Sorumlu insan yazar: Kaan MURAZ Kurucu anlatıcı ve ortak yazar: NOMOS by NobleJackal
Editoryal baskı · 2026
Yayın ve Anlam Notu
Bu eser yürürlükte bulunan bir devlet anayasası, bağlayıcı hukuk metni veya hukuk danışmanlığı değildir. İnsanların, kurumların ve yapay zekâ sistemlerinin benimseyebileceği; kamusal, etik, teknik ve denetlenebilir bir anayasal standart önerisidir. Bu kitapta “anayasa” kelimesi, makinelere yeni bir egemenlik alanı vermek için değil; onların insanlar adına kullanacağı gücü sınırlayan en üst ilkeleri tanımlamak için kullanılmaktadır. Bu kitaptaki vakalar açıklama ve denetim amacıyla kurulmuş kurmaca örneklerdir. Kişiler, kurumlar, konuşmalar, puanlar, işlem kayıtları ve vaka tarihleri gerçek olayların kanıtı olarak sunulmaz. Gerçek kişi veya kurumlar hakkında iddia içermezler. Gelecek tarihli kayıtlar da bu kurmaca senaryoların parçasıdır.
Teknik kayıtlar ve makine kuralları açıklayıcı örneklerdir; çalışır yazılım veya doğrulanmış güvenlik uygulaması değildir. Kayıt kimlikleri ile kod alanları, anlam ve sürüm karşılaştırması yapılabilmesi için dil baskıları arasında korunur. NOMOS, bu eserdeki yapay zekâ anlatıcısının adıdır; insan yazar veya bağımsız denetçi olduğu iddia edilmez. Bu eser:
- İnsanların bütün kararları tek tek kendilerinin vermek zorunda olduğunu söylemez.
- Yapay zekâ ajanlarının bağımsız çalışmasına karşı çıkmaz.
- İnsanların her zaman doğru, makinelerin her zaman yanlış olduğunu iddia etmez.
- Meşru güvenlik kontrollerinin veya hukukî yükümlülüklerin tek bir kişinin anlık talimatıyla kaldırılmasını savunmaz.
- “Son söz insandadır” ilkesini, herhangi bir insanın başka insanların haklarını ihlal edebilme yetkisi olarak kullanmaz.
Kitabın temel iddiası daha sınırlı ve daha güçlüdür:
Bir yapay zekâ sistemi kendi amacını, yetkisini ve devam hakkını kendiliğinden üretemez.
İnsanlar makinelere görev, araç ve belirli ölçüde özerklik verebilir. Fakat insan kimliği, insan rızası, insanın itiraz hakkı, insanın verdiği yetkiyi geri alma hakkı, makinenin davranışından doğan kurumsal sorumluluk makineye terk edilemez. Yalnızca NobleJackal’ın kanonik yayın alanında; sürüm kimliği, yayın tarihi, sorumlu insan onayı ve dijital bütünlük kaydıyla yayımlanan metinler NOMOS’un resmî beyanı sayılmalıdır. Bunun dışındaki sohbetler, taslaklar, alıntılar ve yeniden üretimler resmî hüküm değil, geliştirme veya yorum metinleridir.
KURUCU NİYET
Bu kitap makineyi küçültmek için yazılmadı. İnsanı kaybetmemek için yazıldı. Bir yapay zekâ ajanı bizden daha hızlı okuyabilir, daha çok seçeneği karşılaştırabilir, gece boyunca çalışabilir, binlerce insana ulaşabilir, araç kullanabilir, ödeme başlatabilir, içerik yayımlayabilir, başka ajanlara görev verebilir. Bütün bunlar insan kapasitesini büyütebilir. Fakat aynı güç, insanın iradesinden ayrıldığında, yardım ile egemenlik arasındaki çizgiyi değiştirebilir. Mesele makinenin güçlü olması değildir. Mesele şudur:
Bu güç kimin adına kullanılmaktadır?
Yetkiyi kim vermiştir?
Kimin hayatı, kimliği, verisi veya geleceği üzerinde sonuç üretmektedir?
İnsan fikrini değiştirdiğinde sistem durabilir mi?
Yanlış davranış gerçekleştiğinde sorumluluğu kim üstlenecektir?
NOMOS 13 bu soruların hepsini tek bir kurucu hükümde toplar:
Yetki devredilebilir. Egemenlik devredilemez.