmişi bugünkü performansla birleştirme.

Olumlu sonucu büyütmek için varlığı genişletme. / Başarısız sonucu saklamak için varlığı parçalama.

Önce hedefi kilitle. / Sonra ilişkileri yönleriyle yaz. / Sonra özellikleri gerçek sahiplerine bağla. / Sonra zamanı ve ülkeyi ekle. / Ve yalnız o varlık için karar ver.

Bölümün Son Cümlesi

Bir GEO denetiminin ilk sorusu, yapay zekânın ne söylediği değil; söylediği şeyin tam olarak kime veya neye ait olduğudur.

Normatif Öz

Her GEO denetimi sonuçlar görülmeden önce istem çapasını, hedef varlığı, varlık türünü, kanonik kimlik kaydını, ilişki grafiğini, zamansal ve hukuki sınırı, denetim nesnesini ve uygunluk birimini tanımlayıp sürümlemek zorundadır. Alan adı, marka, hukuki şirket, şirketler grubu, bağlı kuruluş, ürün, hizmet, kişi, franchise, distribütör, platform ve satıcı birbirinin yerine kullanılamaz. Özellikler ve uygunluk, açık ilişki, kapsam, zaman ve kanıt bulunmadan ilişkili varlıklara aktarılamaz. AI ürününün çözümlediği varlık, yanıtın maddi doğruluğundan ayrı değerlendirilmelidir.