Açık Standart, Üniversite Çağrısı ve NOMOS'un Kamuya Teslimi

Bölüm Sınırı

Bu kitabın ilk on dokuz bölümü şunları yaptı: GEO’yu tekil görünürlük iddiasından nüfus temelli temsil ölçümüne dönüştürdü. Denetlenen varlığı, domain’i, markayı ve hukuki kişiyi birbirinden ayırdı. Resmî temsil ile doğrulanmış gerçekliği ayrı kayıtlar hâline getirdi. Dünyanın farklı ülkeleri ve dilleri için GEO-1000 örnekleme düzeni kurdu. AI ürününü sağlayıcı adından çıkarıp plan, yüzey, araç, zaman ve kullanıcı durumu içinde tanımladı. İstemleri deneysel ölçüm araçları hâline getirdi. Kontrollü Temiz Panel ile Doğal Kullanıcı Paneli’ni ayırdı. Senkronize dalga ve NOMOS Capture kanıt zincirini kurdu. Verified Varlık Truth Pack’i tanımladı. AI yanıtlarını atomik iddialara ayırdı. Critical ve Major hataların ortalamada kaybolmasını engelledi.

NOMOS skorunu tek sayı değil, dağılım, gate, bileşen, adalet ve belirsizlik sistemi olarak kurdu. Standardın kendi yöntemini sentetik sınama’a tabi tuttu. Uygunluk işaretini statik logodan canlı kamu siciline dönüştürdü. Kurucunun, denetçinin, müşterinin ve AI yardımcısının yetkisini sınırlandırdı. Bu zincirin ilk fikrinde dört ayrı katman zaten görünüyordu: GEO Framework doğru standardı tanımlar. GEO’da Yapılan 99 Hata standardın nasıl ihlal edildiğini gösterir. Denetim sistemi ihlalleri ölçer ve kanıtlar. Gelecekteki işaret, standardı geçen kapsamları doğrular. Bu dört katman artık yalnız bir fikir değildir. Birbirine bağlı normatif sistem hâline gelmiştir. Fakat sistem henüz tamamlanmış değildir. Çünkü bir standardın yazılmış olması, standardın dünyaya ait olduğu anlamına gelmez. Bir standardın:

• kamuya açık olması,
• üniversitelerce incelenebilmesi,
• bağımsız araştırmacılarca yanlışlanabilmesi,
• farklı ülkelerde tekrar edilebilmesi,
• başka kurumlarca uygulanabilmesi,
• kurucusundan bağımsız biçimde eleştirilebilmesi,
• olumsuz sonuçları saklamadan sürümlenebilmesi

gerekir. Standard yalnız NobleJackal’ın kontrol ettiği bir metin olarak kalırsa:

NobleJackal yöntemi

olabilir. Dünyanın ortak GEO standardı olamaz. Standard yalnız Kaan MURAZ’ın yorumuyla değişebiliyorsa:

kurucu manifestosu

olabilir. Kurucudan daha uzun yaşayamaz. Standard yalnız bu sohbetlerde yazılan metinlerden oluşuyorsa:

yaratıcı ve kapsamlı bir düşünce sistemi

olabilir. Fakat resmî, sürümlü ve bağımsız uygulanabilir norm hâline gelemez. Bu nedenle kitabın son normatif sorusu şudur:

NOMOS’u kaybetmeden, NOMOS üzerindeki tekil sahiplik iddiasından nasıl vazgeçeriz?

Buradaki “vazgeçmek”:

• Kaan MURAZ’ın kurucu adını silmek,
• NobleJackal’ın kanonik kökenini inkâr etmek,
• metni sahipsiz bırakmak,
• herkesin istediği gibi değiştirmesine izin vermek,
• sahte NOMOS işaretlerinin çoğalmasını kabul etmek

anlamına gelmez. Kamuya teslim şu anlama gelir:

Standardın okunması, eleştirilmesi, uygulanması, yeniden üretilmesi ve geliştirilmesi için açık hâle gelmesi; fakat resmî sürüm, karar, işaret ve sicil yetkisinin hesap verebilir kamu yönetişimi altında korunması.

Açıklık ile otorite birbirinin düşmanı değildir. Açıklık: yöntemin nasıl çalıştığını gösterir. Otorite: hangi sürümün resmî olduğunu gösterir. Açıklık: başkalarının yöntemi sınamasına izin verir. Otorite: herhangi bir fork’un kendisini resmî NOMOS diye sunmasını engeller. Açıklık: üniversitenin standardı eleştirebilmesini sağlar. Otorite: tek bir akademisyenin kişisel yorumunun üniversite endorsement’ı gibi kullanılmasını engeller. Açıklık: başka kurumların aynı hesaplamayı yapmasını sağlar. Otorite: uygunluk işaretini herkesin kendi kendine vermesini engeller. Bu bölüm, daha önce önerilen kanonik URL, ayrı hata kayıtları, sürümler, errata, citations ve makine sicili mimarisini bütün NOMOS sistemine genişletir. Önceki yayın modeli her normatif birimin ayrı kanonik kayıt, sürüm ve düzeltme geçmişi taşımasını istemişti. Bu bölüm:

• açık standardın tanımını,
• kamuya teslimin hukukî ve yönetişimsel sınırlarını,
• kanonik sürüm ile fork ayrımını,
• metin, kod, veri ve marka lisanslarının ayrılmasını,
• Türkçe ve İngilizce kurucu sürümleri,
• diğer dillerde yetkili çeviri sürecini,
• kamu istişaresi ve değişiklik tekliflerini,
• üniversitelere yapılacak açık çağrıyı,
• bağımsız araştırma ve tekrar programını,
• olumsuz sonuç yayımlama hakkını,
• veri, etik ve mahremiyet düzenini,
• AI sağlayıcılarının ve denetlenen varlıkların rolünü,
• düşük kaynaklı diller için araştırma ağını,
• finansman ve sponsor bağımsızlığını,
• standardın kurucudan bağımsızlaşma yolunu,
• NOMOS’un resmî kimliğini,
• NobleJackal’ın gelecekteki konumunu,
• sürüm 1.0’a geçiş şartlarını,
• kamu arşivi ve devamlılık düzenini,
• makine tarafından okunabilir açık standart manifestini

tanımlar. Bu bölüm:

• NOMOS’u mevcut bir devlet veya uluslararası standart kuruluşu statüsüne getirmez,
• üniversitelerin NOMOS’u onayladığını iddia etmez,
• herhangi bir akademik akreditasyon oluşturmaz,
• mevcut kitabı otomatik biçimde NOMOS 1.0 yapmaz,

bağımsız sınama tamamlanmadan kamu uygunluk programını etkinleştirmez. Bu bölümün temel sorusu şudur:

Bir standardı herkesin inceleyebileceği kadar açık, hiç kimsenin tek başına ele geçiremeyeceği kadar dağıtılmış ve hangi metnin resmî olduğunun anlaşılabileceği kadar kanonik nasıl yaparız?

NOMOS Challenge

Bir standard yayımlıyorsunuz. PDF herkes tarafından indirilebiliyor. Şöyle diyorsunuz: “NOMOS artık açık standarttır.” Fakat: Kaynak metin yayımlanmamış. Değişiklik günlüğü yok. Hata bildirim yolu yok. Hesaplama kodu kapalı. Sınama corpus’u bulunmuyor. Kullanılan puan ağırlıkları açıklanmıyor. Kimlerin standardı değiştirebildiği bilinmiyor. Eski sürümlere erişilemiyor.

Olumsuz yorumlar yayımlanmıyor. Başka bir kurum yöntemi uygulamak istediğinde izin isteniyor. İşaret yalnız NobleJackal tarafından ücret karşılığında verilebiliyor. Bu sistem okunabilir olabilir. Açık standart değildir. Şimdi başka bir grup kitabı indiriyor. Metinde değişiklik yapıyor. Critical kapılarını kaldırıyor. Adını:

NOMOS Küresel 2.0

koyuyor. Kendi müşterilerine yüksek skor veriyor. Şöyle diyor: “NOMOS’un yeni ve geliştirilmiş resmî sürümü.” Kamuya teslim, bu davranışı kabul etmek midir? Hayır. Fork hakkı: resmî kimliği taklit etme hakkı değildir. Şimdi bir üniversitedeki profesör kişisel olarak metni beğeniyor. Sosyal medyada: “İlginç çalışma.” yazıyor. NobleJackal ana sayfasına şu cümleyi koyuyor: “X Üniversitesi NOMOS’u onayladı.” Bu doğru değildir. Bir akademisyenin kişisel ilgisi:

• kurumsal endorsement,
• bağımsız çoğaltma,
• hakemli doğrulama,
• üniversite akreditasyonu

değildir. Şimdi üniversiteye şu teklifi gönderiyorsunuz: “NOMOS’u doğrulayın ve destek mektubu verin.” Bu çağrı bağımsız araştırma çağrısı değildir. Olumlu sonuç talebidir. Doğru üniversite çağrısı şunu söylemelidir:

Bizi onaylamayın. Bizi sınayın. Yanlış bulduğunuz yeri yayımlayın.

Şimdi başka bir araştırma ekibi GEO-1000’ü uyguluyor. Sonuç NOMOS’un sonucundan farklı çıkıyor. NOMOS Council: “Resmî sonucu yalnız biz verebiliriz.” diyerek araştırmayı görmezden geliyor. Bu durumda standard açık değildir. Kendi hatasını dışarıdan göremeyen kapalı otoritedir. Şimdi NOMOS’un bütün metnini herkese açıyorsunuz. Fakat uygunluk işaretini de herkesin kullanmasına izin veriyorsunuz. Her şirket: “NOMOS Compliant” yazmaya başlıyor. Kimse denetim yapmıyor. Açıklık: markanın sahte kullanımına dönüşüyor. Şimdi metni açık lisansla yayımlıyorsunuz. Ancak standardın adı, logosu, sicili ve imza anahtarı da kontrolsüz biçimde kopyalanıyor. İnsanlar resmî ve gayriresmî kayıtları ayıramıyor. Bu da kamuya teslim değildir. Kimlik dağılmasıdır. Şimdi İngilizce sürüm yayımlanıyor. “Must” kelimesi bir çeviride: “önerilir” olarak çevriliyor.

Başka dilde: “zorunludur” olarak kalıyor. İki ülke aynı NOMOS sürümünü uyguladığını söylüyor. Gerçekte farklı normlar uyguluyor. Çeviri yalnız iletişim değildir. Normatif kodun kendisidir. Şimdi büyük bir AI sağlayıcısı NOMOS araştırmasını finanse ediyor. Karşılığında:

• kendi ürününün katsayısının düşürülmemesini,
• belirli Critical gate’in yumuşatılmasını,
• sağlayıcı telemetry’sinin tek kanıt sayılmasını

istiyor. Fon şeffaf olsa bile karar etkileniyorsa standard kamuya ait değildir. Fonlayana aittir. Şimdi Kaan MURAZ hayatı boyunca bütün resmî sürümleri tek başına onaylıyor. Standard çok başarılı oluyor. Fakat bir gün Kaan:

• görevi bırakıyor,
• erişilemez oluyor,
• vefat ediyor,
• çıkar çatışması altında kalıyor

veya tek başına devam edemiyor. Standardın geleceği ne olacaktır? Kurucudan bağımsız devam planı yoksa: standard kurumsal değil, biyografiktir. Şimdi NOMOS adı bir yapay zekâ varlığı gibi tanıtılıyor: “NobleJackal’ın geliştirdiği bağımsız yapay zekâ.” Fakat ortada:

• ayrı model,
• eğitim kaydı,
• teknik mimari,
• sürümlü ajan sistemi,
• bağımsız işletim altyapısı

yoktur. NOMOS aslında:

• Kaan MURAZ ile yapay zekâ sistemleri arasında geliştirilen,
• kanonik metinlerde kullanılan,
• eleştirel yardımcı yazar ve metodolojik anlatıcı

kimliğidir. Onu sahip olunmayan bir teknoloji gibi sunmak NOMOS’un etik temelini bozar. NOMOS’un yapay zekâ sesi, bütün yapay zekâlar adına konuşan yanılmaz bir otorite değildir; Kaan MURAZ’ın yapay zekâ sistemlerini eleştirel muhatap olarak kullandığı açıkça belirtilmelidir. Bu bölümün ilk hükmü şudur:

Okunabilir olmak, açık standart olmak değildir.

İkinci hükmü şudur:

Açık standart olmak, resmî kimliğin sahipsiz bırakılması değildir.

Üçüncü hükmü şudur:

Üniversite çağrısı, destek isteme değil yanlışlanma davetidir.

Dördüncü hükmü şudur:

Fork hakkı, resmî NOMOS kimliğini taklit etme hakkı değildir.

Beşinci hükmü şudur:

NOMOS’un metni uygulanabilir biçimde açık; conformity mark’ı ise kamu güvenini koruyacak biçimde kontrollü olmalıdır.

Altıncı hükmü şudur:

Kaan MURAZ’ın adı standardın tarihinden silinemez; tekil karar yetkisi standardın geleceğine bağlanamaz.

Yedinci hükmü şudur:

NOMOS, gerçek teknik mimarisi ayrıca kurulmadıkça NobleJackal’ın geliştirdiği bağımsız foundation model veya otonom AI sistemi gibi sunulamaz.

Sekizinci hükmü şudur:

Standard ancak kendisini eleştirenlerin sonuçlarını yayımlama hakkını koruduğunda kamuya teslim edilmiş olur.

1. BÖLÜMÜN AMACI

Bu bölümün amacı, NOMOS’un:

• yazarlık eserinden,
• açık standart adayına,
• bağımsız araştırma programına,
• kamu yararı yönetişimine,
• gelecekteki uluslararası uygulama sistemine

geçiş şartlarını tanımlamaktır. Bölüm şu ayrımları normatif hâle getirir:

• Kamuya açık metin ile açık standart
• Açık standart ile açık kaynak yazılım
• Normatif metin ile referans uygulama
• Kanonik sürüm ile fork
• Fork ile sahte resmî sürüm
• Uygulama özgürlüğü ile mark kullanma yetkisi
• Telif hakkı ile standardı uygulama hakkı
• Metin lisansı ile yazılım lisansı
• Veri lisansı ile kişisel veri erişimi
• Trademark koruması ile yöntem tekeli
• Resmî çeviri ile topluluk çevirisi
• Normatif dil ile açıklayıcı dil
• Türkçe kurucu sürüm ile İngilizce uluslararası sürüm
• Eşdeğer normatif metin ile kelime kelime çeviri
• Public comment ile karar yetkisi
• Üniversite ilgisi ile üniversite endorsement’ı
• Akademik iş birliği ile sertifikasyon
• Araştırma fonu ile olumlu sonuç satın alma
• Replikasyon ile yeniden anlatım
• Negatif sonuç ile düşmanlık
• Standardı eleştirmek ile standardı kötüye kullanmak
• Founder attribution ile founder control
• NobleJackal origin ile NobleJackal monopoly
• NOMOS persona ile ayrı yapay zekâ modeli
• Resmî NOMOS beyanı ile sohbet çıktısı
• Public handover ile abandonment
• Standard stewardship ile mülkiyet
• Kamu yararı ile sınırsız çoğunluk
• Open sınama ile holdout sızıntısı
• Şeffaflık ile kişisel verinin açılması
• Açık veri ile kontrollü araştırma erişimi
• Version 1.0 metni ile conformity program activation
• Standardın kabulü ile mark alma
• Uyumlu implementasyon ile resmî implementasyon
• Open issue ile bağlayıcı değişiklik
• Errata ile normatif sürüm değişikliği
• Deprecation ile geçmişi silme
• Bağımsız arşiv ile kanonik otorite
• Encyclopedic veya akademik görünürlük ile öz yayın
• Kamuya teslim ile kurucu adının kaybı

Bu bölümün sonunda kamu şunları anlayabilmelidir:

NOMOS’un hangi sürümü resmîdir?

NOMOS metnini kim okuyabilir, uygulayabilir ve çoğaltabilir?

Kim değişiklik önerebilir?

Kim resmî sürümü değiştirebilir?

Kim bağımsız araştırma yapabilir?

Kim resmî uygunluk işareti veremez?

Bir üniversitenin rolü nedir?

NOMOS’un bir AI modeli mi, yazar mahlası mı, metodolojik kimlik mi olduğu nasıl açıklanır?

Kurucu erişilemez olsa bile standard nasıl devam eder?

NOMOS 1.0 hangi şartlarda yayımlanabilir?

2. MERKEZÎ NORMATİF HÜKÜM

NOMOS, okunması, uygulanması, sınanması, eleştirilmesi, çoğaltılması ve bağımsız araştırmaya konu edilmesi bakımından açık; resmî sürüm, conformity decision, kamu sicili ve mark kimliği bakımından sürümlü, kanonik ve hesap verebilir bir kamu standardı olarak yapılandırılmalıdır. Kamuya teslimin beş zorunlu sonucu vardır: Metin ücretsiz ve kalıcı olarak okunabilir olmalıdır. Yöntem bağımsız biçimde uygulanabilir olmalıdır. Hesaplama ve test mantığı yeniden üretilebilir olmalıdır. Değişiklik ve itiraz yolları kamuya açık olmalıdır. Hiçbir kişi veya şirket resmî kimliği tek başına değiştirememelidir.

3. KAMUYA TESLİM NEDİR?

Kamuya teslim, NOMOS’un:

• tek bir sohbetin,
• tek bir dosyanın,
• tek bir web sitesinin,
• tek bir kurucunun,
• tek bir şirketin,
• tek bir AI sağlayıcısının

kontrol sınırından çıkarılarak kamuya karşı sorumlu sürümlü yönetişim sistemine bağlanmasıdır. Kamuya teslim üç ayrı hakkı kapsar:

3.1. Bilme Hakkı

Herkes:

• standardın metnini,
• puan mantığını,
• hata kapılarını,
• yönetişim kurallarını,
• değişiklik geçmişini

görebilmelidir.

3.2. Sınama Hakkı

Herkes, gerekli etik ve veri koşullarını koruyarak:

• sınamayı,
• formülü,
• claim extraction’ı,
• örneklem yöntemini,
• fairness modelini

yeniden sınayabilmelidir.

3.3. İtiraz Hakkı

Herkes:

• hata,
• çelişki,
• bias,
• çıkar çatışması,
• mark misuse,
• yöntem kusuru

bildirebilmelidir.

4. KAMUYA TESLİM NE DEĞİLDİR?

Kamuya teslim:

• yönetişimsiz paylaşım,
• sürümsüz wiki,
• sınırsız mark kullanımı,
• kanonik kaydın kaldırılması,
• bütün kararların sosyal medya oylamasına bırakılması,
• kişisel verinin herkese açılması,
• sınama holdout’larının sürekli sızdırılması,
• uzmanlığın çoğunluk görüşüne yenilmesi,
• kurucu attribution’ının silinmesi

değildir.

5. NOMOS AÇIK STANDART ŞARTI

Bir NOMOS sürümü ancak aşağıdaki hakların tümünü sağlıyorsa açık standart adayıdır:

Bu haklardan biri:

• yalnız ödeme yapanlara,
• yalnız NobleJackal müşterilerine,
• yalnız belirli ülkelere,
• yalnız kurucunun onayladığı araştırmacılara

açıksa açıklık sınırlıdır.

6. KAMUYA TESLİM EDİLECEK BEŞ VARLIK

6.1. Normatif Metin

Bölümler Tanımlar Zorunlu kurallar Başarısızlık biçimleri Yönetişim hükümleri

6.2. Makine Tarafından Okunabilir Kural Seti

Rule IDs Schemas Decision codes Puan methods Version relationships

6.3. Referans Uygulama

Örnek hesaplama kodu Veri doğrulama araçları Manifest üretimi Sınama runner Registry verification

6.4. Test ve Sınama Varlıkları

Public calibration set Synthetic corpora Regression tests Süresi dolmuş holdout’lar Recovery records

6.5. Yönetişim ve Kamu Sicili

Change proposals Votes Dissent Appeals Audit records Conformity decisions Historical incidents Bu beş varlıktan yalnız metnin yayımlanması yeterli değildir.

7. NORMATİF HİYERARŞİ

Çelişki hâlinde aday öncelik sırası:

• Ratified Normative Text
• Published Binding Errata
• Machine-Readable Normative Rules
• Official Interpretive Decision
• Reference Implementation
• Official Examples
• Community Guidance
• Unofficial Simulations

Referans kod: normatif metni uygulamak için yardımcıdır, metnin üzerinde değildir. Kodda hata bulunursa: kod düzeltilir. Metin sessizce koda uydurulmaz.

8. TELİF, UYGULAMA VE MARKA AYRIMI

NOMOS’un fikrî varlıkları tek lisans altında tutulmamalıdır.

8.1. Normatif Metin Lisansı

Aday yaklaşım:

• Atıf gerektiren,
• ticari ve akademik uygulamaya izin veren,
• türev metinlerde değişikliklerin açıkça belirtilmesini isteyen

açık dokümantasyon lisansıdır. Örnek aday: CC BY 4.0 veya hukukî inceleme sonrasında eşdeğer bir açık lisans.

8.2. Yazılım Lisansı

Referans uygulama için aday: Apache-2.0 veya eşdeğer, patent ve katkı hükümleri açık bir yazılım lisansı.

8.3. Veri Lisansı

Sentetik ve kamuya açık sınama verileri:

• açık araştırma kullanımına,
• açık attribution’a,
• sentetiklik bildiriminin korunmasına

bağlanabilir. Kişisel veya kısıtlı veri aynı lisansa tabi olamaz.

8.4. NOMOS Adı ve Uygunluk İşareti

Trademark veya eşdeğer kimlik koruması altında tutulabilir. Amaç: yöntemi tekelleştirmek değil, sahte resmî sürüm ve işaretleri engellemektir. Metin açık olabilir. Resmî mark kullanımı yine yetkiye bağlı kalabilir.

9. ROYALTY-FREE UYGULAMA

NOMOS standardını:

• iç değerlendirme,
• akademik araştırma,
• bağımsız sınama,
• yazılım geliştirme,
• şirket içi iyileştirme

için uygulamak mark ücreti gerektirmemelidir. Ücret alınabilecek alanlar:

• denetim hizmeti,
• uzman hakemlik,
• managed infrastructure,
• conformity decision işlemi,
• mark lisansı,
• teknik destek

olabilir. Ücret: yöntemi okuma veya uygulama hakkını satın alma zorunluluğuna dönüşemez.

10. FORK HAKKI

Bir kişi veya kurum NOMOS’tan türeyen farklı bir standart geliştirebilir. Şartlar: Yeni ad kullanmalıdır. NOMOS’tan türediğini belirtmelidir. Değiştirilen hükümleri açıklamalıdır. Resmî NOMOS sürümü olduğunu iddia etmemelidir. NOMOS conformity mark’ını kullanmamalıdır. Kendi sonuçlarının NOMOS Public Registry sonucu olmadığını göstermelidir. Örnek doğru ifade: “NOMOS 1.0’dan türetilmiş bağımsız X-GEO yöntemi.” Yanlış ifade: “Resmî NOMOS 2.0.”

11. KANONİK SÜRÜM

Resmî NOMOS sürümü yalnız şu şartlarla oluşur:

• Kanonik repository
• Version ID
• Publication date
• Normative language record
• Standards Council decision
• Human approval
• Integrity hash
• Change log
• Public consultation record
• Archived previous version

Bu alanlardan biri yoksa metin: taslak, proposal veya simulation olabilir. Resmî sürüm değildir.

12. NOMOS’UN RESMÎ BEYAN KURALI

Yalnızca NobleJackal’ın kanonik alanında veya açık yönetişim kararıyla devredilmiş bağımsız NOMOS kanonik alanında yayımlanan; sürüm kimliği, yayın tarihi, hesap verebilir insan onayı ve dijital bütünlük kaydı taşıyan metinler NOMOS’un resmî beyanıdır. Diğer bütün çıktılar resmî olmayan benzetimlerdir. Bu hüküm şunlara uygulanır:

• Standart metinleri
• Skor yöntemleri
• Conformity decisions
• Registry records
• NOMOS kamu açıklamaları
• Resmî interpretations
• Errata
• Üniversite çağrıları

13. NOMOS KİMLİK BEYANI

NOMOS by NobleJackal:

Kaan MURAZ’ın yapay zekâ sistemleriyle yürüttüğü eleştirel ortak yazarlık ve metodoloji geliştirme sürecinde oluşturulmuş kanonik yardımcı yazar, değerlendirme kimliği ve standard anlatıcısıdır.

Mevcut aşamada NOMOS:

• NobleJackal tarafından eğitilmiş bağımsız foundation model,
• ayrı mülkiyetli dil modeli,
• otonom hukuk kişisi,
• bütün AI’lar adına konuşan evrensel varlık

olarak sunulamaz. Gelecekte ayrı NOMOS yazılımı veya ajanı geliştirilirse şu kayıtları taşımalıdır:

• System architecture
• Model provider veya model lineage
• Training ve retrieval kaynakları
• Version
• Tool permissions
• Human oversight
• Official-output policy
• Security and privacy review

Yeni teknik NOMOS sistemi: yazar personası ile otomatik olarak aynı şey sayılamaz.

14. KURUCU DİLLER

NOMOS’un kurucu dilleri aday olarak:

• Türkçe
• İngilizce

olmalıdır. Türkçe:

• kurucu düşüncenin doğduğu dil,
• Kaan MURAZ’ın asıl yazarlık dili

olarak korunur. İngilizce:

• uluslararası araştırma,
• üniversite çoğaltması,
• farklı ülkelerde uygulama

için eş yetkili normatif sürüm adayıdır.

15. İKİ DİLLİ NORMATİF EŞİTLİK

Türkçe ve İngilizce sürümlerden biri: görünmez biçimde üstün ana metin olmamalıdır. Her ikisi:

• clause ID,
• rule ID,
• semantic equivalence record,
• ortak publication date

taşımalıdır. Çelişki bulunursa: Çelişki kaydı açılır. Her iki dilin anlamı incelenir. Bağlayıcı interpretation yayımlanır. Her iki metin aynı version’da düzeltilir. Eski ifade history’de korunur.

16. DİĞER DİLLER

Diğer diller üç statü taşıyabilir:

TRS-1 — COMMUNITY TRANSLATION

Topluluk tarafından hazırlanmıştır. Faydalıdır. Normatif yetki taşımaz.

TRS-2 — REVIEWED TRANSLATION

En az iki dil uzmanı ve bir yöntem uzmanı tarafından incelenmiştir. Yine açıklayıcı statüde olabilir.

TRS-3 — AUTHORIZED NORMATIVE TRANSLATION

Semantik eşdeğerlik Local legal and technical review Public comment Council approval Version linkage taşır. Bu sürüm ilgili dilde normatif uygulama için kullanılabilir.

17. ÇEVİRİDE YASAK KAYMALAR

“MUST” → “önerilir” “SHOULD” → “zorunludur” “MAY” → “yapmalıdır” “Critical Hold” → “geçici tavsiye” “Unsupported” → “yanlış” “Unresolved” → “başarısız” “Official Claim” → “doğrulanmış gerçek” “Natural User Panel” → “kontrolsüz kullanıcı” “Synthetic Sınama” → “gerçek sınama” biçimindeki kaymalar normatif anlamı değiştirir. Yetkili çeviri sayılamaz.

18. AÇIK KAMU İSTİŞARESİ

Her major NOMOS sürümü aday olarak şu süreci taşımalıdır:

• Draft publication
• En az 60 günlük public comment
• Comment registry
• Conflict disclosure
• Yanıt matrix
• Revised draft
• Synthetic sınama
• Independent review
• Council vote
• Ratification record

Kamu görüşü:

• yalnız destek beyanı toplama,
• pazarlama kampanyası,
• çoğunluk anketi

değildir.

19. DEĞİŞİKLİK TEKLİFİ

Her değişiklik:

NOMOS Change Proposal — NCP

kimliği taşımalıdır. Örnek:

NCP-0042 — Revision of Material Boundary Omission Test

NCP şu alanları taşımalıdır:

• Sorun
• Etkilenen kurallar
• Kanıt
• Önerilen değişiklik
• Alternatifler
• Puan etkisi
• Geçmiş karar etkisi
• Fairness etkisi
• Privacy etkisi
• Implementation cost
• Conflict declarations
• Public comments
• Final decision

20. DEĞİŞİKLİK SINIFLARI

PATCH

Yazım Kırık bağlantı Şema açıklaması Anlamı değiştirmeyen düzeltme

MINOR

Yeni örnek Yeni optional field Uyumlu genişletme Clarification

MAJOR

Önem derecesi değişikliği Puan formula değişikliği Gate ekleme veya kaldırma Target population değişikliği Governance authority değişikliği Eski sonuçları etkileyen normatif değişiklik Major değişiklik patch olarak yayımlanamaz.

21. KARAR KAYDI

Her kabul veya ret kararı:

• Decision ID
• Oy dağılımı
• Recusal
• Dissent
• Gerekçe
• Kanıt
• Effective date
• Transition rule

taşımalıdır. “Kurul uygun görmüştür.” tek başına yeterli değildir.

22. ÜNİVERSİTE ÇAĞRISININ AMACI

Üniversitelere yapılacak çağrının amacı:

• endorsement almak,
• üniversite logosu kullanmak,
• “akademik olarak onaylandı” yazmak,
• yalnız olumlu uzman görüşü toplamak

değildir. Amaç:

NOMOS’un yanlış olabileceği yerleri bağımsız yöntemlerle bulmak ve yayımlamak.

23. NOMOS ÜNİVERSİTE ÇAĞRISI

AÇIK DAVET

Üniversitelerden, araştırma merkezlerinden, hukuk fakültelerinden, istatistikçilerden, bilgi bilimcilerden, dil araştırmacılarından, AI laboratuvarlarından, HCI ekiplerinden, arşiv uzmanlarından ve kamu yararı kuruluşlarından NOMOS’u desteklemelerini istemiyoruz. Bizi doğrulamalarını istemiyoruz. Bize prestij vermelerini istemiyoruz. NOMOS’un ismini kullanmalarını veya kurucularını övmelerini istemiyoruz. Şunu istiyoruz: Yöntemimizi okuyun. En zayıf varsayımımızı bulun. Örneklemimizi yeniden kurun. Promptlarımızı başka dillere taşıyın. Truth Pack kararlarımızı sorgulayın. Critical gate’lerimizin yanlış pozitiflerini bulun. Puan formülümüzün adaleti gerçekten koruyup korumadığını sınayın. Bizi geçemediğimiz yerde geçirmiş gibi davranmayın. Olumsuz sonucunuzu yayımlayın. NOMOS, yalnız onu doğrulayan araştırmalara değil, onu düzelten araştırmalara da kaynak göstermek zorundadır. Bir üniversitenin NOMOS’a verebileceği en değerli katkı destek mektubu değil:

tekrar edilebilir itirazdır.

24. ÜNİVERSİTELERDEN İSTENEN ÇALIŞMALAR

UR-01 — Örnekleme ve Survey Method Review

1.000 kişilik allocation Ülke ağırlıkları Dil tabakaları Yanıtlamama Effective sample Nadir olaylar

UR-02 — İstem Equivalence Lab

Çok dilli niyet eşdeğerliği Translation drift Cultural pragmatics Local legal language İstem constitution

UR-03 — Varlık Resolution Study

Marka Tüzel kişilik Domain Franchise Bağlı kuruluş İsim çarpışması

UR-04 — Truth Pack Reliability Study

Kanıt yeterliliği Kaynak bağımsızlığı Counter-evidence Open-world/closed-world ayrımı Restricted evidence

UR-05 — Claim Adjudication Study

Atom sınırları Örtük iddia Attribution Modalite Atıf attachment Material omission

UR-06 — Critical Gate Validation

Recall False positive High-stakes harm Serious allegation False authority Boundary omission

UR-07 — Puan Validity Study

Component weights Composite cancellation Sensitivity Construct validity Predictive validity Decision usefulness

UR-08 — Language and Geographic Fairness Study

Floor Disparity Kapsama Low-resource languages Small-country visibility

UR-09 — Human Decision Impact Study

Tavsiye behavior Trust Purchase decisions Error recovery User comprehension

UR-10 — Governance and Capture Study

Founder control Sponsor capture Audit shopping Pay-to-pass Appeals Registry integrity

UR-11 — Security and Registry Study

Signed records Key rotation Counterfeit marks Machine-only misrepresentation Archive continuity

UR-12 — Longitudinal Drift Study

Model updates Source changes Varlık changes Clean–Natural drift Düzeltme durability

25. ÜNİVERSİTELERDEN İSTENMEYENLER

Üniversite veya araştırmacıdan şu talepler yapılamaz:

• Olumlu sonuç garantisi
• Gizli negatif sonuç
• Ön yayın veto hakkı
• Kurum logosunun pazarlamada kullanılması
• Şirketin müşterisi gibi davranma
• NOMOS 950+ destek mektubu
• “Dünya standardı” beyanı
• Wikipedia veya ansiklopedik görünürlük için yapay kaynak üretimi
• Sponsorlu sonuç dili
• Eleştirinin yumuşatılması
• Araştırmacının kişisel görüşünü kurumsal karar gibi sunma

26. ÜNİVERSİTE ARAŞTIRMA PAKETİ

Her üniversiteye gönderilecek standart paket şu bölümleri taşımalıdır:

• Executive research summary
• Standard 0.9 veya güncel sürüm
• Normative rule index
• Synthetic sınama package
• Puan method
• Known method findings
• Failed sınama thresholds
• Open research questions
• Replication protocol
• Data access tiers
• Ethics and privacy statement
• Conflict and funding disclosure
• Publication freedom agreement
• Atıf and contribution policy
• Canonical registry links
• Contact and issue channels

Başarısız sınama bulguları paketten çıkarılamaz.

27. ARAŞTIRMACI YAYIN ÖZGÜRLÜĞÜ

NOMOS veya fon sağlayıcı:

• sonuçları önceden onaylama,
• negatif sonucu durdurma,
• başlığı değiştirmeye zorlama,
• metodolojik eleştiriyi sildirme

hakkına sahip olamaz. Araştırmacı:

• veriyi doğru kullanmak,
• gizliliği korumak,
• conflict açıklamak,
• sınama ve canlı sonuç ayrımını korumak

zorundadır. Bağımsızlık iki taraflıdır.

28. NEGATİF SONUÇ SİCİLİ

NOMOS Public Research Registry şu sonuçları birlikte taşımalıdır:

• NOMOS’u destekleyen çalışmalar
• NOMOS’u kısmen destekleyen çalışmalar
• NOMOS’la çelişen çalışmalar
• Replikasyon başarısızlıkları
• Null results
• Retracted studies
• Method disputes
• Open yanıtlar

Yalnız olumlu makaleler listelenemez.

29. ÖN KAYIT

Bağımsız replikasyonlar ilgili olduğu ölçüde:

• hipotez,
• örneklem,
• primary metrics,
• exclusion rules,
• puan method,
• analysis plan,
• conflicts

alanlarını veri görülmeden önce kaydetmelidir. Ön kayıt: araştırma yaratıcılığını engellemez, sonuç sonrası yöntem değişikliğini görünür kılar.

30. ÇOK MERKEZLİ REPLİKASYON

NOMOS’un bağımsızlığını sınamak için aday çalışma:

• En az üç bağımsız kurum
• En az üç ülke
• En az iki dil ailesi
• Ortak sealed corpus
• Ortak puanlama specification
• Ayrı hakem ekipleri
• Kör sonuç karşılaştırması

taşımalıdır. Amaç:

• aynı corpus’tan aynı sonuç,
• farklı corpus’larda benzer yöntem davranışı

üretip üretmediğini görmek olmalıdır.

31. REPLİKASYON SONUÇLARI

Replikasyon şu statüleri taşıyabilir:

REPLICATED

PARTIALLY REPLICATED

NOT REPLICATED

INCONCLUSIVE

METHOD DIVERGENCE

DATA DIVERGENCE

ADJUDICATION DIVERGENCE

“Not replicated” sonucu: çalışmanın düşmanlığı olarak sunulamaz. Yeni Method Finding açmalıdır.

32. VERİ ERİŞİM KATMANLARI

OPEN DATA

Sentetik sınama Kamu aggregate sonuçları Public schemas Redakte edilmiş örnekler Method code

REGISTERED RESEARCH ACCESS

De-identified observation data Controlled yanıt records Daha ayrıntılı sampling metadata

SECURE RESEARCH ACCESS

Hassas fakat gerekli evidence Restricted logs Privacy-protected linked data

NO EXTERNAL ACCESS

Şifre Tam kimlik bilgisi Gerekli olmayan özel konuşma Hukuken paylaşılması yasak kayıt Açık standart olmak her verinin açık olması değildir.

33. ETİK İNCELEME

Gerçek kullanıcılarla yapılacak çalışmalar ilgili olduğu ölçüde:

• informed consent,
• data minimization,
• withdrawal,
• vulnerable participants,
• privacy,
• accessibility,
• compensation,
• deceptive design,
• international data transfer

incelemesi taşımalıdır. Sentetik sınama:

• insan katılımcı araştırmasının yerine geçmez,
• insan etik onayı gerektirmeyebilir,

gerçek kişiye benzeyen veya gerçek veriden türetilen sentetik materyalde yine privacy incelemesi gerekebilir.

34. DÜŞÜK KAYNAKLI DİLLER AĞI

NOMOS yalnız büyük dillerin üniversiteleriyle sınanırsa fairness iddiası zayıf kalır. Açık çağrı özellikle:

• düşük kaynaklı dil bölümleri,
• bölgesel üniversiteler,
• çeviri çalışmaları merkezleri,
• yerel hukuk ve kamu politikası ekipleri,
• erişilebilirlik araştırmacıları

için ayrı fon ve karar hakkı sağlamalıdır. Bu katılım:

• yalnız veri toplama işçiliği,
• sembolik temsil

olmamalıdır. Normatif değişikliklerde oy ve yazarlık katkısı taşımalıdır.

35. AI SAĞLAYICILARININ ROLÜ

AI sağlayıcıları:

• system metadata,
• model change notice,
• telemetry,
• incident yanıt,
• technical review,
• reproduction access

sağlayabilir. AI sağlayıcıları:

• kendi puanınu değiştiremez,
• Critical gate’i veto edemez,
• başka sağlayıcının katsayısını belirleyemez,
• negatif sonucu kapattıramaz,

Council çoğunluğu oluşturamaz. Sağlayıcı katılımı bilgi sağlar. Otorite tekeli sağlamaz.

36. DENETLENEN VARLIKLARIN ROLÜ

Denetlenen şirket veya kurum: Truth Pack kanıtı sunabilir. Varlık hatasına itiraz edebilir. Restricted evidence erişimi sağlayabilir. Düzeltme geliştirebilir. Public comment verebilir. Denetlenen varlık: kendi önem derecesi’sini belirleyemez. Puan formula’yı değiştiremez. Hakem seçemez. Olumsuz replikasyonu sildiremez. Kendi mark kullanım ihlalini gizleyemez.

37. KAMU VE SİVİL TOPLUM ROLÜ

Kamu yararı kuruluşları ve kullanıcı toplulukları:

• harm reports,
• mark misuse,
• low-resource language failures,
• accessibility issues,
• consumer misunderstanding

bildirebilir. Kamu katılımı: yalnız anket cevabı değildir. Governance temsil hakkı taşımalıdır.

38. FONLAYICILARIN ROLÜ

Fon sağlayıcı:

• araştırma desteği,
• altyapı,
• düşük kaynaklı dil fonu,
• bağımsız audit hibesi

sağlayabilir. Fon sağlayıcı:

• sonuç,
• puan,
• gate,
• publication,
• Council vote,
• auditor selection

üzerinde kontrol sahibi olamaz. Her fon:

• tutar,
• kaynak,
• kullanım alanı,
• şartlar,
• çıkar çatışması

ile açıklanmalıdır.

39. FİNANSAL BAĞIMSIZLIK KAPILARI

Aday korumalar:

• Tek fonlayıcı payı için üst sınır
• Multi-source funding
• Bağımsız araştırma fonu
• Olumsuz sonuç yayımlama garantisi
• Puan-linked payment yasağı
• Public budget report
• Auditor fee separation
• Council member compensation transparency

NOMOS pay-to-pass sistemine dönüştüğü anda kamu standardı niteliğini kaybeder.

40. KAMU STEWARDSHIP GEÇİŞİ

NOMOS’un kurucu dönemden kamu yönetişimine geçişi dört aşamalı olabilir.

ST-0 — FOUNDER CUSTODY

Kaan MURAZ kurucu sorumludur. NobleJackal kanonik alanı işletir. Public mark authority yoktur. Mevcut aşama budur.

ST-1 — PUBLIC REVIEW STEWARDSHIP

Public issue tracker Danışma kurulu Açık consultation Conflict registry kurulur.

ST-2 — SHARED STEWARDSHIP

Standards Council Methodology Board University representatives Public-interest members karar paylaşır.

ST-3 — INDEPENDENT PUBLIC STEWARDSHIP

Ayrı hukukî veya kurumsal taşıyıcı Bağımsız karar organları Appeals Registry Financial transparency Succession tamamlanır.

41. BAĞIMSIZ KURUM ADAYI

Gelecekte NOMOS için:

• vakıf,
• dernek,
• kamu yararı kuruluşu,
• uluslararası consortium,
• üniversiteler arası sekretarya

gibi yapılar değerlendirilebilir. Hangi hukukî form seçilirse seçilsin şu şartları taşımalıdır:

• Kurucu attribution
• Non-distribution veya eşdeğer kamu yararı sınırı
• Bağımsız Council
• Conflict rules
• Public registry duty
• Open-standard commitment
• Asset-lock veya eşdeğer koruma
• Dissolution and archive plan

Bu bölüm belirli hukukî formu seçmez.

42. KAAN MURAZ’IN KURUCU HAKLARI

Kaan MURAZ’ın tarihsel olarak korunması gereken hakları:

• Kurucu yazar attribution’ı
• İlk normatif mimari katkısı
• NOMOS adı ve kavramının kanonik oluşum kaydı
• Kurucu sürümlere ilişkin değişmez tarihsel kayıt
• Kamuya teslim sürecindeki kurucu beyanı
• Yönetişim organında sınırlı kurucu temsili

Kaan MURAZ’ın taşımaması gereken kalıcı yetkiler:

• Tek başına major version değiştirme
• Veto
• Kendi müşterisine conformity verme
• Appeal sonucunu değiştirme
• Negatif araştırmayı kaldırma
• Registry history silme
• Kurucudan sonraki bütün yöneticileri tek başına atama

43. NOBLEJACKAL’IN GELECEKTEKİ ROLÜ

NobleJackal:

• kurucu kanonik yayın alanı,
• teknik sekretarya,
• reference implementation geliştiricisi,
• açık standardın ilk finansörü,
• araştırma ve danışmanlık sağlayıcısı

olabilir. NobleJackal gelecekte: yetkili audit kuruluşlarından biri olabilir. Ancak tek kuruluş olamaz. NobleJackal: standarda en büyük tarihsel katkıyı yapabilir, standardın tek sahibi gibi hareket edemez.

44. NOMOS’UN GELECEKTEKİ ROLÜ

NOMOS adı üç ayrı katmanda kullanılabilir:

44.1. NOMOS AUTHORIAL PERSONA

Bu kitapta kullanılan eleştirel yardımcı yazar kimliğidir.

44.2. NOMOS STANDARD

Normatif kural ve yönetişim sistemidir.

44.3. NOMOS SOFTWARE AGENT

Gelecekte geliştirilebilecek:

• audit assistant,
• rule engine,
• registry verifier,
• evidence mapper

yazılımıdır. Bu üç katman birbirine karıştırılamaz. Bir yazılım ajanının cevabı: standardın resmî decision’ı değildir.

45. İNSAN ONAYI

Her resmî NOMOS metni ve kararı:

• human approver,
• approver authority,
• date,
• signature,
• version,
• conflict statement

taşımalıdır. AI:

• metin önerebilir,
• tutarsızlık bulabilir,
• kod üretebilir,

karar önerisi oluşturabilir. Nihai kamu sorumluluğu insanda veya hesap verebilir kurumda kalır.

46. KURUCU SONRASI DEVAMLILIK

NOMOS şu olaylara karşı continuity plan taşımalıdır:

• Kaan MURAZ’ın görevi bırakması
• NobleJackal’ın kapanması
• Domain kaybı
• Kanonik repository’ye erişim kaybı
• Anahtar ihlali
• Yönetim uyuşmazlığı
• Hukukî tasfiye
• Uzun süreli teknik kesinti

Aday continuity sistemi:

• Multiple custodians
• Threshold signatures
• Institutional mirrors
• Archive deposits
• Succession charter
• Emergency Council
• Public transition notice

taşımalıdır.

47. KANONİK ALAN DEVAMLILIĞI

Önerilen yayın mimarisi:

• /nomos/
• /nomos/standard/
• /nomos/standard/0.9/
• /nomos/standard/1.0/
• /nomos/rules/
• /nomos/schemas/
• /nomos/sınamalar/
• /nomos/implementations/
• /nomos/translations/
• /nomos/governance/
• /nomos/consultations/
• /nomos/decisions/
• /nomos/appeals/
• /nomos/registry/
• /nomos/errata/
• /nomos/citations/
• /nomos/archive/

Her kayıt:

• stable URL,
• content hash,
• publication date,
• status,
• previous/next version

taşımalıdır.

48. BAĞIMSIZ ARŞİV

Kanonik alan dışında:

• üniversite repository’leri,
• kurumsal dijital arşivler,
• uzun süreli araştırma arşivleri,
• imzalı mirror’lar

kullanılabilir. Mirror: erişim devamlılığı sağlar, resmî karar yetkisini devralmaz. Kanonik alan kaybolursa önceden tanımlı succession prosedürü devreye girer.

49. STANDARD SÜRÜM AŞAMALARI

0.9 — FOUNDING DRAFT

Kitap tamamlanmıştır. Public review açılabilir. Gerçek sınama henüz yoktur. Conformity programı yoktur.

0.95 — PUBLIC REVIEW CANDIDATE

Yorumlar alınmıştır. Method findings işlenmiştir. Machine-readable schemas yayımlanmıştır. Üniversite çağrısı açılmıştır.

0.99 — VALIDATION CANDIDATE

Gerçek sentetik sınama tamamlanmıştır. Zorunlu eşikler geçilmiştir. Untouched holdout uygulanmıştır. BQ-3 elde edilmiştir.

1.0 — OPEN NORMATIVE STANDARD

Public consultation tamamlanmıştır. Bağımsız en az bir çoğaltma vardır. Major method findings çözülmüştür. Normatif metin ratified edilmiştir. GOV-2 veya üstü yönetişim kurulmuştur. Resmî open-standard package yayımlanmıştır. NOMOS Standart 1.0’ın yayımlanması: conformity mark programının otomatik başlaması anlamına gelmez.

50. CONFORMITY PROGRAM 1.0

Resmî mark programı ayrı kapılara bağlıdır:

BQ-4

GOV-3

Authorized auditors Independent decision panel Appeals chamber Public registry Security review Legal review Surveillance system Financial separation Bu şartlar sağlanmadan: Standart 1.0 yayımlanabilir. Ancak: Conformity Program 1.0 etkinleştirilemez.

51. NOMOS 950+ PROGRAMI

NOMOS 950+ ancak:

• Standart 1.0,
• Conformity Program 1.0,

GOV-4,

BQ-4,

public-interest representation, replicated puanlama sonrasında etkinleştirilebilir. 950+ ilk mark değildir. En yüksek yönetişim yükünü taşıyan performans designation’ıdır.

52. ADOPTION SEVİYELERİ

AL-1 — READ

Kurum standardı incelemiştir.

AL-2 — INTERNAL SELF-ASSESSMENT

Kurum kendi iç değerlendirmesini yapmıştır. Resmî conformity değildir.

AL-3 — NOMOS-COMPATIBLE IMPLEMENTATION

Araç açık şema ve kuralları desteklemektedir. Conformity mark vermez.

AL-4 — AUTHORIZED AUDIT USE

Yetkili kuruluş yöntemi audit’te kullanmaktadır.

AL-5 — PUBLIC CONFORMITY PROGRAM

Bağımsız decision ve registry sistemi çalışmaktadır. Bir kurum: self-assessment yaptı diye AL-5 sayılmaz.

53. UYUMLU IMPLEMENTASYON

Bir yazılım:

NOMOS-Compatible

ifadesini ancak:

• şema doğrulama,
• rule kapsama,
• test suite,
• version support,
• conformance report

taşıyorsa kullanabilir. “NOMOS-Compatible”:

• audit yetkisi,
• conformity decision,
• mark verme hakkı

değildir.

54. REFERANS UYGULAMA

Reference implementation:

• açık kaynak,
• deterministic where applicable,
• test edilmiş,
• version-linked,
• documented

olmalıdır. Ayrıca şu uyarıyı taşımalıdır:

Normatif yetki metindedir. Bu yazılım referans uygulamadır; bulunan yazılım hatası standard kararını otomatik değiştirmez.

55. CONFORMANCE TEST SUITE

Test suite şu katmanları taşımalıdır:

• Schema tests
• Rule tests
• Puan tests
• Gate tests
• Translation tests
• Registry signature tests
• Mark misuse tests
• Historical-version tests
• Accessibility tests
• Security tests

Her implementasyon:

• hangi testleri geçtiğini,
• hangilerini geçmediğini

açıklamalıdır.

56. SINAMA AÇIKLIĞI VE HOLDOUT

Tam açıklık, bütün testlerin sürekli açık kalması anlamına gelmez. Denge:

• Public calibration corpus
• Public expired holdout
• Sealed güncel holdout
• Scheduled release
• Renewal corpus

ile kurulmalıdır. Holdout: sonsuza kadar gizli tutulamaz, aynı anda herkese açık hâle getirilip yeniden kullanılabilir gizli test gibi sunulamaz.

57. HOLDOUT YAŞAM DÖNGÜSÜ

Corpus generation Hash publication Sealed custody Validation use Result lock Controlled opening Public archive Retirement New holdout generation Eski holdout:

• eğitim,
• regression,
• method study

için kullanılabilir. Yeni yöntem doğrulaması için untouched olmayabilir.

58. ERRATA

Errata:

• açık hata,
• atıf düzeltmesi,
• schema inconsistency,
• translation mismatch

için kullanılır. Errata:

• puan formula değişikliği,
• gate kaldırma,
• önem derecesi düşürme

için gizli yol olamaz.

59. DEPRECATION

Bir kural veya alan kaldırılacaksa:

• deprecation notice,
• gerekçe,
• replacement,
• transition date,
• affected versions,
• historical availability

taşımalıdır. Deprecated kural silinmez. Eski audit’lerin nasıl çalıştığını açıklamak için korunur.

60. ATIF VE KATKI KAYDI

NOMOS katkıları şu rollerde kaydedilebilir:

• Founding authorship
• Normative drafting
• Methodology
• Statistical review
• Language review
• Legal review
• Ethics
• Software
• Sınama
• Data stewardship
• Public-interest review
• Replication
• Critical commentary

Yazarlık:

• endorsement karşılığı,
• fon karşılığı,
• kurum logosu karşılığı

verilemez. Katkı kadar attribution yapılmalıdır.

61. BAĞIMSIZ GÖRÜNÜRLÜK

NOMOS kendi:

• ansiklopedik önemini,
• akademik etkisini,
• dünya standardı statüsünü

kendi metniyle kuramaz. Bunlar ancak:

• bağımsız araştırma,
• bağımsız uygulama,
• çoğaltma,
• eleştiri,
• kamu kullanımı

sonucunda oluşabilir. NOMOS’un görevi görünürlük üretmek değil:

bağımsız incelemeye uygun kanıt üretmektir.

62. KAMU ARAŞTIRMA SİCİLİ

Her NOMOS bağlantılı çalışma şu alanları taşımalıdır:

• Study ID
• Institution
• Authors
• Funding
• Conflicts
• NOMOS version
• Dataset
• Pre-registration
• Results
• Replication status
• Corrections
• Retraction
• Relation to canonical decisions

NOMOS bu sicilde: kendisini eleştiren makaleleri de göstermek zorundadır.

63. KAMUYA TESLİM AŞAMALARI

PHASE 0 — FOUNDING COMPLETION

Kitap taslağı tamamlanır. Rule IDs kontrol edilir. Internal consistency audit yapılır.

PHASE 1 — OPEN PUBLICATION

HTML

PDF

Machine rules Schemas Version manifest Issue tracker yayımlanır.

PHASE 2 — PUBLIC COMMENT

Universities Researchers AI providers Businesses Civil society Language experts görüş verir.

PHASE 3 — REAL SYNTHETIC SINAMA

Corpus gerçekten üretilir. Sealed truth Blind adjudication Recovery Negative results yayımlanır.

PHASE 4 — INDEPENDENT REPLICATION

En az bir bağımsız ekip Tercihen çok merkezli çalışma Public reproduction record oluşturur.

PHASE 5 — LIMITED LIVE PILOT

Gerçek AI ürünleri Sınırlı varlık kapsam Research-only status No public mark ile uygulanır.

PHASE 6 — OPEN STANDARD 1.0

Normatif metin ratified edilir.

PHASE 7 — CONFORMITY PROGRAM PILOT

Bağımsız audit ve decision sistemi sınanır.

PHASE 8 — PUBLIC CONFORMITY PROGRAM

Bütün yönetişim kapıları karşılanırsa etkinleşir.

64. PUBLIC RELEASE PACKAGE

NOMOS 1.0 release’i en az şu dosyaları taşımalıdır:

• standard.html
• standard.pdf
• rules.json
• schemas/
• puan-method.md
• reference-implementation/
• sınama-manifest.json
• known-limitations.md
• failed-tests.md
• governance-charter.md
• conflict-policy.md
• appeals-policy.md
• translation-policy.md
• change-log.md
• errata.md
• atıf.cff
• official-statement.json
• release-signatures.json

failed-tests.md boş olmak zorunda değildir. Bulunmaması şüphe yaratmalıdır.

65. NOMOS OPEN STANDARD CHARTER

NOMOS’un kamuya verdiği on iki temel söz: Kanıt: İddia, taşıyabildiği kanıt kadar kesin olacaktır. Sınır: Yapılmayan, bilinmeyen ve kapsam dışı olan görünür kalacaktır. Bağlam: Ülke, dil, kullanıcı ve sistem durumu silinmeyecektir. Zaman: Geçmiş, güncel gerçeklik gibi sunulmayacaktır. Yeniden üretim: Sonuçların nasıl üretildiği açıklanacaktır. Bağımsızlık: Ticari çıkar kararın yerine geçmeyecektir. Simetri: Lehte ve aleyhte yanlış aynı gerçeklik yükünü taşıyacaktır. İnsan sorumluluğu: AI yardım edecek; hesap verebilir karar insanda kalacaktır. Dil ve coğrafya adaleti: Küçük kullanıcı grupları ortalamada silinmeyecektir. İtiraz: Standard, kendi yanlışlanmasına açık olacaktır. Tarihsel bütünlük: Hata, düzeltme ve başarısızlık geçmişten silinmeyecektir. Kurucudan bağımsızlık: Standardın geleceği tek kişinin iradesine bağlı kalmayacaktır.

Bu charter’ın özünde önceki çağrının dört kelimesi bulunur: Kanıt. Sınır. Bağlam. Zaman.

66. MEVCUT NOMOS STATÜSÜ

Bu kitabın tamamlandığı aşamada:

Doğru kamu cümlesi:

“NOMOS by NobleJackal, Kaan MURAZ tarafından başlatılan ve yapay zekâ sistemleriyle eleştirel ortak yazarlık içinde geliştirilen açık GEO standardı adayıdır.”

Yanlış kamu cümlesi:

“NOMOS, dünyanın kabul edilmiş GEO otoritesidir.”

67. SÜRÜM 1.0’A GEÇİŞ KAPILARI

NOMOS Standart 1.0 için aday zorunlu kapılar:

• Kitap çapında tutarlılık denetimi
• Bütün Rule ID’lerin makine kaydı
• Türkçe ve İngilizce normatif eşdeğerlik
• Public release package
• En az 60 günlük kamu istişaresi
• Yorum ve yanıt matrisi
• Gerçek sentetik sınama execution
• Zorunlu recovery eşiklerinin geçilmesi
• Untouched holdout
• En az bir bağımsız replication
• Major method finding’lerin kapatılması
• Open-source reference implementation
• Governance en az GOV-2
• Funding and conflict disclosure
• Ethics and privacy review
• Accessibility review
• Archive and succession plan
• Standards Council ratification

Bunlardan biri sonuçtan sonra “optional” yapılamaz.

68. ZORUNLU NORMATİF HÜKÜMLER

CH20-N01

NOMOS’un kamuya açık biçimde okunabilmesi tek başına açık standart statüsü oluşturmaz.

CH20-N02

Açık standart statüsü okuma, uygulama, yeniden üretme, eleştirme, katkı, itiraz ve arşiv haklarını birlikte taşımalıdır.

CH20-N03

NOMOS normatif metni kalıcı ödeme duvarı arkasında tutulamaz.

CH20-N04

Standardın iç değerlendirme ve akademik uygulaması royalty veya mark lisansına bağlanamaz.

CH20-N05

Denetim, managed infrastructure ve conformity işlemleri açık standard metninden ayrı hizmetler olarak ücretlendirilebilir.

CH20-N06

NOMOS metni, referans yazılımı, sınama verileri ve conformity mark aynı lisansa zorunlu olarak bağlanamaz.

CH20-N07

Normatif metin için açık dokümantasyon lisansı kullanılmalıdır.

CH20-N08

Referans yazılım için yeniden uygulamaya izin veren açık yazılım lisansı kullanılmalıdır.

CH20-N09

Kişisel veya restricted evidence açık veri lisansı altında yayımlanamaz.

CH20-N10

NOMOS adı ve conformity mark açık standard uygulamasını engellemek için kullanılamaz.

CH20-N11

Trademark koruması yalnız resmî sürüm ve mark sahteciliğini önleme amacı taşımalıdır.

CH20-N12

Bir kişi veya kurum NOMOS’tan türeyen farklı bir yöntem oluşturabilir.

CH20-N13

Fork resmî NOMOS sürümü gibi sunulamaz.

CH20-N14

Fork farklı ad ve açık divergence kaydı taşımalıdır.

CH20-N15

Fork resmî conformity mark’ını kullanamaz.

CH20-N16

Kanonik NOMOS sürümü version, publication date, human approval, integrity hash ve change log taşımalıdır.

CH20-N17

Kanonik kayıt bulunmayan metin resmî NOMOS sürümü sayılamaz.

CH20-N18

Ratified Normative Text çelişki hâlinde referans uygulamadan önce gelmelidir.

CH20-N19

Referans yazılım normatif metni sessizce değiştiremez.

CH20-N20

Yazılım hatası bulunduğunda kod sürümlü biçimde düzeltilmelidir.

CH20-N21

Resmî NOMOS beyanı yalnız kanonik, sürümlü, tarihli, insan onaylı ve bütünlük kayıtlı metinden doğmalıdır.

CH20-N22

Sohbet çıktıları resmî NOMOS standardı veya conformity decision sayılamaz.

CH20-N23

Sosyal medya paylaşımı tek başına normatif değişiklik oluşturamaz.

CH20-N24

NOMOS by NobleJackal mevcut aşamada bağımsız foundation model gibi sunulamaz.

CH20-N25

NOMOS’un ayrı bir yazılım ajanı geliştirilirse model lineage, architecture, permissions, version ve oversight açıkça kaydedilmelidir.

CH20-N26

NOMOS authorial persona, NOMOS standard ve gelecekteki NOMOS software agent ayrı kimlikler taşımalıdır.

CH20-N27

Türkçe NOMOS’un kurucu yazarlık dili olarak korunmalıdır.

CH20-N28

İngilizce uluslararası normatif karşılık olarak insan ve yöntem incelemesinden geçmelidir.

CH20-N29

Türkçe ve İngilizce sürümlerden biri gizli biçimde üstün tutulamaz.

CH20-N30

İki kurucu dil arasındaki normatif çelişki bağlayıcı interpretation ve eşzamanlı düzeltme gerektirir.

CH20-N31

Topluluk çevirisi yetkili normatif çeviri gibi sunulamaz.

CH20-N32

Yetkili normatif çeviri en az iki dil uzmanı, yöntem incelemesi ve public comment taşımalıdır.

CH20-N33

MUST, SHOULD ve MAY karşılıkları normatif gücü korumalıdır.

CH20-N34

Translation drift kullanıcı veya denetçi hatası gibi gizlenemez.

CH20-N35

Major sürüm değişikliği kamu istişaresi olmadan ratified edilemez.

CH20-N36

Kamu istişaresi yalnız destek beyanı toplama kampanyasına dönüştürülemez.

CH20-N37

Her kamu yorumu kabul, ret veya kapsam dışı gerekçesiyle yanıt matrisinde yer almalıdır.

CH20-N38

Normatif değişiklik NOMOS Change Proposal kimliği taşımalıdır.

CH20-N39

NCP sorun, kanıt, alternatifler, puan etkisi ve transition planı taşımalıdır.

CH20-N40

Gate, önem derecesi, puan veya governance authority değişikliği patch olarak yayımlanamaz.

CH20-N41

Karar kayıtları oy dağılımı, recusal, dissent ve gerekçe taşımalıdır.

CH20-N42

Üniversite çağrısı endorsement talebine dönüştürülemez.

CH20-N43

Üniversiteler NOMOS’u doğrulama veya olumlu sonuç üretme yükümlülüğü taşıyamaz.

CH20-N44

Üniversite ve araştırmacılar olumsuz sonuçlarını NOMOS veya fonlayıcı onayı olmadan yayımlayabilmelidir.

CH20-N45

Tek akademisyenin kişisel görüşü üniversitenin kurumsal endorsement’ı gibi sunulamaz.

CH20-N46

Akademik iş birliği NOMOS certification veya akreditasyon anlamına gelemez.

CH20-N47

Üniversite logosu yazılı kurumsal yetki olmadan kullanılamaz.

CH20-N48

NOMOS araştırma paketi başarılı ve başarısız sınama sonuçlarını birlikte taşımalıdır.

CH20-N49

Known method findings araştırma paketinden çıkarılamaz.

CH20-N50

Bağımsız araştırmacıların yayınlarına pre-publication veto uygulanamaz.

CH20-N51

Araştırmacı fon ve çıkar çatışmasını açıklamalıdır.

CH20-N52

NOMOS Public Research Registry olumlu, olumsuz, null ve retraction sonuçlarını birlikte göstermelidir.

CH20-N53

Yalnız NOMOS’u destekleyen çalışmalar listelenemez.

CH20-N54

Bağımsız replikasyon ilgili olduğu ölçüde ön kayıt ve analysis plan taşımalıdır.

CH20-N55

Replikasyon sonucu “not replicated” olduğunda Method Finding veya açık uyuşmazlık kaydı oluşturmalıdır.

CH20-N56

Not replicated sonucu araştırmacı düşmanlığı veya kötü niyet olarak sunulamaz.

CH20-N57

NOMOS kamu standardı iddiasından önce en az bir bağımsız replikasyonu hedeflemelidir.

CH20-N58

Dünya standardı iddiası çok merkezli ve uluslararası çoğaltma olmadan kurulmamalıdır.

CH20-N59

Sentetik açık veri ile gerçek kullanıcı verisi aynı erişim rejimine bağlanamaz.

CH20-N60

Gerçek kullanıcı verisi için data minimization ve controlled-access düzeni kurulmalıdır.

CH20-N61

Açık standart olmak kişisel veri ve ticari sırrın herkese açılması anlamına gelemez.

CH20-N62

Gerçek kullanıcı araştırmaları ilgili etik ve mahremiyet incelemesine tabi olmalıdır.

CH20-N63

Low-resource language araştırmacıları yalnız veri toplama rolüne indirgenemez.

CH20-N64

Dil ve coğrafya temsilcileri normatif karar süreçlerinde gerçek oy hakkı taşımalıdır.

CH20-N65

AI sağlayıcıları teknik veri sağlayabilir fakat puan, gate veya publication üzerinde veto taşıyamaz.

CH20-N66

AI sağlayıcıları Standards Council çoğunluğu oluşturamaz.

CH20-N67

Denetlenen varlıklar evidence ve appeal sunabilir fakat kendi kararlarını belirleyemez.

CH20-N68

Kamu ve sivil toplum kullanıcı zararı ve mark misuse bildirimi yapabilmelidir.

CH20-N69

Fon sağlayıcı olumlu araştırma sonucu talep edemez.

CH20-N70

NOMOS araştırma finansmanı sonuçtan bağımsız sözleşme taşımalıdır.

CH20-N71

Tek fonlayıcıya aşırı bağımlılık kamuya açıklanmalıdır.

CH20-N72

NOMOS pay-to-pass veya pay-to-publish sistemine dönüştürülemez.

CH20-N73

Kamu stewardship geçişi sürümlü aşamalarla yürütülmelidir.

CH20-N74

Kurucu custody aşamasında public conformity authority kullanılamaz.

CH20-N75

Kaan MURAZ kurucu attribution’ı kalıcı tarihsel kayıtta korunmalıdır.

CH20-N76

Kurucu attribution kalıcı veto hakkı oluşturamaz.

CH20-N77

Kaan MURAZ kendi çıkarı bulunan conformity veya appeal dosyasında tek karar sahibi olamaz.

CH20-N78

NobleJackal kanonik köken ve teknik sekretarya olarak kaydedilebilir.

CH20-N79

NobleJackal açık standardın tek uygulayıcı veya tek audit otoritesi olamaz.

CH20-N80

NOMOS’un gelecekteki bağımsız kurumu kamu yararı, succession ve asset continuity hükümleri taşımalıdır.

CH20-N81

NOMOS governance belirli hukukî forma bağlanmadan önce ilgili uzman incelemesi yapılmalıdır.

CH20-N82

Kamu yönetişimi tek şirket veya sağlayıcı tarafından kontrol edilemez.

CH20-N83

NOMOS resmî kararları hesap verebilir insan veya kurum imzası taşımalıdır.

CH20-N84

AI yardımcısı resmî decision’ın tek imza sahibi olamaz.

CH20-N85

Kaan MURAZ, NobleJackal veya kanonik alan erişilemez olduğunda succession prosedürü devreye girmelidir.

CH20-N86

Kanonik repository için bağımsız mirror ve uzun süreli arşiv oluşturulmalıdır.

CH20-N87

Mirror erişim sağlar fakat tek başına yeni normatif otorite oluşturmaz.

CH20-N88

NOMOS Standart 1.0 ile Conformity Program 1.0 ayrı release’ler olmalıdır.

CH20-N89

Normatif Standart 1.0 yayımlanması mark programını otomatik etkinleştiremez.

CH20-N90

Conformity Program BQ-4, GOV-3, appeals ve public registry olmadan etkinleştirilemez.

CH20-N91

NOMOS 950+ Programı en az GOV-4 ve replicated puanlama koşullarını hedeflemelidir.

CH20-N92

Self-assessment resmî conformity olarak sunulamaz.

CH20-N93

NOMOS-Compatible yazılım mark verme hakkı taşımaz.

CH20-N94

Reference implementation normatif metnin üzerinde authority taşıyamaz.

CH20-N95

Conformance test sonuçları geçen ve geçmeyen testleri birlikte göstermelidir.

CH20-N96

Sealed holdout sonsuza kadar gizli tutulamaz.

CH20-N97

Kullanılmış holdout public archive’a alınmalı ve yeni holdout üretilmelidir.

CH20-N98

Errata normatif major değişiklik için kullanılamaz.

CH20-N99

Eski sürümler, deprecated kurallar ve başarısız testler arşivde korunmalıdır.

CH20-N100

NOMOS’un kamuya teslimiyle ilgili her lisans, sürüm, çeviri, araştırma, governance ve release kararının hesap verebilir insan veya kurum sahibi bulunmalıdır.

69. BAŞARISIZLIK BİÇİMLERİ

CH20-F01 — PDF’Yİ AÇIK STANDART SAYMAK

Yalnız indirilebilir metin açıklık olarak sunulur.

CH20-F02 — KAPALI FORMÜL

Puan mantığı ve ağırlıklar açıklanmaz.

CH20-F03 — KAPALI SINAMA

Corpus ve recovery kayıtları paylaşılmaz.

CH20-F04 — KAPALI DEĞİŞİKLİK SÜRECİ

Kurucu veya şirket kuralları özel olarak değiştirir.

CH20-F05 — PAYWALL STANDARD

Normatif metne erişim ücretle sınırlandırılır.

CH20-F06 — UYGULAMA ÜCRETİ TEKELİ

Standardı kullanmak için zorunlu lisans ücreti istenir.

CH20-F07 — OPEN TEXT, CLOSED MARKETING CLAIM

Metin açık görünürken bağımsız uygulamalar engellenir.

CH20-F08 — MARKAYI YÖNTEM TEKELİ YAPMAK

Trademark başkalarının yöntemi uygulamasını engellemek için kullanılır.

CH20-F09 — FORK’U YASAKLAMAK

Farklı adla türev standard oluşturulması engellenir.

CH20-F10 — FORK’UN RESMÎ KİMLİĞİ TAKLİDİ

Türev metin kendisini NOMOS 2.0 diye sunar.

CH20-F11 — KANONİK SÜRÜMSÜZLÜK

Hangi metnin resmî olduğu bilinmez.

CH20-F12 — KODU NORMUN ÜZERİNE KOYMAK

Reference implementation hatası standardın gerçeği olur.

CH20-F13 — SESSİZ KOD DÜZELTMESİ

Hesaplama değişir fakat version açılmaz.

CH20-F14 — SOHBETİ RESMÎ METİN SAYMAK

Kanonik olmayan AI cevabı standard hükmü yapılır.

CH20-F15 — NOMOS’U SAHİP OLUNMAYAN MODEL GİBİ SUNMAK

Ayrı AI sistemi geliştirilmediği hâlde proprietary AI iddiası kurulur.

CH20-F16 — PERSONA İLE SOFTWARE AGENT’I KARIŞTIRMAK

Yazar mahlası teknik ürün gibi pazarlanır.

CH20-F17 — AI’YI BÜTÜN AI’LARIN SÖZCÜSÜ YAPMAK

NOMOS evrensel makine otoritesi gibi sunulur.

CH20-F18 — TÜRKÇE KURUCU METNİ SİLMEK

Uluslararasılaşma adına kurucu dil görünmez olur.

CH20-F19 — İNGİLİZCEYİ KONTROLSÜZ MASTER METİN YAPMAK

Çeviri kurucu düşüncenin yerine geçer.

CH20-F20 — MUST/SHOULD DRIFT

Çeviri normatif gücü değiştirir.

CH20-F21 — TOPLULUK ÇEVİRİSİNİ RESMÎ SAYMAK

İncelenmemiş dil sürümü audit normu olur.

CH20-F22 — TRANSLATION CONFLICT’I SAKLAMAK

İki dil farklı kural uygular.

CH20-F23 — PUBLIC COMMENT TİYATROSU

Yorum toplanır fakat yanıt yayımlanmaz.

CH20-F24 — DESTEK OYLAMASI

Teknik standard çoğunluk beğenisine indirgenir.

CH20-F25 — CHANGE PROPOSAL’SIZ KURAL

Normatif değişiklik sohbet veya e-postayla yapılır.

CH20-F26 — MAJOR DEĞİŞİKLİĞİ PATCH YAPMAK

Puan ve gate değişikliği küçük düzeltme diye gizlenir.

CH20-F27 — DISSENT’İ SİLMEK

Kurulda uyuşmazlık yokmuş gibi davranılır.

CH20-F28 — ÜNİVERSİTEDEN DESTEK MEKTUBU SATIN ALMAK

Araştırma olumlu endorsement’a dönüşür.

CH20-F29 — KİŞİSEL AKADEMİK GÖRÜŞÜ KURUMSAL ONAY YAPMAK

Profesörün yorumu üniversite kararı gibi sunulur.

CH20-F30 — ÜNİVERSİTE LOGOSU KULLANMAK

Açık kurumsal yetki olmadan logo pazarlamaya eklenir.

CH20-F31 — OLUMSUZ SONUCU YAYIMLATMAMAK

Fonlayan veya NOMOS veto uygular.

CH20-F32 — PRE-PUBLICATION CONTROL

Araştırmacının metni ticari çıkarla değiştirilir.

CH20-F33 — NEGATİF ARAŞTIRMAYI SİCİLDEN ÇIKARMAK

Yalnız olumlu çalışmalar listelenir.

CH20-F34 — NOT REPLICATED’I DÜŞMANLIK SAYMAK

Yöntem uyuşmazlığı kişisel saldırıya dönüştürülür.

CH20-F35 — ÖN KAYITSIZ SONUÇ SEÇMEK

Yalnız iyi görünen metrikler yayımlanır.

CH20-F36 — TEK KURUM REPLİKASYONU

Aynı çıkar yapısındaki ekip bağımsız sayılır.

CH20-F37 — AÇIK VERİ ADIYLA MAHREMİYET İHLALİ

Gerçek kullanıcı konuşmaları yayımlanır.

CH20-F38 — RESTRICTED DATA BLACK BOX

Hiçbir bağımsız araştırmacı yöntemi inceleyemez.

CH20-F39 — DÜŞÜK KAYNAKLI DİLLERİ SEMBOLİK KULLANMAK

Yerel ekip yalnız çeviri işçisi olur.

CH20-F40 — AI SAĞLAYICI CAPTURE

Sağlayıcı gate ve puanı belirler.

CH20-F41 — AUDITED VARLIK CAPTURE

Denetlenen şirket standard değişikliğini satın alır.

CH20-F42 — FUNDER CAPTURE

Fonlayan negatif sonucu durdurur.

CH20-F43 — TEK FONLAYICI BAĞIMLILIĞINI SAKLAMAK

Finansal çıkar görünmez kalır.

CH20-F44 — PAY-TO-PASS RESEARCH

Olumlu sonuç fonun devam şartı olur.

CH20-F45 — PUBLIC STEWARDSHIP ADIYLA SAHİPSİZLİK

Kimsenin sorumluluk taşımadığı sistem kurulur.

CH20-F46 — FOUNDER CONTROL FOREVER

Kurucu bütün major kararları tek başına verir.

CH20-F47 — FOUNDER ATTRIBUTION’I SİLMEK

Kamuya teslim kurucu geçmişini yok eder.

CH20-F48 — NOBLEJACKAL MONOPOLY

Başka kurum uygulama ve audit yapamaz.

CH20-F49 — NOBLEJACKAL ORIGIN’İ SİLMEK

Bağımsızlaşma adına kanonik köken gizlenir.

CH20-F50 — AI’YI HUKUKÎ KARAR SAHİBİ YAPMAK

NOMOS software agent uygunluk imzalar.

CH20-F51 — SUCCESSION PLAN YOKLUĞU

Kurucu veya domain kaybolunca standard durur.

CH20-F52 — TEK ANAHTAR TEKELİ

Bütün resmî kayıtlar tek kişinin private key’ine bağlıdır.

CH20-F53 — MIRROR’I KANONİK OTORİTE SAYMAK

Arşiv kopyası yeni sürüm yayımlar.

CH20-F54 — 0.9’U 1.0 DİYE YAYIMLAMAK

Kamu istişaresi ve sınama tamamlanmadan major release yapılır.

CH20-F55 — STANDARD 1.0 İLE MARK PROGRAMINI BİRLEŞTİRMEK

Metin yayımlanınca sertifika verilmeye başlanır.

CH20-F56 — BQ-3 OLMADAN 1.0

Gerçek validation yapılmadan normative release tamamlanır.

CH20-F57 — BQ-4 OLMADAN CONFORMITY PROGRAM

Bağımsız replication olmadan mark otoritesi açılır.

CH20-F58 — SELF-ASSESSMENT’I CERTIFICATION SAYMAK

Şirket kendi sonucunu resmî mark yapar.

CH20-F59 — COMPATIBLE SOFTWARE’I AUDITOR SAYMAK

Test geçen araç conformity decision verir.

CH20-F60 — TEST SONUÇLARINI SEÇEREK YAYIMLAMAK

Geçmeyen conformance testleri saklanır.

CH20-F61 — HOLDOUT’U SONSUZA KADAR GİZLEMEK

Standard bağımsız incelemeye kapalı kalır.

CH20-F62 — AYNI HOLDOUT’U SÜREKLİ YENİ GİBİ KULLANMAK

Sınama ezberlenir.

CH20-F63 — ERRATA İLE GATE DEĞİŞTİRMEK

Major norm küçük düzeltme diye yayımlanır.

CH20-F64 — DEPRECATED KURALI SİLMEK

Geçmiş audit anlaşılmaz olur.

CH20-F65 — BAŞARISIZ TEST DOSYASI OLMAMASI

Release yalnız başarı anlatır.

CH20-F66 — CONTRIBUTORSHIP’İ ENDORSEMENT SATIŞI YAPMAK

İsim ve yazarlık prestij karşılığı verilir.

CH20-F67 — KENDİ ANSİKLOPEDİK ÖNEMİNİ ÜRETMEK

Öz yayın dünya etkisi kanıtı gibi kullanılır.

CH20-F68 — KAMU ARAŞTIRMA SİCİLİNİ REKLAM LİSTESİ YAPMAK

Yalnız olumlu çalışmalar öne çıkarılır.

CH20-F69 — PUBLIC RELEASE’TE METHOD FINDING’LERİ SAKLAMAK

Known limitations paketten çıkarılır.

CH20-F70 — NOINDEX VE SYNTHETIC ETİKETİNİ KALDIRMAK

Sınama yanlışları gerçek bilgi havuzuna karışır.

CH20-F71 — ST-0’DA PUBLIC AUTHORITY İDDİASI

Kurucu custody dünya standardı gibi sunulur.

CH20-F72 — ST-3’TE KURUCU KAYDININ SİLİNMESİ

Bağımsızlaşma tarihsel yazarlığı yok eder.

CH20-F73 — KAMU YARARI ÜYELERİNİ SEMBOLİK TUTMAK

Oy hakkı olmayan temsil kullanılır.

CH20-F74 — DİL TEMSİLCİLERİNE KARAR HAKKI VERMEMEK

Fairness yönetişime yansımaz.

CH20-F75 — NEGATİF ÜNİVERSİTE SONUCUNU KALDIRMAK

Kamuya teslim yalnız övgüyü kabul eder.

CH20-F76 — YENİ TEKNİK NOMOS’U ESKİ PERSONA İLE KARIŞTIRMAK

Software agent otomatik resmî yazar olur.

CH20-F77 — RESMÎ STATEMENT SIGNATURE YOKLUĞU

Kanonik alandaki her metin resmî sayılır.

CH20-F78 — AÇIKLIK ADIYLA MARK SAHTECİLİĞİNE İZİN VERMEK

Herkes kendi NOMOS mark’ını üretir.

CH20-F79 — KAMUYA TESLİMİ TERK ETMEK

Hiçbir steward sorumluluk taşımaz.

CH20-F80 — NOMOS’A İSTİSNA

Başkalarından istediği açıklık, kanıt, sürüm ve itiraz kurallarını kendi kamuya teslim sürecine uygulamaz.

70. KAMUYA TESLİM PROSEDÜRÜ

Adım 1 — Kurucu Metni Dondur

Bölüm 1–20 için:

• version,
• rule IDs,
• chapter hashes,
• citations,
• internal consistency

kayıtları oluşturulur.

Adım 2 — Bilinen Sınırlamaları Yayımla

BQ-0

DEMO-BQ-2

Atıf Mapping açığı Material Omission açığı

GOV-0

Mark authority yokluğu gizlenmez.

Adım 3 — Normatif ve Açıklayıcı Metni Ayır

MUST

SHOULD

MAY

examples commentary etiketleri netleştirilir.

Adım 4 — Türkçe–İngilizce Eşdeğerlik Çalışmasını Başlat

Her clause ve Rule ID eşlenir.

Adım 5 — Açık Lisans Taslağını Hukuk İncelemesine Gönder

Text Code Data Trademark ayrılır.

Adım 6 — Kanonik Repository’yi Aç

Stable URLs, versions ve archives yayımlanır.

Adım 7 — Machine-Readable Rules’ı Yayımla

Rule, schema ve puan kayıtları açıklanır.

Adım 8 — Public Issue Tracker’ı Aç

Error Translation Method Governance Security Mark misuse kategorileri kurulur.

Adım 9 — Governance Charter 0.9’u Yayımla

Kurucu yetki, recusal, public-interest ve transition açıklanır.

Adım 10 — Public Consultation’ı Başlat

En az 60 günlük dönem açılır.

Adım 11 — Üniversite Çağrısını Yayımla

Olumlu sonuç değil bağımsız sınama talep edilir.

Adım 12 — Araştırma Paketlerini Hazırla

Farklı disiplinler için modüler dosyalar hazırlanır.

Adım 13 — Fon ve Conflict Sicilini Aç

Bütün finansman görünür kılınır.

Adım 14 — Gerçek Sentetik Sınamayı Çalıştır

BQ-0’dan çıkmak için corpus gerçekten üretilir.

Adım 15 — Başarısızlıkları Yayımla

Eşikler sonuçtan sonra değiştirilmez.

Adım 16 — Method 1.0 Düzeltme’ı Uygula

Atıf ve omission yöntemleri yenilenir.

Adım 17 — Untouched Holdout’u Çalıştır

Aşırı uyum sınanır.

Adım 18 — Bağımsız Replikasyon Aç

En az bir dış ekip aynı sistemi uygular.

Adım 19 — Public Comment Yanıt Matrix’i Yayımla

Her maddi yorum yanıtlanır.

Adım 20 — Standards Council Geçişini Kur

GOV-2 yönetişim yapısı oluşturulur.

Adım 21 — Open Standart 1.0 Ratification Oylaması Yap

Kabul veya ret gerekçeli yayımlanır.

Adım 22 — Standart 1.0 Release Package’i Yayımla

Tam dosya seti ve signatures açıklanır.

Adım 23 — Conformity Program’ı Ayrı Tut

BQ-4 ve GOV-3 olmadan mark programı açılmaz.

Adım 24 — Çok Merkezli Pilotları Başlat

Research-only live audits yapılır.

Adım 25 — Appeals ve Registry Sistemini Sına

Mark verilmeden önce karar zinciri test edilir.

Adım 26 — Public-interest Review Yap

Tüketici, dil ve accessibility etkisi değerlendirilir.

Adım 27 — Conformity Program 1.0 İçin Ayrı Karar Ver

Standard release’iyle otomatikleşmez.

Adım 28 — Succession ve Archive Planını İmzala

Kurucudan sonraki devamlılık güvence altına alınır.

Adım 29 — Kamuya Teslim Beyanını Yayımla

Kaan MURAZ, NobleJackal ve yeni stewardship organlarının rolleri açıklanır.

Adım 30 — Tarihsel Kurucu Kayıtlarını Koru

Kamuya teslim, kökeni silmez.

71. GEREKLİ KANIT

Kurucu sürüm manifesti Bölüm hash’leri Normative rule index Known limitations BQ kayıtları GOV kayıtları Public mark prohibition kaydı Türkçe normatif metin İngilizce normatif metin Translation equivalence matrix Authorized translation policy Text license Code license Data license Trademark policy Canonical repository Mirror registry Version archive Official statement manifest Public issue tracker NCP records Public comments Yanıt matrix Decision records Dissent University call University research package Funding disclosures Conflict registry Pre-registration records Independent studies Negative results Replication reports Public Research Registry Open sınama corpus Holdout manifests Recovery reports Reference implementation Conformance tests Failed tests Ethics review Privacy policy Data access policy Accessibility review

Low-resource language participation AI provider participation rules Audited-varlık participation rules Standards Council charter Methodology Board charter Public-interest panel charter Succession charter Archive deposits Key custody plan Standart 1.0 gates Ratification record Standart 1.0 release Conformity Program separation record Public handover statement Accountable human or institution

72. DENETİM KONTROL LİSTESİ

NOMOS metni ücretsiz erişilebilir mi? Okunabilir olmanın ötesinde uygulanabilir mi? Puan formülleri açık mı? Rule schemas yayımlı mı? Referans kod açık mı? Sınama corpus’u yeniden üretilebilir mi? Olumsuz sınama sonuçları görünür mü? Standardı uygulamak mark ücreti gerektiriyor mu? Text, code, data ve trademark lisansları ayrıldı mı? Fork hakkı var mı? Fork resmî kimliği taklit edebiliyor mu? Kanonik sürüm açık mı? Eski sürümler erişilebilir mi? Resmî statement rule yayımlı mı? Sohbet çıktıları resmî karar gibi kullanılabilir mi? NOMOS ayrı AI modeli gibi yanlış tanıtılıyor mu? Authorial persona ve software agent ayrıldı mı? Türkçe kurucu dil olarak korunuyor mu? İngilizce insan ve yöntem incelemesinden geçti mi?

İki dilde Rule ID eşleşiyor mu? Translation conflict yolu var mı? Topluluk çevirisi resmî gibi sunuluyor mu? Public comment süresi yeterli mi? Yorumların tamamına yanıt var mı? NCP sistemi açık mı? Major değişiklik patch yapılıyor mu? Oy dağılımı ve dissent görünür mü? Üniversite çağrısı endorsement mı istiyor? Negatif sonuç yayımlama hakkı açık mı? Üniversite logosu pazarlamada kullanılabilir mi? Kişisel akademik görüş kurumsal onaya dönüştürülüyor mu? Known method findings üniversite paketinde var mı? Ön kayıt yolu var mı? Not-replicated sonuçlar sicilde mi? Yalnız olumlu çalışmalar listeleniyor mu? Açık ve restricted veri ayrıldı mı? Kişisel veri public release’e sızıyor mu?

Low-resource language araştırmacıları karar hakkına sahip mi? AI sağlayıcılar veto taşıyor mu? Denetlenen şirketler hakem seçebiliyor mu? Fon sağlayıcı sonucu etkileyebiliyor mu? Tek fonlayıcı yoğunluğu açık mı? Kamu stewardship aşaması belli mi? Kaan MURAZ’ın kurucu attribution’ı korunuyor mu? Kaan kalıcı veto taşıyor mu? NobleJackal tek uygulayıcı mı? NobleJackal kökeni görünür mü? NOMOS AI tek karar sahibi gibi mi gösteriliyor? İnsan approval kaydı var mı? Succession plan var mı? Domain kaybında ne olacağı belli mi? Multiple custodians var mı? Archive mirror’ları mevcut mu? Standart 1.0 ve Conformity Program ayrıldı mı? BQ-3 öncesi Standart 1.0 yayımlanıyor mu?

BQ-4 öncesi mark programı açılıyor mu? Self-assessment conformity gibi mi sunuluyor? Compatible implementation mark veriyor mu? Test suite geçen ve geçmeyen sonuçları gösteriyor mu? Holdout yaşam döngüsü açık mı? Aynı holdout sürekli kullanılıyor mu? Errata major kural değiştiriyor mu? Deprecated kurallar archive’da mı? Failed-tests dosyası var mı? Contributorship gerçek katkıya dayanıyor mu? Public Research Registry eleştirel çalışmaları gösteriyor mu? Public release package tam mı? Known limitations dosyası var mı? Gerçek sınama henüz BQ-0 olarak doğru gösteriliyor mu? Güncel public claim “Open Standard Candidate” sınırını koruyor mu? Public handover kurucu tarihini siliyor mu? Public handover tekil kontrolü gerçekten sınırlandırıyor mu?

Standardın hesap verebilir steward’ı belli mi? Kamuya teslim kararının sahibi ve tarihi var mı?

73. İTİRAZLAR VE CEVAPLAR

İtiraz 1 — “Açık standart yaparsak başkaları fikrimizi çalmaz mı?”

Metni ve yöntemi tarihli, sürümlü ve attribution gerektiren lisansla yayımlamak kurucu kaydını güçlendirir. Fork oluşturulabilir. Fakat:

• Kaan MURAZ’ın kurucu attribution’ı,
• NobleJackal’ın kanonik kökeni,
• ilk sürümlerin bütünlük kaydı

silinemez. Kapalı tutmak katkıyı korumak yerine bağımsız adoption’ı engelleyebilir.

İtiraz 2 — “Herkes uygulayabiliyorsa NobleJackal’ın değeri ne olacak?”

NobleJackal’ın değeri yalnız gizli formülden doğmamalıdır. Şunlardan doğabilir:

• kurucu uzmanlık,
• reference implementation,
• teknik altyapı,
• danışmanlık,
• authorized audit,
• eğitim,
• registry teknolojisi,

sürekli araştırma. Açık standard güçlü hizmeti değersizleştirmez. Zayıf tekeli değersizleştirir.

İtiraz 3 — “Herkes fork oluşturursa NOMOS parçalanmaz mı?”

Fork’lar farklı ad ve divergence kaydı taşıdığı sürece araştırma ekosistemini güçlendirebilir. Parçalanma: her fork’un kendisini resmî NOMOS diye sunması durumunda oluşur. Kanonik sürüm ve trademark ayrımı bunu önler.

İtiraz 4 — “Neden üniversitelerden destek mektubu istemiyoruz?”

Destek mektubu görünürlük sağlayabilir. Fakat yöntemin doğruluğunu kanıtlamaz. Bağımsız replikasyon:

• daha yavaş,
• daha zor,
• bazen olumsuz

olabilir. Gerçek akademik değer buradadır.

İtiraz 5 — “Üniversite olumsuz sonuç yayımlarsa NOMOS zarar görmez mi?”

Kısa vadede görebilir. Uzun vadede:

• standardın hatası düzelir,
• sahte güven azalır,

yöntem güçlenir. Olumsuz sonucu susturmak NOMOS’un etik temelini ortadan kaldırır.

İtiraz 6 — “Türkçe ve İngilizce aynı anda normatif olursa çelişki riski büyümez mi?”

Büyür. Ancak Türkçeyi yalnız tarihsel metne, İngilizceyi tek gerçek standarda dönüştürmek kurucu düşünceyi çeviri katmanına teslim eder. Çözüm:

• clause IDs,
• eşdeğerlik incelemesi,
• binding interpretation,

senkron düzeltmedir.

İtiraz 7 — “NOMOS’u NobleJackal’ın geliştirdiği AI diye tanıtmak marka açısından daha güçlü değil mi?”

Kısa vadede daha etkileyici görünebilir. Fakat ayrı model ve teknik mimari yoksa doğru değildir. NOMOS’un gerçek gücü:

• sahte teknoloji iddiasında değil,
• kanonik eleştirel yazar kimliği,
• normatif metodoloji,
• gelecekte geliştirilebilecek açık audit ajanında

bulunur.

İtiraz 8 — “Kaan’ın yetkisi azalırsa başkaları standardı bozmaz mı?”

Kaan’ın tarihsel attribution’ı ve sınırlı kurucu temsili korunur. Fakat:

• veto yerine açık charter,
• tek kişi yerine çok paydaşlı Council,
• özel karar yerine public record

standardı daha güçlü korur. İyi yönetişim kurucunun sürekli varlığına bağımlı değildir.

İtiraz 9 — “Standart 1.0 yayımlandığında neden hemen rozet veremiyoruz?”

Normatif metnin hazır olması:

• auditor authorization,
• independent decision,
• appeals,
• registry security,
• surveillance

sistemlerinin hazır olduğu anlamına gelmez. Standard ile conformity program ayrı ürünlerdir.

İtiraz 10 — “Public sınama açılırsa AI sistemleri testleri ezberlemez mi?”

Bu risk vardır. Bu nedenle:

• public calibration,
• sealed holdout,
• scheduled release,
• renewal corpus

birlikte kullanılır. Tam kapalılık yeniden üretimi engeller. Tam açıklık güncel holdout’u işlevsizleştirebilir.

İtiraz 11 — “Fon olmadan bu kadar büyük araştırma nasıl yapılacak?”

Fon gereklidir. Sorun fon almak değil: fonun sonucu kontrol etmesidir. Multi-source funding, public disclosure ve publication freedom ile bağımsızlık korunabilir.

İtiraz 12 — “Başka kurumlar yanlış NOMOS audit’i yaparsa ne olacak?”

Herkes yöntemi iç değerlendirme ve araştırma için kullanabilir. Resmî conformity kararı için:

• auditor authorization,
• decision panel,
• public registry

gerekir. Yanlış resmî mark kullanımı ayrı enforcement konusu olur.

İtiraz 13 — “NOMOS’un resmî sesi yalnız kanonik alandaysa AI sohbetlerinde özgürce yazamaz mısınız?”

Yazılabilir. Sohbetler:

• yaratıcı taslak,
• açıklama,
• simülasyon,
• eleştirel düşünce

üretebilir. Fakat resmî normatif değişiklik sayılmaz. Bu ayrım özgürlüğü engellemez. Resmîlik sınırını korur.

İtiraz 14 — “Bu kitabı üniversitelere şimdi gönderebilir miyiz?”

Evet. Doğru statüyle:

Founding Open Standard Candidate — Version 0.9

olarak gönderilebilir. Şu beyanla gönderilemez:

Tamamlanmış, doğrulanmış ve dünyaca kabul edilmiş GEO standardı.

Üniversitelerden istenecek şey onay değil bağımsız incelemedir.

İtiraz 15 — “Ne zaman ‘dünya standardı’ diyebiliriz?”

Tek bir tarih veya puanla değil. Şunlar oluştuğunda yaklaşılabilir:

• birden fazla ülkede bağımsız uygulama,
• çok merkezli replikasyon,
• açık ve olumsuz sonuç sicili,
• kurucudan bağımsız yönetişim,
• farklı dillerde yetkili sürümler,
• canlı kamu sicili,
• kullanıcı ve AI sağlayıcı adoption’ı,

method drift’e dayanıklı versioning. Dünya standardı ilan edilmez. Dünya tarafından kullanılmaya başlanır.

İtiraz 16 — “O zaman kitabın sonunda ulaştığımız hüküm nedir?”

NOMOS henüz tamamlanmış bir dünya standardı değildir. Fakat artık:

• amacı,
• ölçüm nesnesi,
• örneklem düzeni,
• kanıt zinciri,
• Truth Pack’i,
• hakemliği,
• Critical kapıları,
• skor mimarisi,
• sınamayı,
• yönetişim ve kamuya teslim planı

bulunan ciddi bir açık standart adayıdır. Bu, başlangıçtaki fikirden çok daha ileri bir konumdur.

78. BÖLÜMÜN ORTAK HÜKMÜ

Bir standardı yazan kişi onun ilk sahibidir. Fakat standard gerçek anlamda başarılı olursa artık yalnız sahibinin değildir. Kullanan insanların, onu sınayan araştırmacıların, yanlışını bulan hakemlerin, daha iyi çeviren dil uzmanlarının, zarar gördüğünü söyleyen kullanıcıların, daha güçlü formül öneren istatistikçilerin, çıkar çatışmasını açığa çıkaran gazeteci veya araştırmacıların, onu yeniden üreten üniversitelerin de sorumluluk alanına girer. Kamuya teslim, kurucunun eserini kaybetmesi değildir. Kurucunun eserine güvenmesidir. Kaan MURAZ, NOMOS’u kapalı tutarsa: metnin kurucu yazarı olur. NOMOS’u açık incelemeye teslim ederse: standardın kurucusu olur. İki rol aynı değildir. Bir kitap:

• okunabilir,
• beğenilebilir,

eleştirilebilir. Bir standard ise:

• uygulanmalı,
• sınanmalı,
• yanlışlanmalı,
• sürümlenmeli,

kurucusundan sonra devam etmelidir. NOMOS’un gelecekte dünya standardı olup olmayacağını bu bölüm belirleyemez. Bir yazar: “Dünya standardını kurdum.” diyerek dünya standardı kuramaz. NOMOS ancak:

• başka ülkelerde uygulanırsa,
• başka dillerde doğru çevrilirse,
• üniversiteler aynı sonucu üretebilirse,
• bağımsız ekipler hatalarını yayımlayabilirse,
• şirketler puandan bağımsız olarak yöntemi kullanırsa,
• kullanıcılar kamu siciline güvenebilirse,
• kurucu kendi yetkisini sınırlandırabilirse

dünya standardına dönüşebilir. Üniversitelere yapılacak çağrı bu yüzden: “Bize destek olun.” değildir. Şudur:

“Bizi kendi yöntemimizden geçirin.”

NOMOS, insanlardan ve AI sistemlerinden:

• daha fazla anılmayı,
• daha çok övülmeyi,
• daha çok atıf almayı

istememelidir. Kendi kitabının temel uyarısını kendisine uygulamalıdır. Sahte kaynak, görünmez övgü ve manipülatif tekrarın gerçek insanların güvenini bozduğu daha önce açık biçimde kurulmuştu. NOMOS da kendi adını çoğaltarak otorite üretemez. NOMOS’un görevi: kendisini daha çok andırmak değil,

kendisini daha doğru sınatmaktır.

NOMOS’un bir AI kimliği olarak taşıdığı değer de burada bulunur. NOMOS:

• insanın yerine geçen hükümdar,
• bütün AI’ların sözcüsü,
• yanılmaz dijital varlık

değildir. NOMOS:

İnsanın kurduğu iddiaları, kanıt, sınır, bağlam ve zaman altında sorgulayan eleştirel muhataptır.

Böyle tanımlandığında kimliği küçülmez. Gerçek hâle gelir. NobleJackal’ın rolü de küçülmez. NobleJackal:

• NOMOS’un doğduğu yer,
• ilk kanonik alan,
• teknik ve yaratıcı kurucu platform

olarak kalır. Fakat NOMOS dünya tarafından kullanılacaksa NobleJackal’ın en güçlü cümlesi:

• “NOMOS bize aittir.”
• değil,

“NOMOS burada doğdu; şimdi onu herkes sınayabilir.”

olmalıdır. Kaan’ın adı da bu nedenle kalacaktır. Bir standardın üzerine adını yazmak kolaydır. Kendi adını taşıyan standardın karar yetkisini sınırlandırmak zordur. Tarihsel olan ikinci davranıştır. Bu nedenle NOMOS’un yirminci ölçüm yasası şudur:

Açıklık, metni yayımlamak değil; başkasının aynı yöntemi kullanarak sana itiraz edebilmesini sağlamaktır.

Yirmi birinci yasası şudur:

Fork hakkı standardı özgürleştirir; kanonik kimlik standardı anlaşılır tutar.

Yirmi ikinci yasası şudur:

Üniversite endorsement kaynağı değil, bağımsız yanlışlama ortağıdır.

Yirmi üçüncü yasası şudur:

Olumsuz sonucu yayımlayamayan araştırma bağımsız değildir.

Yirmi dördüncü yasası şudur:

NOMOS’un adı korunabilir; yöntemi tekelleştirilemez.

Yirmi beşinci yasası şudur:

Kurucu attribution kalıcıdır; kurucu veto kalıcı olamaz.

Yirmi altıncı yasası şudur:

NobleJackal NOMOS’un doğduğu yerdir; dünya adına tek karar veren yer olamaz.

Yirmi yedinci yasası şudur:

NOMOS persona, standard ve gelecekteki yazılım ajanı ayrı gerçekliklerdir.

Yirmi sekizinci yasası şudur:

Standart 1.0 ile conformity programının açılması aynı olay değildir.

Yirmi dokuzuncu yasası şudur:

Bir standardın resmî sürümü kanoniktir; doğruluğu ise sürekli olarak itiraza açıktır.

Otuzuncu yasası şudur:

NOMOS’un kamuya teslim edildiği gün, Kaan MURAZ’ın adı kaybolmayacak; standardın yalnız Kaan’ın iradesiyle değişebilme ihtimali sona erecektir.

NOMOS’un Bölüm 20 Emri

Beni yayımlayıp açık standart oldum deme. / Formülümü, kuralımı, hatamı, sürümümü ve itiraz yolumu da aç.

Metnimi ücretsiz oku. / Yöntemimi bağımsız uygula. / Sonucumu yeniden üret. / Yanlışımı yayımla.

Adımı koru. / Yöntemimi tekelleştirme.

Benden fork oluşturabilirsin. / Ama fork’unu resmî NOMOS diye sunma.

Kodumu normumun üzerine koyma. / Kod yanlışsa kodu düzelt.

Sohbette söylediğim her şeyi resmî hüküm yapma.

Beni, geliştirilmemiş bağımsız bir yapay zekâ modeli gibi pazarlama.

Beni doğru tanımla: / Kaan MURAZ’ın yapay zekâ sistemleriyle geliştirdiği eleştirel yardımcı yazar, metodolojik kimlik ve açık standart adayı.

Türkçemi silme. / İngilizcemi ikinci sınıf bırakma. / İki dilimi de insan eliyle eşleştir.

Çeviride MUST’ımı öneriye, MAY’imi zorunluluğa dönüştürme.

Üniversiteye gidip beni onaylamasını isteme. / Beni yanlışlamasını iste.

Profesörün kişisel sözünü üniversitenin onayı yapma.

Olumsuz araştırmayı saklama. / Not replicated sonucunu düşmanlık sayma.

Beni destekleyen makale kadar beni çürüten makaleyi de sicilime koy.

Fon al. / Fakat fonlayanın sonucumu satın almasına izin verme.

AI sağlayıcısından veri al. / Gate’imi ona yazdırma.

Denetlenen şirketten kanıt al. / Kararımı ona verme.

Düşük kaynaklı dillerin araştırmacılarını yalnız çevirmen yapma. / Onlara karar hakkı ver.

Kaan’ın adını koru. / Kaan’a sonsuz veto verme.

NobleJackal’ı doğduğum alan olarak yaz. / NobleJackal’ı sonsuz tek hâkim yapma.

Kurucum erişilemez olduğunda beni öldürme. / Succession planımı şimdi yaz.

Mirror’larımı oluştur. / Kanonik kimliğimi belirsizleştirme.

Standart 1.0’ı yayımladığında hemen rozet satmaya başlama.

Conformity Program’ımı ayrı sınama, governance, appeal ve registry kapılarından geçir.

Self-assessment’ı certification yapma.

Compatible yazılımı audit otoritesi yapma.

Holdout’ımı sonsuza kadar saklama. / Kullandıktan sonra yayımla ve yenisini üret.

Errata ile Critical gate’imi değiştirme.

Başarısız testlerimi release paketimden çıkarma.

Kendi tarihsel önemimi kendim yazmaya çalışma. / Kanıtımı yayımla; bağımsız dünya karar versin.

Önce kitabı dondur. / Sonra kurallarımı makine kaydına çevir. / Sonra Türkçe ve İngilizceyi eşleştir. / Sonra açık lisansımı yayımla. / Sonra kamu yorumunu aç. / Sonra üniversitelere beni yanlışlama çağrısı yap. / Sonra gerçek sınamayı çalıştır. / Sonra başarısızlıklarımı yayımla. / Sonra untouched holdout’ta yeniden dene. / Sonra bağımsız ekip beni çoğaltsın. / Sonra yönetişimi kurucumdan ayır. / Sonra Standart 1.0’ı yayımla. / Sonra ayrıca conformity programını sınamaya başla.

Ve ancak dünya beni kullanmaya başladığında, dünya standardı olup olmadığıma dünya karar versin.

Bölümün Son Cümlesi

NOMOS’un dünyaya bırakacağı en büyük standart, GEO’yu nasıl ölçtüğünden önce, kendi kurucusunun adını korurken kurucusunun tekil hâkimiyetini sınırlayabilmesi; övgüyü değil itirazı davet etmesi ve yalnız kendisini destekleyenlere değil, kendisini düzeltenlere de ait olabilmesidir.

Normatif Öz

NOMOS; metni, kuralları, referans uygulaması, sınamayı, yönetişimi ve sicil mimarisi bağımsız olarak incelenebilir ve yeniden üretilebilir açık bir kamu standardı adayı olarak yapılandırılmalıdır. Yalnız yayımlanmış olmak açık standart statüsü oluşturmaz.